Przed pobraniem moczu zwierzę powinno unikać wysiłku, upału i stresu ze względu na możliwość wystąpienia białkomoczu fizjologicznego, a także glikozurii stresowej (koty).

Jak prawidłowo przygotować pacjenta do badania moczu?

Przed wykonaniem badania moczu warto by zwierze nie jadło pokarmów mogących wpłynąć na zmiany zabarwienia moczu, a także należy unikać karmienia około godzinę przed pobraniem moczu celem uniknięcia alkalizacji poposiłkowej.

Dlaczego sterylność pojemnika jest tak ważna?

Ważna jest także sterylność pojemnika ze względu na możliwość zafałszowania wyników badań np. poziomu glukozy, gdy mocz został pobrany do słoika po produkcie spożywczym.

Pobieranie moczu z przypadkowych powierzchni nie jest zalecane ze względu na wysokie ryzyko zafałszowania wyników. Na możliwość wystąpienia nieprawidłowego wyniku może wpływać także obecności środków dezynfekcyjnych i myjących jak np. chlorheksydyny, która daje fałszywie dodatni wynik na obecność białka, natomiast nadtlenek wodoru czy podchloryn mogą dać fałszywie dodatni wynik w kierunku obecności glukozy.

Jakie są metody pobrania moczu?

Do najczęstszych metod pobrania moczu należy naturalne oddawanie moczu, cewnikowanie i nakłucie pęcherza moczowego.

Naturalne oddawanie moczu – zalety i wady

Naturalne oddawanie moczu – łapanie go ze strumienia za pomocą np. wyparzonej nabierki do zupy / od razu do przeznaczonego pojemnika na mocz lub na specjalne żwirki (po uprzednim wyparzeniu kuwety) jest nieinwazyjną i stosunkowo łatwo metodą, lecz obarczoną dużym ryzykiem zafałszowania ze względu na możliwość pojawienia się zanieczyszczeń np. z sierści, czy artefaktów z kuwety np. odłamki żwirku.

Próbkę moczu może pobrać opiekun robiąc to z pierwszej mikcji, ponieważ poranna próbka jest zazwyczaj najbardziej zagęszczona i najlepiej odzwierciedla zdolność nerek do koncentracji moczu.

Należy zwracać uwagę także na to by zwierzę nie oddawało moczu co najmniej kilka godzin przed pobraniem materiału do badania ( około 4-8 h). W przeciwieństwie do innych metod ta nie powoduje jatrogennego krwiomoczu i ryzyka ZUM.

Pomimo łatwości pobrania moczu prawdopodobieństwo zanieczyszczenia jest dość duże, a mocz pobrany tą metodą może zawierać np. elementy pochodzące z dróg wyprowadzających.

Mocz pobrany ta metodą nie nadaje się zbytnio na posiew, w tym wypadku najlepsza jest cystocenteza. Jeżeli jednak decydujemy się na to, by opiekun pobrał mocz zwierzęciu należy uczulić go na konieczność pobrania go do specjalnie przeznaczonego pojemnika na mocz.

Metodę tą możemy użyć między innymi do diagnostyki krwiomoczu lub obecności kryształów w moczu.

Cewnikowanie – kiedy stosować i jakie są ryzyka?

Cewnikowanie jest to metoda, którą stosunkowo łatwo przyprowadzić u samców natomiast wiąże się z ryzykiem zakażenia układu moczowego.

Pobieranie moczu przez cewnikowanie wiąże się z ryzykiem zwiększonej liczby nabłonków z uwagi na możliwość uszkodzenia w trakcie kateteryzacji cewki moczowej i błony śluzowej pęcherza moczowego. Pojawić się mogą także erytrocyty.

Jej ograniczeniem jest także ryzyko uszkodzenia cewki moczowej, a także jatrogennego zakażenia układu moczowego szczególnie u pacjentów predysponowanych np. z cukrzycą. W związku z tym zaleca się by cewnikowanie było wykonane w aseptycznym środowisku.

Próbka może być także zanieczyszczona bakteriami i zanieczyszczeniami z dolnych dróg moczowych.

W przypadku konieczności znieczulenia pacjenta korzystnym może być wykonanie blokady krzyżowo-ogonowej. Jest ona stosunkowo prosta do wykonania, a może pomóc w zminimalizowaniu ilości użytych środków anestetycznych, a także w rozluźnieniu cewki moczowej co może ułatwić wprowadzenie cewnika (17).

