Jak wygląda kleszcz u psa i gdzie go szukać

Jakie mogą być objawy kleszcza u psa? Kompletny poradnik

Czy Twój pies wydaje Ci się ostatnio osowiały? A może utyka i odmawia jedzenia? Czy byłeś/aś z nim ostatnio w lesie lub na łące? Uwaga! Takie objawy u psa mogą wskazywać, iż czworonoga ukąsił kleszcz. Poznaj charakterystyczne symptomy choroby odkleszczowej u psa, gdyż w takiej sytuacji liczy się każda minuta!

W poniższym materiale znajdziesz opis objawów obecności kleszcza u psa, poznasz cechy chorób odkleszczowych: od pierwszych oznak, po zagrażające życiu zwierzaka. Ponadto dowiesz się, jak wyglądają kleszcze na każdym etapie swojego cyklu rozwojowego, gdzie najchętniej wkłuwają się na ciało psa i będziesz mógł/mogła rozpoznać, kiedy należy bezzwłocznie udać się z nim do weterynarza.

Jak wygląda kleszcz u psa i gdzie go szukać?

Staranny przegląd sierści psa po spacerze (zwłaszcza, jeśli byłeś/aś z nim na łące, w parku lub w lesie) to jedna z podstawowych czynności, jakie powinieneś/aś zrobić. Szukając kleszcza we włosiu pupila miej na uwadze, że wygląd pasożyta może się różnić w zależności od czasu, jaki spędził na ciele psa.

Kleszcz przed napiciem się, nasiąknięciem krwią swojego żywiciela może być prawie niewidoczny (1 do 3 milimetrów). Pasożytniczy owad w takiej postaci ma kształt owalny, lekko spłaszczony, ciemnobrązowy i możesz go poczuć palcami jako twardą grudkę na skórze zwierzaka.

Jeśli kleszcz ma możliwość niezakłóconego żerowania, pęcznieje od spożytej krwi. Rośnie do rozmiarów niewielkiego winogrona (1 – 1,5 centymetra). Odwłok przybiera kolor szary, beżowy lub oliwkowy i wyraźnie odstaje od reszty ciała.

Najczęstsze miejsca ukąszeń na ciele psa:

• uszy, szyja i kark – tam, gdzie skóra jest najcieńsza
• pachwiny i okolice okołoodbytowe – cienka skóra i ciepło
• brzuch, wewnętrzna strona ud
• przestrzenie między palcami – miejsce często pomijane podczas kontroli opiekuna

Praktyczna wskazówka:

Nimfy (wczesne stadia kleszczy) są niewielkich rozmiarów, trudno je dostrzec na sierści psa. Po spacerze z czworonogiem w lesie wyczesz go gęstym grzebieniem nad jasną podłogą lub białą kartką papieru, by pozbyć się pasożytów.

Częstym błędem opiekunów jest szukanie w sierści psa tylko wyraźnie widocznych kleszczy. W ten sposób pomijają najgroźniejszą formę pasożyta – nimfy.

Objawy bezpośrednie – co widać w miejscu ukąszenia?

Pierwsze widoczne objawy ukąszenia kleszcza pojawiają się u psa od kilku godzin po kilka dni (2 – 3) od zdarzenia i należą do nich:

• zaczerwienienie w miejscu ukąszenia (średnica od 1 do 3 centymetrów)
• obrzęk i guzek
• intensywne drapanie psa w konkretnym miejscu
• niepokój zwierzęcia, podrygiwanie podczas głaskania, jeśli kleszcz znajduje się we wrażliwym miejscu na skórze psa
• widoczny gołym okiem pasożyt lub pozostałości jego ciała (po niewłaściwym usunięciu pasożyta)

Uwaga! Sygnałem alarmowym powinna być dla Ciebie widoczna na skórze psa czerwona obwódka wokół miejsca ukąszenia (do 5 centymetrów).

