Spis treści:

• Wstęp
• Powieki
• Przedni segment oka u ptaka
• Tylny segment oka u ptaka
• Grzebień oka (łac. Pecten oculi)
• Jaki sprzęt jest potrzebny do badania okulistycznego ptaków?
• Jak rozszerzyć źrenice u ptaka?
• Jak stosować fluoresceinę w badaniu oka ptaka?
• Jak zbadać ilość produkowanych łez u ptaków?
• Badanie ciśnienia w gałce ocznej u ptaków – Tonometria
• Radiografia
• Ultrasonografia
• Cytologia
• Elektroretinografia
• Czym jest OCT (tomografia koherencyjna interferometryczna)?
• Jakie schorzenia gałki ocznej występują u ptaków?
• Podsumowanie – okulistyka weterynaryjna u ptaków w pigułce
• Bibliografia

Wprowadzenie:

Okulistyka weterynaryjna u ptaków rządzi się innymi prawami niż u ssaków – odmienna budowa oka, brak reakcji źrenic na atropinę oraz obecność grzebienia oka (pecten oculi) wymagają innego podejścia diagnostycznego. Artykuł opisuje anatomię oka ptaka, metody badania okulistycznego oraz najczęstsze schorzenia narządu wzroku u ptaków.

Wstęp

Okulistyka weterynaryjna u ptaków, jest dużo bardziej trudniejsza niżeli ta u ssaków. Różnice wynikają nie tylko ze specyficznej budowy oka (która jest podobna u ptaków i ssaków), ale z występowania różnic u tych dwóch gatunków zwierząt.

W związku z czym, postępowanie podczas badania okulistycznego będzie trochę inne a niekiedy wręcz ograniczone (np. badanie dna oka utrudnione jest z uwagi na występujący tzw. grzebień (pecten oculi), zasłaniający tarczę nerwy wzrokowego). Również zastosowanie m.in. atropiny czy innych preparatów rozszerzających źrenicę u ssaków, nie nadaje się do stosowania u ptaków z uwagi na fakt budowy anatomicznej tęczówki i efektu rozszerzenia źrenic nie uzyskamy.

Dlaczego wzrok odgrywa kluczową rolę w życiu ptaków?

Jak wiadomo, narząd wzroku u ptaków, jest jednym z najważniejszych narządów w organizmie. Jest jego nieodzownym elementem, w tak złożonym środowisku w jakim dany gatunek ptaka bytuje. Dlatego, uszkodzenie tego narządu, jest dla ptaka dzikiego poniekąd wyrokiem śmierci. Inne zmysły, nie skompensują uszkodzonego oka/oczu.

Ostrość wzroku, w porównaniu do oczu ssaka jest od 2 do 8 razy wyższa, a pole widzenia sięga 360°, zaś widzenie stereoskopowe wynosi od 0° do 70°, a maksymalna częstotliwość przestrzenna (zdolność do rozłożenia określonego ruchu na pojedyncze klatki) wynosi do 160 klatek/sekundę w porównaniu do człowieka jest to 10–15 sek., a minimalna wykrywalność ruchów wynosi do 15°/godz.

Widzenie ultrafioletu (w zakresie od 320 do 680 nano metrów), jest możliwe dzięki występowaniu w siatkówce u ptaków ‘’specjalnych pręcików’’ wychwytujących ten rodzaj promieniowania. Należy mieć na uwadze również fakt, że widzenie ultrafioletu odgrywa rolę w komunikacji między ptakami. Widzą one kolory swoich pobratymców, podczas gdy my ludzie, widzimy tylko ich np. szare upierzenie. (1)

Jakie są główne różnice anatomiczne między okiem ptaka a ssaka?

Pomiędzy okiem ssaka i okiem ptaka istnieją zasadnicze różnice anatomiczne, polegające m.in. na występowaniu u ptaków mięśni gładkich wewnątrzgałkowych, dno oka pozbawione jest naczyń krwionośnych, występuje struktura określana jako grzebień oka (pecten oculi) który jest zlokalizowany od nerwu wzrokowego aż do torebki soczewki czy występujące kosteczki twardówkowe itp. Metodyka badania oka u ptaków, jest bardzo podobna do tej stosowanej u ssaków, ale trochę inna w związku z występującymi różnicami anatomicznymi (należy o tym pamiętać).