Cystocenteza – metoda preferowana

Cystocenteza jest metodą preferowaną aktualnie do pobierania moczu, gdyż próbka nie ulega zanieczyszczeniu elementami dolnych dróg moczowo-płciowych, co jest szczególnie korzystne przy badaniu bakteriologicznym moczu, gdyż pokazuje ona skład moczu w pęcherzu.

Ponadto pobranie moczu tą metodą wyklucza białkomocz zanerkowy. Metoda ta charakteryzuje się niskim ryzykiem jatrogennej infekcji.

Kiedy nie wykonywać cystocentezy?

Należy jednak pamiętać o jej ograniczeniach. Nie powinno się pobierać moczu przez cystocentezę w przypadku słabo / zbyt mocno wypełnionego pęcherza – nie należy także jej wykonywać przy podejrzeniu i rozpoznaniu nowotworu pęcherza moczowego, u pacjentów z zaburzeniami krzepliwości (koagulopatia, trombocytopenia), ropomaciczem, czy będących świeżo po zabiegach chirurgicznych.

Mocz najlepiej pobierać pod kontrolą USG. Do powikłań możemy zaliczyć przejściowy krwiomocz (rzadko),a zakażenie układu moczowego, pęknięcie pęcherza moczowego, czy reakcję wazowagalną bardzo rzadko (13).

Podczas interpretacji wyników należy uwzględnić możliwość przejściowego, jatrogennego krwiomoczu po wykonaniu procedury.

Jaka objętość moczu jest wymagana?

Objętość moczu, którą musimy dostarczyć do badania jest zależna od wymagań danego laboratorium, lecz przyjmuje się, że minimalną jest 5 ml.

Jak postępować z próbką moczu?

Analizę moczu najlepiej wykonać w przeciągu 1- 2 godzin od jego pobrania. Jeżeli czas ten byłby dłuższy mocz należy przechowywać w lodówce i zbadać go w 24 h.

Jeśli próbka była schłodzona należy ją ogrzać do temperatury pokojowej przed analizą, tak by zminimalizować zmiany spowodowanych chłodzeniem moczu takie jak np. tworzenie się kryształów.

W przypadku podejrzenia klinicznie istotnej krystalurii najlepiej potwierdzić wynik w świeżo pobranym moczu.

Jak chłodzenie wpływa na wyniki badań?

Chłodzenie moczu może także hamować reakcje enzymatyczne w teście paskowym np. prowadzić do fałszywie zaniżonych wyników na przykład glukozy lub zawyżenia np. ciężaru właściwego.

Mocz przechowywany w temperaturze lodówki jest gęstszy, niż w temperaturze pokojowej.

Potencjalne zmiany związane z długotrwałym przechowywaniem próbki w temperaturze pokojowej mogą obejmować także przerost bakterii, który może powodować zmiany pH – jego podwyższenie – jeśli są obecne bakterie wytwarzające ureazy, a także obniżenie jeśli bakterie wykorzystują glukozę do tworzenia kwaśnych metabolitów.

Należy także pamiętać o wrażliwości niektórych parametrów na światło np. bilirubina pod jego wpływem może się rozkładać. W związku z tym może dojść także do zmniejszenia stężenia substancji chemicznych takich jak glukoza czy ciała ketonowe.

Pokazuje to, że w przypadku badania wysyłkowego warto w gabinecie oznaczyć parametry, które mogą ulegać wahaniom.

Jak sprawdzić paski testowe przed użyciem?

Przed przystąpieniem do badania moczu za pomocą pasków testowych należy upewnić się czy są one przechowywane w odpowiednich warunkach – czy nie uległy zawilgoceniu, czy nie są otwarte, a także czy termin przydatności nie minął.

Dlaczego wywiad jest tak ważny w badaniu moczu?

Badanie moczu nie może być interpretowane w oderwaniu od wywiadu. Dieta, suplementy i stosowane leki mogą wpływać na kolor, pH oraz wyniki testów chemicznych.

Produkty spożywcze i barwniki, a także niektóre leki np. furazydyna mogą powodować zmiany zabarwienia moczu, które utrudniać ocenę pasków testowych. Badanie pH moczu jest silnie zależne także od rodzaju diety i nie zawsze odzwierciedla stan patologiczny.

Jak leki wpływają na wyniki badania moczu?

Leki takie jak diuretyki, glikokortykosteroidy, płyny infuzyjne czy środki, mogą zmieniać ciężar właściwy lub powodować przejściowe nieprawidłowości ( np. ketamina może powodować glikozurię i hipostenurię).

Obecność witaminy C może prowadzić do fałszywie ujemnych wyników niektórych testów paskowych – reakcje krwi, bilirubiny i glukozy.