Wczesne objawy chorób odkleszczowych (1 do 3 tygodnie)

Wczesne symptomy chorób odkleszczowych u psa mogą przybierać formę utajoną, mieć formę niespecyficzną i niedoświadczony opiekun może je łatwo zignorować. Szybkie rozpoznanie symptomów chorób odkleszczowych może uratować psu życie.

Na co opiekun powinien zwrócić baczną uwagę?

• zmęczenie, apatia u psa
• niechęć do zabawy, wychodzenia na spacer
• utrata apetytu – powyżej doby
• wysoka gorączka (powyżej 39,5 stopnia C) lub nawracające ataki gorączki
• wymioty i biegunka
• powiększenie węzłów chłonnych (pachwiny i pod szczęką)
• bladość błon śluzowych

Praktyczna wskazówka:

Zmierz psu temperaturę. Normalny zakres ciepłoty psa to 37,5 – 39 stopni Celsjusza. Jeśli wskazanie termometru pokazuje wyższe wartości i masz podejrzenie (lub pewność), że podczas spaceru pies mógł mieć styczność z kleszczami w ciągu ostatnich dwóch, trzech tygodni, udaj się z nim do kliniki weterynaryjnej jeszcze tego samego dnia.

Kiedy obserwować vs kiedy działać?

Jeśli Twój pies wydaje Ci się ospały i niechętnie się rusza, ale normalnie przyjmuje jedzenie i picie, obserwuj go, a jeżeli nie będzie poprawy, udaj się z nim do weterynarza.

Jednak jeśli do podanych wyżej objawów dojdzie gorączka, niechęć do picia i jedzenia oraz jeżeli pies będzie okazywał bolesność podczas poruszania się, nie zwlekaj nawet chwili! Każda minuta się liczy!

Objawy w średnim stadium zakażenia

Jeśli patogenne drobnoustroje z układu pokarmowego pajęczaka przeniknęły do organizmu psa, zwierzak będzie manifestował postęp choroby odkleszczowej poprzez specyficzne symptomy z układu ruchu, moczowego i pokarmowego.

Układ ruchu:

• kulawizna, naprzemienna kulawizna
• sztywność ruchu (zwłaszcza rano i po podniesieniu się z posłania)
• bolesna wokalizacja podczas ruchu (popiskiwanie, skomlenie)

Układ moczowy:

• zmiana koloru moczu na ciemnobrązowy lub rdzawy
• zmniejszona ilość wydalanego moczu
• częstomocz – częste próby oddawania moczu i niewielka ilość płynu

Układ pokarmowy:

• uporczywe wymioty
• powiększone powłoki brzuszne

Praktyczna wskazówka:

Jeśli zauważysz zmianę barwy moczu psa, pobierz próbkę do czystego pojemnika i zabierz o weterynarza. Ułatwi mu to diagnozę.

Objawy zaawansowane – stany zagrożenia życia

Poniżej przedstawiamy opis symptomów u psa, które są wskazaniem do natychmiastowej reakcji. Zwłoka w takiej sytuacji może skończyć się zgonem psa.

• drgawki, zaburzenia równowagi
• żółtaczka – żółte zabarwienie błon śluzowych (dziąsła, oczy), skóry
• krwawienia – zawartość krwi w moczu, kale, wymiocinach, wybroczyny skórne
• problemy z oddychaniem
• zaburzenia świadomości – pies nie reaguje na głos, wpatruje się w przestrzeń
• niedowład kończyn

Uwaga! Jakiekolwiek symptomy neurologiczne (drgawki, utrata równowagi) są wskazaniem do natychmiastowej kontroli weterynaryjnej. Zwłaszcza, jeśli pies był na spacerze w lesie lub na łące.

Najgroźniejsze choroby odkleszczowe – konkretne symptomy

Poniżej przedstawiamy listę najczęściej występujących objawów chorób odkleszczowych u psa. Znajomość tych symptomów pomoże Ci szybko rozpoznać zagrożenie i poinformować lekarza weterynarii o kondycja pupila.