Wielkość gałki ocznej u ptaków, jest różna gatunkowo (np. 8 mm u Kiwi aż do 50 mm u Strusia). Tylny segment gałki ocznej jest większy niż przedni. Oczodoły rozdzielone są przegrodą między oczodołową. Kostne elementy, wspierają twardówkę u ptaków w postaci tzw. kosteczek twardówkowych.

Położone są one tylnie od limbusa ( jest to ‘’rąbek rogówki’’, strefa oddzielająca rogówkę od twardówki i spojówki) i zazwyczaj formują pierścień bez połączenia do innych elementów czaszki. Kształt kosteczek jest spłaszczony, lekko wypukły lub wklęsły w zależności od kształtu gałki ocznej. Funkcja kosteczek twardówkowych polega m.in. na funkcji ochronnej, oraz minimalizacji deformacji gałki ocznej podczas lotu ptaka lub w czasie nurkowania.(2) Na podstawie budowy pierścienia kostnego twardówki, można wyróżnić trzy podstawowe typy kształtu gałki ocznej u ptaka:

• Typ płaski – ptaki dzienne o wąskich głowach, gołębie
• Typ stożkowaty – ptaki dzienne o szerokich głowach, Jastrzębiowate
• Typ podłużny (rurkowaty) – ptaki nocne, sowy.

Do narządów dodatkowych oka zalicza się m.in.: powieki, spojówkę, narząd łzowy, mięśnie gałki ocznej, okostną oczodołu, powięzie oczodołowe.

Powieki

U ptaków występują powieka górna, dolna i tzw. trzecia powieka (migotka). Powieka dolna jest większa i bardziej ruchoma niż powieka górna (z wyjątkiem sów). W powiece dolnej, nie występują gruczoły Meiboma (tzw. gruczoły tarczkowe), które występują u ssaków. Powieka dolna pokrywa cała gałkę oczną gdy jest zamknięta.

Trzecia powieka – migotka (Membrana nictitans) bardzo ruchliwa, przymocowuje się do przyśrodkowego kąta oka. Może ona przykrywać całą przednią część gałki ocznej. Odgrywa rolę, w regulacji przed rogówkowej warstwy łzowej, rozprowadza składniki filmu łzowego wytwarzane przez gruczoł łzowy i gruczoł Hardera, oraz wciąga zanieczyszczenia z pozostałości filmu łzowego do punktów łzowych.

Gruczoł Hardera u ptaków jest odpowiedzialny za produkcję łez. Gruczoł ten znajduje się za gałką oczną, blisko podstawy trzeciej powieki. Przewody wyprowadzające łzy, otwierają się do worka spojówkowego zaś pomiędzy gałką oczną a trzecią powieką znajdują się dwa punkty łzowe, zapewniające odpływ łez do przewodu nosowo-łzowego.

Na krawędziach obu powiek (poza trzecią powieką) znajdują się rzęsy (filoplumes) pełniące funkcję ochronną dla oka. Powieki pełnią funkcje ochronną dla oka, chronią przed urazami, obniżają parowanie łez czy umożliwiają podczas mrugania rozprowadzanie filmu łzowego.

Jak wygląda badanie powiek i spojówki u ptaka?

Podczas badania powiek, oceniamy ich wygląd, czy są symetryczne i w całości pokrywają gałkę oczną. Czy nie ma uszkodzeń na ich powierzchni jak i od strony spojówki. Czy nie ma podwinięcia lub wywinięcia powiek , (entropium/ektropium to co jest obserwowane u ssaków). Zwracamy uwagę na obecność pasożytów, uszkodzeń mechanicznych, ran itp. Czy obie powieki nie są pokryte zaschniętą wydzieliną itp. Oceniamy również powiekę trzecią.

Zwracamy uwagę na kolor spojówki. Czy nie jest zaczerwieniona? Czy nie ma wypływów z worka spojówkowego, w związku z czym okolica oczu będzie mokra od wydzieliny, posklejana itp.

Przedni segment oka u ptaka

Jak zbudowana jest rogówka u ptaków?