Warto zapytać także, czy opiekun samodzielnie nie podawał także antybiotyków, które mogą hamować rozwój bakterii, bądź uwzględnić obecną już antybiotykoterapię przy podejrzeniu ZUM.

Białkomocz fizjologiczny po ataku padaczkowym

Jeżeli zwierzę ma padaczkę, a przed pobraniem moczu doszło do ataku może w tej sytuacji wystąpić białkomocz fizjologiczny.

Co oznacza barwa moczu?

Mocz swoją naturalną barwę zawdzięcza obecności urochromu i urobiliny. Niektóre stany takie jak np. gorączka lub głód mogą wpływać na wydalanie urochromu, wpływając na zabarwienie moczu.

Wpływ może mieć także poziom nawodnienia – warto go interpretować także w połączeniu z ciężarem właściwym. Przyjmuje się, że mocz powinien mieć kolor jasnożółty/ żółty, lecz niezbyt intensywny, gdyż to może świadczyć o nadmiernym zagęszczeniu.

Należy brać pod uwagę wpływ różnych substancji – w tym leków, które mogą zmieniać zabarwienie moczu. Najczęściej zmiany zabarwienia moczu obserwuje się w przypadku krwiomoczu, hemoglobinurii i bilirubinurii, a także po spożyciu barwników obecnych np. w burakach, czy słodyczach.

Jakie są przyczyny zmian zabarwienia moczu?

Tabela 1 Przykładowe zmiany zabarwienia moczu i ich potencjalne przyczyny

Co oznacza zapach moczu?

Można zauważyć trend odchodzenia od badania woni moczu, ponadto nie ma ona znaczenia diagnostycznego z uwagi na jej zmianę w trakcie przechowywania, natomiast może być ona jedną ze wskazówek dla opiekuna, by zbadać mocz zwierzęcia.

Zapach moczu, zwłaszcza kotów oraz samców psów, jest intensywny i ostry, związany ze stymulacją hormonalną.

Mocz u pacjentów z cukrzycą / kwasicą ketonową może mieć zapach owocowy słodki -glikozuria lub zmywacza do paznokci – ketonuria, zaś w przypadku infekcji bakteryjnej może być gnilny lub amoniakalny.

Co wpływa na przejrzystość moczu?

Prawidłowy mocz jest przejrzysty do lekko mętnego. Mocz mętny jest nieprzejrzysty.

Na jego przejrzystość wpływają zarówno elementy w nim zawieszone, mikroorganizmy, jak i substancje chemiczne wydalane z organizmu.

Zmętnienie może mieć jedną przyczynę, bądź może nakładać się na nie kilka czynników takich jak: obecność bakterii, wałeczków, kryształów, komórek nabłonkowych, obecność erytrocytów leukocytów, wydalanie lipidów, obecności śluzu, czy nasienia. Zanieczyszczenie też może mieć wpływ na przejrzystość.

Wskazówka kliniczna:

By ocenić przejrzystość moczu możemy pod próbkę podłożyć kartkę z tekstem. Jeśli jest on czytelny mocz jest przejrzysty.

Co to jest ciężar właściwy moczu?

Ciężar właściwy moczu świadczy o tym jak bardzo mocz jest skoncentrowany. Stosuje się tu porównanie masy określonej objętości moczu do masy takiej samej objętości wody destylowanej, mierzonej w tych samych warunkach ciśnienia i temperatury.

Na wartość tego parametru wpływa przede wszystkim ilość rozpuszczonych w moczu substancji. Im więcej jest ich w moczu, tym ciężar właściwy rośnie np. wzrost ciężaru właściwego o 0,001 może być spowodowany obecnością w litrze moczu około 1,5 g chlorku sodu, 2,7 g glukozy, 3,6 g mocznika albo 4 g albumin (6).

Jak interpretować ciężar właściwy moczu?

Ciężar właściwy moczu odzwierciedla umiejętność zagęszczania go przez nerki, a ilość substancji rozpuszczalnych, które są wydalane zależy od stanu nawodnienia, a także funkcji nerek.

Interpretując ciężar właściwy moczu należy uwzględnić status nawodnienie pacjenta, porę pobrania moczu, stosowane leki, dietę oraz choroby współistniejące .

Warto zwrócić uwagę także na czynniki niezależne takie jak np. możliwość parowania moczu. Przy interpretacji należy wziąć pod uwagę kilka pomiarów ciężaru właściwego moczu i na ich podstawie wyciągać wnioski pamiętając, że nawet nerki w znacznym stopniu uszkodzone mogą prawidłowo zagęszczać mocz -zachowanie filtracji u około 1/3 kotów.