Babeszjoza (piroplazmoza) – najczęstsza i najgroźniejsza

Babeszjoza jest bardzo groźną dla psów chorobą odkleszczową. Wywołują ją organizmy pierwotniacze Babesia canis, gdy przenikną do układu krwionośnego czworonoga w wyniku ukąszenia zarażonego patogenami kleszcza. Pierwotniaki niszczą czerwone krwinki prowadząc do ostrej anemii, niewydolności wieloukładowej i często śmierci zwierzęcia.

Postęp choroby jest bardzo szybki. Symptomy i gwałtowny spadek kondycji psa następuje już od 5 do 10 dni od ukąszenia zarażonego kleszcza.

Charakterystyczne objawy:

• ciemne zabarwienie moczu – rdzawe, ciemnobrązowe
• zażółcenie błon śluzowych – oczu, skóry
• bladość błon śluzowych dziąseł
• wysoka gorączka
• skrajny niedowład psa

Czas pojawienia się objawów:

Od 5 do 10 dni od ukąszenia.

Rokowania:

Brak podjęcia w porę leczenia skutkuje śmiercią zwierzęcia w ciągu dwóch do pięciu dni. Pies poddany na czas terapii ma ogromną szansę na przeżycie i powrót do zdrowia (90-95%).

Borelioza (Choroba z Lyme) – podstępna i długotrwała

Borelioza u psa choroba odkleszczowa powodowana przez bakterie Borrelia burgdorferi. Choroba charakteryzuje się długim i często bezobjawowym przebiegiem. Borelioza postępuje powoli, czasem pierwsze objawy pojawiają się dopiero kilka miesięcy od ukąszenia zainfekowanego kleszcza, a symptomy mają charakter nawracający.

Charakterystyczne objawy:

• zmienna kulawizna – pies utyka raz na jedną, raz na drugą łapę
• obrzęk stawów
• gorączka występująca okresowo
• rumień w miejscu ukąszenia kleszcza – rumień nie zawsze jest widoczny lub trudny do dostrzeżenia z powodu sierści na skórze psa

Czas pojawienia się objawów:

Od kilku tygodni do kilku miesięcy.

Rokowania:

Dobre przy wczesnym zdiagnozowaniu choroby, należy jednak pamiętać, że borelioza może wejść w stan przewlekły.

Anaplazmoza – atakuje białe krwinki

Anaplazmoza to niebezpieczna choroba bakteryjna psów wywoływana przez ukąszenie zarażonego patogenami Anaplasma kleszcza. Bakterie atakują białe krwinki prowadząc do wysokiej gorączki, bolesności stawów, krwawień, małopłytkowości i anemii.

Charakterystyczne objawy:

• wybroczyny na skórze – małe czerwone kropki
• krwawienia z dziąseł, nosa
• obrzęk węzłów chłonnych

Czas pojawienia się objawów:

Jeden do dwóch tygodni od ukąszenia kleszcza.

Rokowania:

Wczesna diagnoza daje duże szanse na wyleczenie.

Odkleszczowe zapalenie mózgu (KZM) – najgroźniejsza

Odkleszczowe zapalenie mózgu u psa to bardzo groźna choroba wirusowa atakująca układ nerwowy zwierzęcia. W ciągu tygodnia, dwóch od ukąszenia zainfekowanego wirusami kleszcza dochodzi u psa do poważnych symptomów neurologicznych (niedowład, drgawki, zaburzenia świadomości), a często również śmierci.

Charakterystyczne objawy:

• drastyczna zmiana zachowania – agresja, stany lękowe, dezorientacja
• drgawki, sztywność karku
• porażenie nerwów twarzy – opuszczona powieka, skrzywiona część pyska
• nadwrażliwość na dotyk, światło

Czas pojawienia się objawów:

7 do 14 dni od ukąszenia kleszcza.

Rokowania:

Niewielkie szanse na przeżycie.

Praktyczna wskazówka:

Jeśli Twój pies wykazuje symptomy ze strony układu neurologicznego i masz podejrzenie, że jest chory na odkleszczowe zapalenie mózgu, poinformuj o tym fakcie lekarza weterynarii przez telefon jeszcze przed zawiezieniem zwierzaka do kliniki. W przypadku KZM konieczne jest podjęcie specjalnych środków ostrożności.