Rogówka u ptaków jest dużo cieńsza niż u ssaków. Wyróżnia się w niej pięć warstw (wraz z błoną Bowmana poniżej śródbłonka rogówki), m.in. nabłonek, blaszka graniczna przednia, istota właściwa rogówki, blaszka graniczna tylna, śródbłonek. Nabłonek przedni rogówki jest to wielowarstwowy płaski, szybko regenerujący się, między komórkami znajdują się nociceptory (nerwowe zakończenia bólowe).

Blaszka graniczna przednia (określana jako błona Bowmana) zbudowana z włókien kolagenowych, nie ma w niej komórek. Istota właściwa rogówki zbudowana z włókien kolagenowych zaś blaszka graniczna tylna (określana jako błona Descementa), zbudowana jest z włókien kolagenowych oraz wyróżnia się również śródbłonek (nabłonek jednowarstwowy płaski).

Na co zwracać uwagę podczas oceny rogówki?

W ocenie rogówki, zwracamy uwagę na jej wygląd, przezierność, występowanie naczyń krwionośnych. Zwracamy uwagę czy w komorze przedniej oka, nie ma strątów, które mogą być odpowiedzialne za wywołanie stanu zapalnego w głębszych warstwach gałki ocznej. W komorze przedniej występuje przezroczysta ciecz wodnista.

W czasie badania w lampie szczelinowej zwrócić uwagę należy czy nie widać na powierzchni rogówki, urazów mechanicznych w postaci rozdarć, wrzodów, wbitych ciał obcych itp. Niekiedy wbite ciała obce mogą być bardzo małe i należy bardzo dokładnie i szczegółowo obejrzeć każdy kwadrant rogówki w obu oczach.

Jak zbudowana jest tęczówka u ptaków?

Tęczówka jest ruchoma reagująca na bodźce zewnętrzne, (brak czucia na parasympatykomimetyki). Kolor jest gatunkowo zmienny, zależy od diety, płci, okresu godowego itp.(2) W tęczówce u ptaków wyróżnia się mięsień zwieracz źrenicy, który zbudowany jest z włókien mięśniowych poprzecznie prążkowanych, a w mięśniu rozszerzaczu źrenicy występują również (u niektórych gatunków ptaków) włókna poprzecznie prążkowane.

W związku z tym, trudno ocenić jest odruch źrenicy na impuls świetlny u ptaka. Warto wspomnieć, ze u ptaków występuje, całkowite skrzyżowanie w splocie wzrokowym, w związku z czym, ptaki nie wykazują prawdziwego odruchu źrenicznego na światło tak jak ssaki.

U ptaków, jak wspomniano tęczówka zbudowana jest z włókien mięśniowych poprzecznie prążkowanych (u ssaków są to włókna mięśniowe gładkie, niezależne od woli). W związku z czym, by rozszerzyć źrenice u ptaków, koniecznym wydaje się zastosowanie wewnątrzkomorowych neuroblokerów (tzw. niedepolaryzacyjna relaksacja mięśni). Stosowany jest bromek rocuronium do rozszerzenia źrenic u ptaków (zastosowanie tego preparatu opisano u jastrzębiowatych, małych sów czy myszołowów bez występowania skutków ubocznych.(2)

W sytuacji stresowej, źrenice ptaka mogą być różnej wielkości, ten stan określa się jako anizokoria. U ptaków średnica dna oka jest większa niż średnica źrenicy a soczewka jest z pierścieniem poduszkowatym.

Kąt Tęczówkowo-rogówkowy (tzw. kąt przesączania)

Kąt przesączania u ptaków jest dobrze rozwinięty i można zaobserwować, że beleczkowanie przebiega przez zrąb tęczówki. Boczne rozszerzenie przedniej komory jest szerokie i rozciąga się do tyłu, pomiędzy ciałem rzęskowym a twardówką, tworząc zatokę rzęskowo-twardówkową.

Zatokę tę przecina rozległa sieć włókien elastycznych, które tworzą więzadła grzebieniowe z szerokimi otworami, zwanymi przestrzeniami kąta tęczówkowo-rogówkowego lub przestrzeniami Fontany. Zostało to stwierdzone m.in. u sów, które posiadają rozległą siatkę beleczkową, zwłaszcza w okolicy skroniowej oka, co umożliwia obserwację przestrzeni kąta tęczówkowo-rogówkowego bez używania soczewki do gonioskopii u młodych ptaków. (2)

Ptaki charakteryzują się doskonałą zdolnością akomodacji wzroku, czyli procesem zmiany ogniskowej soczewki poprzez zmianę krzywizny rogówki związaną z jej przesunięciem do przodu i odkształceniem soczewki.