Ważne jest, aby brać pod uwagę także wyniki badań krwi, badania obrazowego jak i objawy ogólne(2,3).

Jak prawidłowo mierzyć ciężar właściwy?

Próbka moczu podczas pomiaru powinna mieć temperaturę pokojową, gdyż schłodzona może mieć fałszywie zawyżony ciężar właściwy. Do pomiaru ciężaru właściwego używamy reflektometru. Przed jego użyciem należy upewnić się, iż jest on przeznaczony do pomiaru moczu.

Pomiar ciężaru właściwego moczu refraktometrem koreluje bardzo dobrze z osmolarnością moczu (3).

Wskazówka kliniczna:

Koty mają naturalnie wyższy ciężar właściwy moczu, niż psy i ludzie. Przy zastosowaniu refraktometr przeznaczonego dla ludzi należy więc wykorzystać odpowiedni wzór do obliczenia ciężaru właściwego moczu.

Ciężar właściwy moczu kota = (0,864 x wynik odczytany na refraktometrze „ludzkim”) + 0,154

Przy ocenie ciężaru właściwego moczu warto uwzględnić także poziom nawodnienia pacjenta. Objawy odwodnienia przedstawiono w tabeli 4.

Jak klasyfikować ciężar właściwy moczu?

Tabela 2 Klasyfikacja ciężaru właściwego moczu

Jak ciężar właściwy pomaga w lokalizacji azotemii?

Tabela 3 Wartość ciężaru właściwego moczu, a lokalizacja anatomiczna azotemii

NGAL – nowy biomarker funkcji nerek

W tym miejscu warto również wspomnieć o stosunkowo nowym biomarkerze oceny funkcji nerek – NGAL (neutrophil gelatinase-associated lipocalin), którego stężenie może być oznaczane w moczu.

Wykazano, że stężenie NGAL w moczu i osoczu ujemnie koreluje z wartością GFR oraz stanowi niezależny czynnik predykcyjny postępu choroby nerek. Marker ten znajduje zastosowanie m.in. w diagnostyce ostrego uszkodzenia nerek (AKI), gdyż jego wzrost może być obserwowany już w ciągu około 2 h od zadziałania czynnika uszkadzającego.

Analiza zmian stężenia NGAL w czasie umożliwia ocenę progresji uszkodzenia nerek lub ich regeneracji. (14)

Pomimo obiecujących wyników, NGAL nie jest jeszcze markerem rutynowym w codziennej praktyce i powinien być interpretowany wyłącznie w połączeniu z innymi parametrami funkcji nerek.

Jak oceniać stopień odwodnienia?

Tabela 4 Ocena stopnia odwodnienia (8)

Co oznacza pH moczu?

Pomiar pH moczu umożliwia w ograniczonym stopniu ocenę ogólnoustrojowej równowagi kwasowo-zasadowej organizmu i ułatwia diagnostykę m.in. zakażeń dróg moczowych.

Wartości pH w moczu schłodzonym do 24 godzin pozostają stabilne choć najlepiej mierzyć je od razu po pobraniu materiału. U kotów pH zmierzone za pomocą pasków testowych jest na ogół zaniżone, natomiast u psów nie ma spójnego kierunku tego błędu, dlatego więc gdy wymagana jest dokładna wartość pH moczu np. podczas leczenia kamicy konieczne może być zastosowanie odpowiednio wykalibrowanego pH-metru (2).

Jak interpretować pH moczu?

Aby dobrze zinterpretować pH moczu należy wziąć pod uwagę czynniki mogące wpływać na równowagę kwasowo-zasadową organizmu, podawane środki lecznicze, czas pobrania moczu w stosunku do spożycia posiłku oraz wyniki badania osadu moczu.

Wartość pH moczu należy uwzględnić także przy interpretacji innych parametrów, gdyż może ono wpływać na zaburzenie wyników.

Zakres referencyjny pH moczu, podawany w piśmiennictwie, wynosi zazwyczaj około 5,0-7,5 i może różnić się w zależności od źródła (2,6,7). Interpretując wartość pH moczu, należy uwzględnić również wpływ diety oraz gatunku zwierzęcia.

U kotów, będących obligatoryjnymi mięsożercami fizjologiczny odczyn moczu jest na ogół nieco bardziej kwaśny, co wynika z metabolizmu diety bogatobiałkowej.

Wskazówka kliniczna:

Przy interpretacji wyników badań warto brać pod uwagę, że np. mocz o zasadowym odczynie może prowadzić do uzyskania fałszywie dodatnich wyników na obecność białka w teście paskowym, a także sprzyjać deformacji komórek obecnych w osadzie, a także przyspieszać ich rozpad.

