Strach u psów i kotów zasługuje na taką samą uwagę jak ból. Jak wcześniej rozpoznawać lęk u pacjentów

O tym, jak zespoły weterynaryjne mogą wcześniej rozpoznawać strach, lęk i stres u psów i kotów oraz jak rozmawiać o nich z opiekunami, dyskutowali 12 października w Warszawie lekarze weterynarii, eksperci i edukatorzy. Spotkanie odbyło się w ramach Pet Anxiety Awareness, nowej europejskiej inicjatywy edukacyjnej, której celem jest zwiększanie wiedzy o emocjonalnym dobrostanie zwierząt towarzyszących i zachęcanie opiekunów do wcześniejszych rozmów z lekarzami weterynarii.

Inicjatywę przedstawili Kristen Levine, założycielka Pet Living, która od 2017 r. prowadzi w USA kampanię Pet Anxiety Awareness, oraz dr Alessio Giannelli, lekarz weterynarii, Global Marketing Manager w Orion Pharma Animal Health. Wykład o tym, jak pomóc zespołom weterynaryjnym wcześnie rozpoznawać lęk u pacjentów i pewnie komunikować się z opiekunami, wygłosił dr Gonzalo Da Graça Pereira, lekarz weterynarii i europejski specjalista EBVS®.

Eksperci zaangażowani w inicjatywę przekonują, że strach należy traktować na równi z bólem, bo dobrostan emocjonalny jest częścią zdrowia zwierzęcia. Różnica polega na tym, że kulawiznę opiekun zauważy od razu, a sygnały strachu znacznie łatwiej przeoczyć. Dlatego opiekunowie powinni wiedzieć, że z lękiem mogą przyjść do lekarza weterynarii tak samo jak z każdym innym problemem zdrowotnym.

– Lekarz weterynarii często jako pierwszy widzi, że pacjent się boi, bo strach i stres bywają dobrze widoczne już w gabinecie. To dobry moment, żeby zapytać opiekuna, jak pies czy kot reaguje w domu na hałas, nowe sytuacje albo pozostawanie w samotności. Wielu opiekunów nie porusza tego tematu z własnej inicjatywy, bo nie wie, że z takim problemem można przyjść do lekarza. Jedno pytanie zadane podczas szczepienia czy wizyty kontrolnej może otworzyć tę rozmowę – mówi dr Alessio Giannelli.

Co pokazują badania

Z europejskich badań wynika, że strach i lęk u zwierząt towarzyszących nie są problemem marginalnym. W fińskim badaniu obejmującym 13,7 tys. psów, opublikowanym w 2020 r. w „Scientific Reports”, opiekunowie odnotowali co najmniej jedną cechę związaną z lękiem u 72,5 proc. zwierząt. Najczęstsza była wrażliwość na hałas (32 proc.), a w dalszej kolejności lękliwość, obejmująca m.in. strach przed innymi psami, obcymi ludźmi i nowymi sytuacjami (ok. 29 proc.), oraz lęk przed określonymi powierzchniami lub wysokością (23,5 proc.). Wyniki opierają się na ankiecie wypełnianej przez opiekunów i nie są równoznaczne z rozpoznaniem zaburzeń lękowych, jednak autorzy zwracają uwagę, że lęk może obniżać jakość życia zwierząt i wiązać się z przewlekłym stresem.

U kotów problem wyraźnie widać podczas wizyt w lecznicy: w niemieckim badaniu ankietowym opublikowanym w 2022 r. w „Journal of Feline Medicine and Surgery” opiekunowie ocenili, że w trakcie konsultacji weterynaryjnej zestresowanych było 88,7 proc. kotów (732 z 825). Stres odczuwała też ponad połowa samych opiekunów (50,8 proc.), przy czym niższy poziom ich stresu wiązał się z podejściem lekarza przyjaznym kotom. Z kolei autorzy wieloośrodkowego badania klinicznego z udziałem 209 kotów z Finlandii, Niemiec, Węgier, Irlandii i Portugalii zwracają uwagę, że lęk i strach związane z transportem i wizytą w lecznicy mogą prowadzić do unikania wizyt i niewystarczającej opieki weterynaryjnej.

Rola zespołów weterynaryjnych

Inicjatywa jest skierowana do opiekunów i zespołów weterynaryjnych w Europie, gdzie według danych FEDIAF żyje ok. 91 mln psów i 111 mln kotów. Do udziału zaproszone są m.in. lecznice weterynaryjne, technicy weterynarii, organizacje działające na rzecz dobrostanu zwierząt i odpowiedzialni hodowcy. Na stronie petanxietyawareness.eu/pl, po podpisaniu deklaracji, osoby zawodowo zajmujące się zdrowiem zwierząt uzyskują dostęp do praktycznych materiałów, a opiekunowie znajdą tam listę sygnałów, które mogą wskazywać na strach, lęk lub stres u psa lub kota.

Inicjatywa Pet Anxiety Awareness została opracowana i jest wspierana przez Kristen Levine’s Pet Living oraz Orion Pharma Animal Health.

– Opiekunowie ufają swoim lekarzom weterynarii i to od nich chcą usłyszeć, że strach i lęk to kwestia dobrostanu zwierzęcia, w której można mu pomóc. Dlatego zespoły weterynaryjne są tak ważne dla tej inicjatywy. Chcemy dać im materiały, które ułatwią taką rozmowę, a opiekunów zachęcić, by przychodzili z tym tematem wcześniej – podsumowuje Kristen Levine.

Źródła: FEDIAF, Facts & Figures 2026; Salonen M. i in., Scientific Reports 2020; 10:2962; Karn-Buehler J., Kuhne F., Journal of Feline Medicine and Surgery 2022; 24(8):700-708; Lamminen T. i in., Animals 2023; 13(3):371.