Jak zbudowana jest i działa soczewka u ptaka?

Soczewka jest przezroczysta i ma zmienny kształt, sferyczna u ptaków nocnych i spłaszczona w przedniej części u gatunków dziennych. Wnętrze soczewki zbudowane jest z komórek zwanych włóknami soczewki, powstającymi z nabłonka. We włóknach znajduje się białko – krystalina. Cząsteczki tego białka, są wytwarzane w życiu embrionalnym i w niezmienionym stanie pozostają we włóknach soczewki przez całe życie ptaka czy ssaka. Uszkodzenie torebki soczewki w przypadku urazu czy stanów zapalnych w gałce ocznej prowadzić może do powstania zapalenia błony naczyniowej itp.

W obrębie obwodowej części soczewki znajduje się zmodyfikowana włóknista poduszka pierścieniowa, która umożliwia połączenie między soczewką a ciałem rzęskowym, a w konsekwencji z mięśniami odpowiedzialnymi za akomodację, zwanymi mięśniami Brucke’a i Cramptona. Mięsień Cramptona ma swój początek w twardówce, poniżej kosteczek twardówkowych i kurczy się, aby spłaszczyć rogówkę wzdłuż jej obrzeża i wybrzuszyć jej środek, zwiększając moc refrakcyjną.

Mięsień Brucke’a pociąga ciało rzęskowe do przodu, zmniejszając napięcie wywierane na pierścieniową poduszkę przez więzadło cewkowe ciała rzęskowego. Odkształcenie soczewki jest również spowodowane naciskiem mięśnia obwodowego tęczówki, który wybrzusza środkową część soczewki, zwiększając jej moc refrakcyjną. Gęstość tego mięśnia różni się w zależności od gatunku i jest dobrze rozwinięta u ptaków nurkujących, u których konieczne jest zrekompensowanie braku refrakcji rogówki pod wodą.

Na co zwracamy uwagę podczas oceny soczewki?

W ocenie oftalmologicznej soczewki, zwracamy uwagę na jej wygląd, kształt. Czy na jej powierzchni występują jakieś zmiany które nas niepokoją. Zwracamy uwagę na biegun przedni, tylny, zaokrągloną obwódkę – równik, jak również na torebkę soczewki.

Tylny segment oka u ptaka

Tylną komorę gałki ocznej, wypełnia ciało szkliste. Struktura ta pełni funkcję m.in. utrzymania prawidłowej objętości i kształtu gałki ocznej, położenia siatkówki i soczewki w gałce ocznej na ‘’swoim miejscu’’. Jest to droga , poprzez którą, promienie świetlne dostają się do gałki ocznej, aż do fotoreceptorów , wywołując w nich proces widzenia. Ciało szkliste zbudowane jest w 99 % wody a pozostały 1 % stanowią włókna kolagenowe.

Między nimi występują glikozaaminoglikany, jak i kwas hialuronowy. Błona naczyniowa, ma kolor ciemny (czarny), w niej znajdują się naczynia krwionośne. Błona ta pochłania energię promieniowania jaka trafia do oka. W skład błony naczyniowej wchodzi m.in. : naczyniówka, ciało rzęskowe i tęczówka. U ptaków siatkówka jest beznaczyniowa, oraz nie występuje tu makata odblaskowa, tak jak u ssaków.

Jakie dołki występują w siatkówce ptaków?

W siatkówce u ptaków, znajdują się dwa dołki : dołek środkowy i dołek boczny w każdym oku. Dołek środkowy jest to obszar siatkówki o największym zagęszczeniu fotoreceptorów (głównie czopków), które zapewniają najwyższą ostrość widzenia. Dołek centralny (nosowy), służy do precyzyjnego widzenia w każdym oku osobno (śledzenie obiektów w polu widzenia). Dołek boczny (zlokalizowany w tylnej części siatkówki), zapewnia widzenie do przodu, umożliwia widzenie stereoskopowe (przestrzenne), które jest wykorzystywane przez ptaka do oceny odległości od danego obiektu.