Z kolei kwaśny odczyn moczu hamuje wzrost niektórych drobnoustrojów, w tym bakterii z rodzaju Leptospira, co może utrudniać ich namnażanie, hodowlę oraz identyfikację. Odczyn pH moczu wpływa ponadto na powstawanie, morfologię oraz możliwość prawidłowej identyfikacji kryształów. (6)

Co oznaczają skrajne wartości pH?

Jak badać białko w moczu?

Obecność białka w moczu została dokładnie określona w artykule ” Białkomocz i nadciśnienie u psów i kotów – razem czy osobno? Praktyczne podejście do problemu po nitce do kłębka” dostępnym na Portalu.

Testy paskowe wykrywają tylko albuminy i mają niską czułość, a próg wykrywalności to 30 mg/ dl. Wysoki próg wykrywalności daje nam jednak dość duże prawdopodobieństwo, że jeżeli pasek wskaże wynik negatywny to pacjent nie ma białkomoczu.

Wynik fałszywie ujemny testu paskowego może wynikać z kwasowego pH, czy przy występowaniu białek nie będących albuminami, a fałszywie dodatni z zasadowego pH, bądź zanieczyszczenia środkami do dezynfekcji.

Do potwierdzenia testu paskowego można użyć testu wysalania kwasem sulfosalicylowym (SAA), który to jest znacznie bardziej czuły i wykrywa także inne rodzaje białek np. Bence-Jonesa. Przy interpretacji białka należy mieć na uwadze możliwość wystąpienia białkomoczu fizjologicznego np. na skutek stresu, czy gorączki.

W celu określenia jego nasilenia badamy stosunek białka do kreatyniny (UP/C lub B:K), który może pomóc także określić jego pochodzenie – przednerkowe, nerkowe, zanerkowe. W przypadku wątpliwości wskazane jest wykonanie elektroforezy białek.

By postawić diagnozę białkomoczu należy stwierdzić obecność białka w co najmniej 3 badaniach, wykonanych w odstępach minimum dwóch tygodni, a mocz nie może zawierać aktywnego osadu. Na obecność białkomoczu może mieć wpływ także nadciśnienie.

Wskazówka kliniczna:

Zawartość białka na wyniku ocenia się zwykle według skali: białko obecne w ilościach śladowych + (do 30 mg/dl), ++ (100 mg/ dl), +++ (300 mg/ dl), ++++ (2000 mg/ dl i więcej) (3).

Poziom białka należy interpretować wraz z ciężarem właściwym moczu i wynik ++ przy c.w. > 1,060 nie jest patologiczny, a u osobników z c.w. ≤ 1,012 i białko z wynikiem + zaleca się oznaczenie UPC (3).

Należy pamiętać, że pojedynczy wynik badania moczu nigdy nie powinien stanowić podstawy do rozpoznania bez odniesienia do obrazu klinicznego pacjenta oraz innych badań dodatkowych niezależnie od parametru.

Co oznacza obecność bilirubiny w moczu?

Podczas metabolizmu hemoglobiny ze starzejących się erytrocytów w wątrobie tworzona jest bilirubina sprzężona, która jest usuwana z organizmu głównie z żółcią przez przewód pokarmowy i w mniejszym stopniu z moczem przez nerki.

Klinicznie zdrowe psy, samce zwłaszcza niekastrowane wytwarzają bilirubinę sprzężoną w komórkach nabłonka kanalików nerkowych i wydalają ją w niewielkiej ilości do stężonego moczu.

Przy braku chorób związanych z hiperbilirubinemią bardziej stężony mocz (c.w. >1,030) u tych osobników może zawierać większą ilość bilirubiny w przeciwieństwie do mniej stężonego np. stężenie bilirubiny w moczu 2+ u psa z ciężarem właściwym moczu 1,040 prawdopodobnie nie będzie miało znaczenia klinicznego, natomiast to samo stężenie bilirubiny w moczu osobnika z ciężarem właściwym 1,020 powinno budzić obawy dotyczące chorób związanych z hiperbilirubinemią (2,3).

U kotów próg nerkowy wydalania bilirubiny jest 9 razy wyższy, niż u psów więc każda jej obecność w moczu jest patologiczna (2,3,5). Ponadto gatunek ten nie potrafi jej koniugować.