Powikłania po ugryzieniu kleszcza – co może się wydarzyć?

Nieleczona na czas choroba odkleszczowa u psa może prowadzić u niego do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Szybka diagnostyka jest kluczowym czynnikiem ratującym zdrowie, a często i życie czworonoga.

Powikłania krótkoterminowe (dni, tygodnie):

• niewydolność nerek
• niewydolność wątroby
• zaburzenia krzepnięcia krwi – krwawienia nie ustają

Powikłania długoterminowe (miesiące, lata):

• przewlekłe zapalenie stawów
• uszkodzenie serca – zmniejszona wydolność wysiłkowa
• upośledzenie funkcji nerek
• problemy neurologiczne (drgawki, zaburzenia zachowania)

Najczęstszym błędem opiekunów jest przerwanie farmakoterapii po poprawie stanu zdrowia psa. Patogeny mają tendencje do przetrwania, a choroba wraca w cięższej formie.

Porównanie poszczególnych chorób odkleszczowych

1. Choroba:

Babeszjoza

Patogen:

Pierwotniak Babesia canis

Czas pojawienia się objawów:

Od 5 do 10 dni

Charakterystyczne objawy:

Ciemny mocz, żółtaczka, wysoka gorączka

Leczenie:

Leki w formie zastrzyków, kroplówka, transfuzja krwi (w ciężkich przypadkach), leki osłonowe i przeciwzapalne

Rokowanie:

Bardzo dobre (90 – 95% szans) przy szybkiej diagnozie i leczeniu

1. Choroba:

Borelioza

Patogen:

Bakterie Borrelia

Czas pojawienia się objawów:

Od kilku tygodni do kilku miesięcy

Charakterystyczne objawy:

Zmienne utykanie, obrzęk stawów

Leczenie:

Antybiotykoterapia, leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, osłona żołądka

Rokowanie:

Dobre, przy wczesnej diagnozie

1. Choroba:

Anaplazmoza

Patogen:

Bakteria Anaplasma

Czas pojawienia się objawów:

1 do 2 tygodni

Charakterystyczne objawy:

Wybroczyny, krwawienie, gorączka

Leczenie:

Antybiotykoterapia, leki przeciwbólowe, przeciwzapalne, płynoterapia, leki osłonowe nerek i wątroby, transfuzja krwi (w ciężkich przypadkach)

Rokowanie:

Bardzo dobre

1. Choroba:

Odkleszczowe zapalenie mózgu (KZM)

Patogen:

Wirus TBEV

Czas pojawienia się objawów:

Od 7 do 14 dni

Charakterystyczne objawy:

Drgawki, porażenie, zaburzenie zachowania

Leczenie:

Objawowe, leki przeciwzapalne, przeciwbólowe, nawadnianie (kroplówki), leki osłonowe i wspomagające

Rokowania:

Bardzo złe, choroba w większości przypadków kończy się zgonem psa.

Timeline zakażenia – co dzieje się w organizmie psa po ugryzieniu kleszcza?

Czas pojawienia się u psa symptomów chorobowych po ukąszeniu zarażonego patogenami kleszcza jest różny w zależności od rodzaju drobnoustrojów, jakie przeniknęły do krwioobiegu zwierzęcia.

Znajomość tego faktu oraz charakterystyki poszczególnych objawów pomoże Ci w zachowaniu czujności i szybszym podjęciu reakcji.