Siatkówka dwudołkowa (tzw. bifoevalna) w której wyróżnia się dwa takie dołki m.in.: dołek główny i dołek pomocniczy, z lub bez przestrzeni centralnej, pomiędzy dołkami (występuje ten rodzaj siatkówki u ptaków drapieżnych dziennych czy wróblowatych itp.).

Siatkówka jednodołkowa (tzw. fovealna) w niej znajdują się, gęsto upakowane czopki, a pozostałe warstwy siatkówki są rozsunięte, tworząc wgłębienie – dołek środkowy. Wiele ptaków drapieżnych, jaskółki, mają dwa takie dołki w każdym oku. Ale kury, kaczki, czy ptaki nielotne nie mają ich, z uwagi na mniej wyspecjalizowaną siatkówkę u tych gatunków.

Jakie typy fotoreceptorów mają ptaki?

Wyróżnia się trzy typy fotoreceptorów : pręciki – odpowiedzialne za widzenie ciemne i białe, czopki – odpowiedzialne za widzenie kolorów, oraz tzw. podwójne czopki. Podwójne czopki składają się z czopka głównego i czopka pomocniczego. Pojedyncze jak i podwójne czopki, mogą zawierać ‘kroplę oleju’ (zawierającą karotenoidy rozpuszczalne). Krople te mogą mieć różne kolory (pomarańczowy, szary, blady, żółty, zielony, czerwony).

Barwniki te działają jak filtr dla eliminacji fali świetlnych jakie dostają się do oka ptaka podczas procesu widzenia. Światło najpierw musi przejść przez ‘kroplę oleju’, by dotrzeć do barwników odpowiedzialnych za widzenie danej części widma fali świetlnej. Ptaki posiadają w siatkówce, plamkę żółtą, jest to skupisko fotoreceptorów, umożliwiających wyższą rozdzielczość wzroku a u niektórych gatunków ptaków występują nawet dwie takie plamki.

Grzebień oka (łac. Pecten oculi)

To struktura w gałce ocznej u ptaków. Jest to wybrzuszenie naczyniówki w kierunku ciała szklistego, zlokalizowana przed dyskiem nerwu wzrokowego. Pełni m.in. funkcje odżywiania siatkówki, utrzymywania ciśnienia w gałce ocznej, produkcji cieczy wodnistej. W strukturze tej stwierdzona została wysoka aktywność metaboliczna. Kształt jest gatunkowo specyficzny. Tarcza nerwu wzrokowego jest owalna, ale jej objerzenie, przy wykorzystaniu oftalmoskopu jest utrudnione lub wręcz niemożliwe z uwagi na występujący właśnie grzebień.

Jaki sprzęt jest potrzebny do badania okulistycznego ptaków?

[ZMIANA: było “Sprzęt do badania okulistycznego u ptaków”]

Wykorzystywany jest, ten sam co jest stosowany u ssaków m.in. lampa szczelinowa, transiluminator Finoffa, latarka, lupa, oftalmoskop bezpośredni z soczewkami od + 20 D do + 40 D (Dioptrii). Soczewki stosowane w oftalmoskopii pośredniej u dużych ptaków, zaleca się aby miały powiększenie od +20 D do + 30 D i do 90 D u ptaków małych.

Jak rozszerzyć źrenice u ptaka?

[ZMIANA: było “Rozszerzenie źrenic u ptaków”]

Stosowana tak jak u ssaków Atropina, jest nieskuteczna z uwagi na fakt, że włókna mięśniowe tęczówki u ptaków są prążkowane). By uzyskać efekt, rozszerzenia źrenic, konieczna wydaje się silna sedacja, znieczulenie ogólne, podanie środków blokujących przewodnictwo nerwowo-mięśniowe (NMDA) m.in. d-tubokuraryna. Stosowany bromek rokuronium u np. pustułek wywoływał rozszerzenie źrenic, bez objawów ubocznych. (1,2)

Jak stosować fluoresceinę w badaniu oka ptaka?