Przyjmuje się że u psów i kotów jeżeli chodzi o choroby powodujące żółtaczkę nadmiar bilirubiny najpierw gromadzi się w moczu, następnie wzrasta w osoczu i ostatecznie jest widoczny na błonach śluzowych, natomiast ze względu na stosunkowo wysoki odsetek fałszywie ujemnych reakcji, które może dać m.in. kwas askorbinowy wystawienie moczu na światło, czy opóźnione badanie inne badania np. biochemia surowicy w powinny zostać także wykonane. (2)

Co wpływa na wynik bilirubiny?

Co oznacza obecność glukozy w moczu?

Glukoza jest cząsteczką o niewielkiej masie, która swobodnie przechodzi przez kłębuszki nerkowe do przesączu pierwotnego, a następnie jest niemal całkowicie resorbowana w kanalikach nerkowych u zdrowych osobników. Pojawienie się glukozy w moczu obserwuje się najczęściej po przekroczeniu nerkowego progu dla glukozy.

Jedną z najczęstszych przyczyn glikozurii jest cukrzyca, natomiast u kotów może ona mieć również charakter przejściowy i być związana ze stresem. W diagnostyce cukrzycy u takich pacjentów zaleca się oznaczenie stężenia fruktozaminy, która odzwierciedla średni poziom glukozy we krwi w dłuższym okresie czasu.

Zgodnie z wytycznymi ALIVE, badanie moczu kotów pod kątem obecności glukozy najlepiej wykonywać co najmniej 48 godzin po ostatnim epizodzie stresowym.

Utrzymująca się, powtarzalna glikozuria stanowi jeden z istotnych parametrów przemawiających za rozpoznaniem cukrzycy. Natomiast obecność glukozurii u psów przy prawidłowej glikemii lub hipoglikemii powinna skłaniać do diagnostyki zaburzeń funkcji kanalików bliższych nerek, charakterystycznych m.in. dla zespołu Fanconiego (1,12).

Co wpływa na wynik glukozy?

Wskazówka kliniczna:

Glukozuria o klinicznie istotnym nasileniu wiąże się ze wzrostem ciężaru właściwego moczu.

Badanie moczu warto wykonać z przerwą – minimum 2 dni od wystąpienia czynnika stresogennego np. wizyta w zakładzie leczniczym dla zwierząt. Może wykluczyć to zafałszowanie wyników na skutek stresu np. glikozuria postresowa, czy np. zaburzenie stosunku kortyzolu do kreatyniny.

Glukozuria przy normoglikemii może świadczyć m.in. o leptospirozie. Obecność glukozy w moczu bez hiperglikemii możemy zauważyć także m.in. w przebiegu Zespołu Fanconiego .

Oprócz glukozurii w moczu mogą występować aminokwasy, jony potasu, wodorowęglany i fosforany. Dziedziczny zespół Fanconiego najczęściej opisuje się u psów basenji.

Opisano również nabyte, potencjalnie odwracalne postacie zespołu Fanconiego u psów otrzymujących niektóre suszone przysmaki z kurczaka z zawartą toksyną. W tym przypadku częstymi objawami klinicznymi były zwiększone oddawanie moczu i pragnienie, zmęczenie i utrata masy ciała. Rzadziej występowały zmniejszony apetyt, wymioty i biegunka (12). (1,12)

Co to są ciała ketonowe?

Ciała ketonowe są ubocznymi produktami metabolizmu kwasów tłuszczowych do związków ketonowych mających znaczenie kliniczne można zaliczyć aceton, kwas acetylooctowy, beta-hydroksymaślan. . Ten ostatni nie jest wykrywany przez paski testowe.

U psów i kotów najczęściej występuje β-hydroksymaślan, a aceton jest patologicznym ciałem ketonowym. Nadmierny wzrost produkcji ciał ketonowych związany jest z wątrobowym rozkładem kwasów tłuszczowych, przy jednoczesnym niedoborze lub całkowitym braku metabolizmu glukozy, np. w okresie głodzenia lub w przebiegu cukrzycy.

Co wpływa na wynik ciał ketonowych?

Wskazówka kliniczna:

Jeżeli uzyskamy ujemny wynik dla ciał ketonowych na pasku, a okienko diagnostyczne nie wykrywa kwasu β-hydroksymasłowego można zastosować opisaną w literaturze metodę dodania kilku kropel nadtlenku wodoru (wody utlenionej) do próbki moczu. Spowoduje to przekształcenie β-hydroksymaślanu do acetooctanu, który można wykryć paskiem testowym po ponownym powtórzeniu. (3)

Co oznacza obecność hemoglobiny w moczu?