0 do 24 godzin od ukąszenia kleszcza:

• pasożytniczy pajęczak wbija się w skórę psa
• początek pobierania krwi przez kleszcza
• miejsce na skórze psa, gdzie doszło do wbicia się kleszcza może, lecz nie musi być lekko zaczerwienione
• pies zazwyczaj nie odczuwa bólu podczas wbicia się kleszcza (ślina pasożyta ma właściwości znieczulające)

24 do 48 godzin – wczesna transmisja:

• kleszcz uwalnia patogeny ze swego układu pokarmowego do krwioobiegu psa
• brak charakterystycznych objawów chorobowych
• to najlepszy czas na usunięcie kleszcza, gdyż ryzyko zainfekowania jest wciąż niskie

3 do 7 dni – okres inkubacji:

• chorobotwórcze drobnoustroje zaczynają się namnażać
• pierwsze, wczesne objawy – ospałość, apatia psa
• moment krytyczny dla opanowania babeszjozy

7 do 14 dni – pierwsze wyraźne objawy:

• babeszjoza – ciemny mocz, gorączka, apatia
• KZM – objawy neurologiczne
• anaplazmoza – wybroczyny, gorączka

2 do 4 tygodni – rozwój choroby:

• borelioza – pierwsze objawy obrzęku stawów, kulawizna
• nasilenie objawów, jeśli nie zostało włączone leczenie

1 do 3 miesięcy – stadium przewlekłe:

• borelioza – zmienne utykanie
• możliwe powikłania wielonarządowe
• utrudniona diagnostyka – z powodu odległości czasowej od ukąszenia do wystąpienia symptomów, opiekun często nie łączy ze sobą tych faktów

3 do 6 miesięcy i dłużej – konsekwencje długoterminowe:

• przewlekłe bóle stawów, kulawizna
• uszkodzenie nerek i wątroby
• obniżony komfort życia

Praktyczna wskazówka:

Jeśli znalazłeś/aś wbitego w skórę psa kleszcza, zapisz sobie tę datę w telefonie. Jeśli po upływie jakiegoś czasu u psa wystąpią symptomy chorobowe, będziesz mieć pewność co do czasu inkubacji poszczególnej choroby odkleszczowej i będziesz mógł/mogła przekazać tę informację lekarzowi weterynarii.

Kiedy objawy wymagają natychmiastowej wizyty u lekarza?

Poniżej przedstawiamy listę charakterystycznych objawów u psa, które powinny skłonić Cię do natychmiastowej (maksymalnie kilka godzin) reakcji i interwencji weterynaryjnej:

• gorączka powyżej 40 stopni Celsjusza utrzymująca się dłużej niż 2 godziny
• ciemnobrązowy, rdzawy lub krwisty mocz
• żółte zabarwienie dziąseł
• bladość błon śluzowych dziąseł
• całkowita odmowa przyjmowania jedzenia i picia powyżej 24 godzin
• problemy z oddychaniem
• wybroczyny na skórze psa
• niedowład kończyn, drgawki, porażenie
• nagła zmiana zachowania psa (agresja, lęk, dezorientacja)

Co zrobić w domu po znalezieniu kleszcza? Pierwsze kroki

Kleszcza wbitego w skórę psa należy natychmiast usunąć. Czynność powinna być wykonywana w rękawiczkach jednorazowych, przy użyciu specjalistycznego haczyka lub innego narzędzia. Przy usuwaniu kleszcza należy unikać łapania palcami za odwłok, przypalania czy smarowania pajęczaka czymkolwiek. Takie działanie może tylko prowadzić do szybszej transmisji treści żołądkowej z układu pokarmowego kleszcza do krwioobiegu psa, a tego staramy się za wszelką cenę uniknąć.

Po usunięciu kleszcza ze skóry czworonoga należy bacznie obserwować zwierzę, czy nie pojawią się symptomy choroby odkleszczowej.