[ZMIANA: było “Zastosowanie fluoresceiny”]

W przypadku podejrzenia wrzodów rogówki, uszkodzeń mechanicznych takich jak np. rany przebić rogówki, choroby obturacyjnej aparatu łzowego itp., które nie do końca widać gołym okiem, koniecznym wydaje się zastosowanie fluoresceiny w postaci pasków itp. Po nałożeniu na rogówkę, oglądamy ją następnie w lampie szczelinowej ustawiając filtr kobaltowy. Technika badania jest taka sama jak u ssaków.

Jak zbadać ilość produkowanych łez u ptaków?

[ZMIANA: było “Badanie ilości produkowanych łez”]

Do tego wykorzystuje się test Schirmera, ale z uwagi na to, że u małych ptaków, jest mała szczelina między powiekami trudno go odpowiednio umiejscowić. Pewnym rozwiązaniem, może być rozcięcie paska na pół lub na 1/3 długości (wtedy jest on wąski i łatwiej jest go odpowiednio umiejscowić). U ptaków dużych, rozcięcie paska testu Schirmera, nie jest konieczne. Można również, w zastępstwie, zastosować paski z czerwienią fenolową. Ich zastosowanie jest mniej stresujące dla ptaków. (2)

Badanie ciśnienia w gałce ocznej u ptaków – Tonometria

Badanie wykonuje się podobnie jak u ssaków, z tym, że pomiar tonometrem aplacyjnym, wymaga zastosowania uprzednio anestetyków na powierzchnię rogówki. Ucisk na rogówkę, tym tonometrem trwa 10-15 sekund. Można również posłużyć się Tonopenem (tonometr odbijający) nie wymagając uprzedniej anestezji rogówki. Tonometr aplanacyjny, dla wykonania prawidłowego pomiaru, wymaga grubszej rogówki (jest bardziej odpowiedni dla rogówki ssaków).

Należy pamiętać, że pomiar ciśnienia śród gałkowego u małych ptaków, może wymagać użycia tonometru odbijającego (ponieważ zastosowanie tonometru aplanacyjnego może nie dać miarodajnych wyników). Uwzględnić należy fakt, że przy zastosowaniu tonometru aplanacyjnego, u ptaków zdrowych wartość ciśnienia w gałce ocznej była na poziomie 9,2-16,3 mm Hg, (gatunkowo specyficzna). Odczyty z rogówki o średnicy 9 mm były powtarzalne ale odczyty z rogówki o średnicy 5 mm i mniejszej już nie.

Zastosowanie tonometru odbiciowego, pozwala na pomiar ciśnienia śród gałkowego już w rogówce o średnicy 3 mm. Zazwyczaj na powierzchnię rogówki, przed wykonaniem pomiaru ciśnienia śród gałkowego , nakłada się dla znieczulenia miejscowego preparat jak np. propakaina na 10-15 sekund przed wykonaniem pomiaru.

Radiografia

Wykorzystanie tej metody diagnostycznej w okulistyce, ma ograniczony zakres m.in. tylko do oceny obrzęku tkanek miękkich, zmian kostnych w okolicach oczodołu, złamań kości czaszki podczas następstwa urazu. Minimalna jest czułość tej metody w diagnozowaniu innych niż złamania czy przemieszczenia pierścieni twardówki.

Ultrasonografia

Jest to metoda, szeroko stosowana w okulistyce. Umożliwia, uwidocznienie struktur w gałce ocznej. Jest to badanie obrazowe, pozwalające na wykorzystanie odbicia fal ultradźwiękowych o wysokiej częstotliwości od poszczególnych struktur w gałce ocznej, i wychwytu ich oraz wzmocnieniu przez aparat USG, przez co widzimy na monitorze dokładny obraz całej gałki ocznej w różnych przekrojach.

Umożliwia to zatrzymanie obrazu (zamrożenie go), wykonaniu pomiarów, co dodatkowo podnosi jakość jak również pozwala na bardziej dokładne wykrycie stwierdzanych nieprawidłowości. Coraz nowsze techniki obrazowania m.in. Trójwymiarowe czy czterowymiarowe badanie USG, są przydatne do wizualizacji, przepływu krwi czy oceny zmian po urazie w gałce ocznej.

Cytologia

Wykonywana jest podobnie jak u psów czy kotów. Pobieramy materiał przy pomocy szczoteczki cytologicznej z worka spojówkowego, trzeciej powieki po jej delikatnym wyciągnięciu delikatnie. Z rogówki przy pomocy ostrza skalpela pobiera się zeskrobiny, ale należy to robić bardzo delikatni i po uprzednim znieczuleniu rogówki.