Śródnaczyniowy rozpad erytrocytów powoduje uwolnienie hemoglobiny do osocza, gdzie zostaje związana z haptoglobiną. Po wyczerpaniu zapasów haptoglobiny hemoglobina krąży w formie wolnej i część z niej jest swobodnie filtrowana w nerkach.

W kanalikach nerkowych dochodzi do wychwytu i metabolizowania jej do bilirubiny. Po przekroczeniu zdolności wchłaniania hemoglobiny w cewkach dochodzi do jej przechodzenia do moczu.

W takich wypadkach nadaje ona różowe zabarwienie moczu jak i osadu, a w badaniach morfologicznych krwi oznaczenia parametrów czerwonokrwinkowych wskazują na niedokrwistość.

Hemoglobinuria może również wynikać z rozpadu erytrocytów w świetle dróg wyprowadzających mocz. Sprzyja temu bardzo niski ciężar właściwy moczu (< 1,008) , a także jego alkalizacja. Kolejną wskazówką może być obecność tzw. „cienie erytrocytów” – bladych, bezbarwnych okręgów. (5)

Co wpływa na wynik hemoglobiny?

Czym jest mioglobina?

Mioglobina jest uwalniana w wyniku uszkodzenia najczęściej mięśni poprzecznie prążkowanych. Jest ona szybko metabolizowana w wątrobie, nie łączy się z białkami osocza, a nerki mają niski próg jej przepuszczalności, więc oznaczanie jej poziomu zarówno w surowicy, jak i w moczu nie jest parametrem wartościowym diagnostycznie.

Mioglobina, która przedostała się do moczu, barwi go na kolor czerwonobrunatny, ale dopiero gdy jej stężenie jest bardzo wysokie. (5)

Wskazówka kliniczna:

Krwiomocz mikroskopowy rozpoznajemy gdy w moczu jest powyżej 5 RBC wpw. Dla porównania w przypadku krwiomoczu makroskopowego liczna RBC wpw musi przekraczać 150 w osadzie moczu. (2)

Jeżeli chcemy odróżnić hematurię od hemoglobinurii i mioglobinurii najpierw należy wykonać badanie osadu moczu i stwierdzić obecność erytrocytów. Jeżeli nie są one obecne może wskazywać to na hemoglobinurię lub mioglobinurię.

Aby je odróżnić należy pobrać próbkę krwi, odwirować ją i zbadać osocze. Jeżeli pacjent ma hemoglobinurię wynikającą z hemolizy wewnątrznaczyniowej osocze pacjenta będzie różowe do czerwonego, a przy mioglobinurii przejrzyste, gdyż mioglobina jest szybko usuwana z osocza. (3)

W przypadku krwiomoczu warto także dopytać opiekuna, w którym momencie mikcji się on pojawia, gdyż może pomóc to w postawieniu diagnozy.

Czy urobilinulogen ma znaczenie diagnostyczne?

Parametr ten nie znajduje zastosowania w weterynarii (2).

Jak interpretować obecność bakterii w moczu?

Chociaż ocena obecności bakterii jest elementem badania osadu moczu i nie stanowi głównego tematu niniejszego artykułu, warto wspomnieć, że niektóre paski testowe umożliwiają jedynie pośrednią ocenę obecności bakterii w moczu.

Interpretując obecność bakterii w moczu, należy zawsze uwzględnić stan kliniczny pacjenta, obecność objawów ze strony układu moczowego, metodę pobrania próbki oraz czas, jaki upłynął od pobrania materiału do wykonania badania.

Obecność bakterii w osadzie moczu powinna być oceniana szczególnie ostrożnie w przypadku próbek pobranych metodą tzw. „naturalnego połowu”, które są bardziej narażone na zanieczyszczenie, m.in. florą bakteryjną skóry i sierści.

Na obecność bakterii warto zwracać szczególną uwagę również w kontekście krystalurii. U psów kryształy struwitowe najczęściej są związane z zakażeniami układu moczowego wywołanymi przez bakterie produkujące ureazę, natomiast u kotów struwity zwykle występują jałowo (2).

Zakażenie układu moczowego należy także uwzględnić w diagnostyce nietrzymania moczu.

Kto jest predysponowany do ZUM?

Do rozwoju ZUM predysponowane są m.in. zwierzęta z cukrzycą oraz pacjenci leczeni lekami diabetogennymi, takimi jak glikokortykosteroidy, u których glikozuria sprzyja namnażaniu bakterii.

Zwiększone ryzyko występuje również u psów starszych, m.in. ze względu na trudności w utrzymaniu higieny, a także u ras brachycefalicznych, co wiąże się z ich specyficzną budową anatomiczną.