Działania krok po kroku:

• jak najszybciej usuń kleszcza – użyj pęsety lub innego narzędzia do tego przystosowanego; złap kleszcza tuż przy skórze i pociągnij jednym ruchem ku górze
• zabij kleszcza używając alkoholu
• zachowaj truchło kleszcza w szczelnym pojemniku – może być potrzebne do badania
• zdezynfekuj miejsce wkłucia na skórze i dokładnie umyj ręce
• zapisz datę znalezienia kleszcza w kalendarzu lub telefonie
• wykonaj zdjęcie miejsca ukąszenia na skórze
• powtórnie zrób zdjęcie miejsca ugryzienia po dwóch, trzech dniach
• porównaj zdjęcia
• obserwuj psa przez trzy miesiące od czasu znalezienia kleszcza
• zwróć uwagę na zmiany w kondycji i zachowaniu psa – dokumentuj zmiany
• mierz temperaturę psa codziennie przez dwa tygodnie – normalna temperatura psa to od 37,5 do 39 stopni Celsjusza
• w razie wystąpienia niepokojących objawów, udaj się z psem do kliniki weterynaryjnej

Praktyczna wskazówka:

Jeśli podczas usuwania kleszcza została wbita głowa pajęczaka w skórę, nie wydłubuj jej. Powinna sama odpaść. Jeśli jednak tak się nie stanie, a skóra w tym miejscu zaczerwieni się, zwróć się o pomoc do weterynarza.

Często zadawane pytania (FAQ)

Czy każde ugryzienie przez kleszcza oznacza chorobę?

Nie, tylko część kleszczy jest nosicielem groźnych dla psów chorób. Jednak do czasu zbadania truchła kleszcza w laboratorium nie mamy możliwości stwierdzenia, który z pajęczaków jest wektorem patogenów. Dlatego należy zabezpieczać psa zawsze przed wyjściem z nim na spacer.

Po jakim czasie pojawią się objawy kleszcza u psa?

Objawy choroby odkleszczowej u psa mogą pojawić się już po kilku dniach od ukąszenia, ale też dopiero po kilku miesiącach. Wszystko zależy od tego, jakimi patogenami zainfekowany był dany kleszcz.

Czy pies może mieć objawy chorób odkleszczowych bez widocznego kleszcza?

Tak! Gęsto porośnięta sierścią skóra psa nie sprzyja łatwemu odnalezieniu wbitego kleszcza.

Jakie badania należy wykonać po ugryzieniu przez kleszcza?

Psa, u którego znaleziono wbitego kleszcza należy bacznie obserwować przez okres od kilku dni do kilku miesięcy. Jeśli u zwierzaka wystąpią objawy takie jak apatia, gorączka, niechęć do jedzenia i picia, wymioty, ciemne zabarwienie moczu czy kulawizna, należy natychmiast udać się z nim do weterynarza. Lekarz może zlecić wykonanie psa morfologii z rozmazem, biochemii krwi, badania moczu, testów w kierunku babeszjozy czy boreliozy.

Czy istnieje sposób na zabezpieczenie psa przed kleszczami?

Trudno powiedzieć, że istnieje jeden uniwersalny sposób na zabezpieczenie psa przed chorobami odkleszczowymi. Najlepszym zabezpieczeniem jest metoda łączona, czyli korzystanie z dwóch lub trzech sposobów na raz. Przykładowo: tabletka doustna i szampon czy spray przeciw pasożytom zewnętrznym.

Podsumowanie

Symptomy choroby odkleszczowej mogą pojawić się u psa w szerokim zakresie czasowym: od kilku dni po kilka miesięcy. Kluczowe jest obserwowanie psa i wczesne rozpoznanie objawów. Większośc chorób odkleszczowych ma bardzo dobre rokowania, przy założeniu, że zwierzęciu zostanie udzielona pomoc na czas.

Pies powinien być objęty parasolem ochronnym w postaci łączonych metod przeciw pasożytom zewnętrznym (spray, obroża nasączona preparatem bójczym dla pasożytów, tabletka doustna itp.), a jego sierść powinna być starannie sprawdzana po każdym spacerze. W przypadku znalezienia kleszcza wbitego w skórę zwierzęcia, należy natychmiast usunąć pajęczaka, a psa obserwować pod kątem niepokojących symptomów. Apatia, gorączka, niechęć do picia czy jedzenia, ciemna barwa moczu, kulawizna – to objawy, które powinny skłonić opiekuna psa do szukania natychmiastowej pomocy w klinice weterynaryjnej