Elektroretinografia

Metoda ta jest stosowana w ocenie, funkcji siatkówki. Badania (fotoskopowe i skotopowe) były przeprowadzane na Bielikach amerykańskich i okazały się przydatne w ocenie funkcji siatkówki u tych ptaków. (2)

Czym jest OCT (tomografia koherencyjna interferometryczna)?

OCT – Tomografia koherencyjna interferometryczna, technika obrazowania, za pomocą której, mierzone jest światło odbite od warstw tkanek oka. Dwu-trzy wymiarowe przekroje przez dwie różne warstwy oka są wyświetlane niemal z histologiczną precyzją.

Jakie schorzenia gałki ocznej występują u ptaków?

[ZMIANA: było “Występujące schorzenia gałki ocznej u ptaków”]

Jak objawia się zapalenie spojówki u ptaków?

[ZMIANA: było “Zapalenie spojówki (Conjunctivitis)”]

Schorzenie to często występuje u ptaków. Powodowane jest przez bakterie, wirusy, czy nawet przez pasożyty takie jak: Oxyspirura mansonii (opisano przypadek u papugi z gatunku Kakadu, obserwowany był świąd jak i podrażnienie spojówek). Zarażenie przywrami z rodzaju Trematoda, w wyniku którego obserwowane było podrażnienie oczu jak i łzawienie u strusia. Zakażenia Cryptococcus neofromans może obejmować gałkę oczną i powodować wspomniane zapalenie spojówek.

U papugi pierścieniowej indyjskiej, zaobserwowano w wyniku stosowania preparatów steroidowych – dacyrocystis.

Obecność ciał obcych jest często powiązana z ich obecnością w worku spojówkowym i związku z tym wykazujących działanie drażniące na spojówki. W przypadku stwierdzenia stanów zapalnych, pobiera się wymaz z worka spojówkowego do badania mikrobiologicznego i opracowania antybiogramu. Dopiero po uzyskaniu wyników, należy zastosować antybiotyki o szerokim spektrum działania.

Co powoduje zapalenie błony naczyniowej oka u ptaków?

[ZMIANA: było “Zapalenie błony naczyniowej oka u ptaków”]

Schorzenie to powodowane jest przez bakterie, urazy, procesy nowotworowe, uogólnione infekcje systemowe. Może być również wyrazem infekcji wirusowych u ptaków, powodujących zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego, choroba Mareka, reowirusy czy wirus ospy ptasiej itp. Do objawów klinicznych, zalicza się światłowstręt, skurcze powiek, obrzęk rogówki, zmętnienie cieczy wodnistej, zwężenie źrenicy, pogrubienie tęczówki, zrosty przednie lub zrosty tylne.

W przebiegu tylnego zapalenia błony naczyniowej obserwowany jest obrzęk siatkówki, krwotok, odwarstwienie siatkówki. Leczenie polega na leczeniu choroby podstawowej, łagodzeniu stanu zapalnego. Podajemy antybiotyki o szerokim spektrum działania (na podstawie uprzednio uzyskanego antybiogramu), leki przeciwzapalne. Warto zwrócić szczególną uwagę na stosowanie preparatów steroidowych, u ptaków z uwagi na możliwość pojawienia się wtórnie grzybiczego zapalenia rogówki.

Czym jest zaćma u ptaków?

Zaćma również może pojawić się w oczach u ptaków. W powiązaniu z urazami, wiekiem czynnikami genetycznymi itp.

Zwichnięcie soczewki

U ptaków może towarzyszyć zaćmie. Jest bardzo dla ptaka bolesne. W przypadku nadmiernie dojrzałej zaćmy u ptaka może dojść do odwarstwienia siatkówki. Ale z uwagi na budowę gałki ocznej jest ono trudne do stwierdzenia. U większości ptaków, w przypadku stwierdzenia zwichnięcia soczewki, należy rozważyć jej enukleację (usunięcie).

Czy jaskra występuje u ptaków?