Wskazówka kliniczna:

U większości pacjentów z hiperadrenokortycyzmem można zaobserwować zmiany w badaniu moczu obejmujące obniżenie ciężaru właściwego moczu (< 1,020 – u wielu pacjentów wynosi < 1,008), obecność białkomoczu wtórnego do nefropatii białkogubnej (60-80% psów ma podniesiony stosunek białko do kreatynina w moczu), a u 40-50% pacjentów można stwierdzić obecność zakażenia układu moczowego (ZUM), gdzie najczęściej izolowanym patogenem jest Escherichia coli (16).

Należy jednak pamiętać, że zakażenia mogą występować w postaci subklinicznej ze względu na przeciwzapalne działanie glikokortykosteroidów. Należy o tym informować opiekunów nie tylko w aspekcie ZUM by np. nie było nadmiernego zdziwienia, gdy np. pacjent będzie miał nagle objawy OA, które były maskowane przez nadmiar GKS, a w trakcie leczenia zostały ujawnione.

U znacznej części pacjentów można zaobserwować nadciśnienie tętnicze (82%) gdzie w 50 % SBP będzie >180 mmHg. (16)

Podsumowanie – kluczowe wskazówki praktyczne

Badanie moczu powinno być interpretowane jako element procesu diagnostycznego, a nie izolowany wynik laboratoryjny.

Piśmiennictwo:

1. Chu C. P. (2023), Top 3 Conditions Missed by Skipping Urinalysis, Clinician’s Brief
2. Elliott J. (2023), Nefrologia i urologia psów i kotów BSAVA, R. Lechowski (red.), Edra Urban & Partner
3. Englar R. E., & Dial S. M. (2024), Ekonomiczna diagnostyka weterynaryjna, Galaktyka
4. Grauer G. F., & Pohlman L. M. (2016), Urinalysis Interpretation, Clinician’s Brief
5. Hildebrand W., & Kuziemska A. (2012), Badanie biochemiczne moczu, Weterynaria w Praktyce, 11-12/2012, Elamed
6. Hildebrand W., & Kuziemska A. (2013). Badanie fizykochemiczne moczu. Weterynaria w Praktyce, 9/2013, Elamed
7. Jackowska-Pejko N. (2019). Badanie moczu u psów i kotów – proste badanie, które kryje wiele sekretów, Veterinary Life, 4. Vetexpert
8. Kowalczyk K. (2022) Standardy postępowania w weterynaryjnych stanach nagłych, Elamed
9. Kumiega E. (2022), Analiza moczu – pułapki diagnostyczne, Weterynaria w Praktyce Monografia: Medycyna kotów – kocia interna, Elamed
10. Niessen S. J. M., Bjornvad C., Church D. B., Davison L., Esteban-Saltiveri D., Fleeman L. M., Forcada Y., Fracassi F., Gilor C., Hanson J., Herrtage M., Lathan P., Leal R. O., Loste A., Reusch C., Schermerhorn T., Stengel C., Thoresen S., Thuroczy, J. (2022), Agreeing Language in Veterinary Endocrinology (ALIVE): Diabetes mellitus – a modified Delphi-method-based system to create consensus disease definitions, The Veterinary Journal, 289, 105910
11. Seger H., & Pohlman L. M. (2023), Top 5 Uranalysis Errors in Veterinary Medicine, Clinician’s Brief
12. Sikorska-Kopyłowicz A., Maniszewska K. (2024), Zespół Fanconiego, Weterynaria w Praktyce 10/2024, Elamed
13. Tilley L. P., Smith Jr F. W. K., Sleeper M. M. (2025), 5 minut konsultacji weterynaryjnej. Psy i koty (7. wyd.), Edra Urban & Partner
14. Wrześniewska K., & Madany J. (2024), Lipokalina związana z żelatynazą neutrofilów (NGAL) jako nowy biomarker w ocenie zaburzeń osi sercowo-naczyniowo-nerkowej, Życie Weterynaryjne 1/2024
15. Zbierska Z. (2025), Istota badania i poprawna interpretacja wyników badania ogólnego moczu, Veterinary Life 12,Vetexpert
16. Zwierzyńska E., Zespół Cushinga u psów – współczesne wytyczne diagnostyczne. Dermatologia i endokrynologia w praktyce – Monografia 2025
17. https://www.aaha.org/resources/2020-aaha-anesthesia-and-monitoring-guidelines-for-dogs-and-cats/local-anesthetic-techniques/for-perineal-procedures/

Autor:
Błażej Krajna
Student weterynarii
@szczekatra_i_mialczatra