[ZMIANA: było “Jaskra”]

Rzadko to schorzenie u ptaków jest diagnozowane, z uwagi na trudności w pomiarze ciśnienia śród gałkowego. U mniejszych gatunków ptaków, jaskra wiąże się z hyphema, uveitis, które indukowane jest przez soczewkę (określa się ten stan jako fakoklastyczne zapalenie błony naczyniowej). W przypadku stwierdzenia jaskry, metodą z wyboru jest enukleacja gałki ocznej.

Nowotwory

Stwierdzane są różne typy nowotworów, zlokalizowanych na narządzie wzroku u ptaków, zwłaszcza tych długożyjących (domowych, ozdobnych, rzadziej u gospodarskich).

Podsumowanie – okulistyka weterynaryjna u ptaków w pigułce

Okulistyka weterynaryjna u ptaków wymaga uwzględnienia istotnych różnic anatomicznych względem ssaków, co przekłada się bezpośrednio na sposób badania i leczenia narządu wzroku.

Kluczowe wnioski z artykułu:

• Oko ptaka różni się od oka ssaka m.in. obecnością grzebienia oka (pecten oculi), kosteczek twardówkowych, mięśni gładkich wewnątrzgałkowych oraz beznaczyniową siatkówką.
• Ostrość wzroku ptaków jest od 2 do 8 razy wyższa niż u ssaków, pole widzenia sięga 360°, a widzenie ultrafioletu odgrywa rolę w komunikacji między osobnikami.
• Atropina, skuteczna u ssaków, nie działa u ptaków ze względu na prążkowaną budowę mięśni tęczówki – do rozszerzenia źrenic stosuje się m.in. bromek rocuronium/rokuronium.
• Sprzęt diagnostyczny (lampa szczelinowa, oftalmoskop, tonometr, USG) jest podobny do stosowanego u ssaków, ale wymaga modyfikacji techniki badania – np. cieńszy pasek testu Schirmera czy tonometr odbijający zamiast aplanacyjnego u małych gatunków.
• Prawidłowe ciśnienie śródgałkowe u zdrowych ptaków (przy pomiarze tonometrem aplanacyjnym) mieści się w zakresie 9,2-16,3 mm Hg.
• Najczęstsze schorzenia narządu wzroku u ptaków to zapalenie spojówki, zapalenie błony naczyniowej, zaćma, zwichnięcie soczewki, jaskra oraz nowotwory – jaskra i zwichnięcie soczewki często wymagają enukleacji gałki ocznej.
• Radiografia ma ograniczoną przydatność diagnostyczną w okulistyce ptaków, natomiast ultrasonografia, elektroretinografia i OCT umożliwiają dokładną ocenę struktur wewnątrzgałkowych.

Bibliografia

1. Ruediger Korbel, Avian Opthalmology – Principles and application. AAVAC/UEPV Conference Melbourne,

2. Lauren Powers Avian Opthalmology (źródło internet).

3. Machado C., Avian ophtalmic pecularities.Ciencia Rural,Santa Maria.v.48;12, 2018,

4. Koncicki A., Selected issues in the anatomy and physiology of the avian organ of vision and eye disorders in farmed poultry. J Vet Res 69,241-247,2025,

5. Grzybowski A., Animal models in human ophtalmology: new insights from birds research.www.nature.com/eye, 2026,

6. Plotsker N., Psittacine bird opthalmology : a review of anatomy , physiology, diagnostics and interventions. Journal of Avian Medicine and Surgery 40(2),141-161, 2026,

Autor:

lek. wet. Maciej Kucharski

Laboratorium Cytologii Okulistycznej

Miączyn 34a,

09-150 Czerwińsk nad Wisłą

Streszczenie: W pracy opisano budowę oka u ptaka. Przedstawiono główne różnice w budowie oka pomiędzy ptakiem a ssakami. Opisano wybrane metody diagnostyczne jak i schorzenia występujące w narządzie wzroku u ptaków.

Słowa kluczowe: ptaki, cytologia okulistyczna, oczy, schorzenia oczu, badanie okulistyczne,

Title: An Introduction to Veterinary Ophthalmology in Birds, Part 1

Summary: This paper describes the anatomy of the bird’s eye. It outlines the main differences in eye anatomy between birds and mammals. It also describes selected diagnostic methods as well as disorders affecting the eye in birds.

Keywords: birds, ophthalmic cytology, eyes, eye conditions, eye exam,

mail: kucharz1980@interia.pl