Nicienie u kotów – rodzaje, wygląd i po czym poznać zakażenie?

Nicienie u kotów – rodzaje, wygląd i po czym poznać zakażenie?

Czy Twój kot wymiotuje, a w treści znajduje się coś, co przypomina makaron? A może opiekujesz się kociakiem, a maluch nie przybiera na wadze, mimo dobrego apetytu? Poznaj rodzaje nicieni, pasożytów układu pokarmowego, objawy inwazji i dowiedz się, w jaki sposób uchronić kota przed tymi robakami.

W poniższym materiale wyjaśnimy, czym są nicienie atakujące koty i jak wyglądają te robaki. Podpowiemy, w jaki sposób rozpoznać symptomy zakażenia u dorosłych kotów, a jak u kociąt. Ponadto dowiesz się, którymi drogami pasożyty przenikają do organizmu czworonoga oraz jak leczyć i zabezpieczyć kota na przyszłość. Co więcej, omówimy również inną ważną kwestię – czy nicienie są niebezpieczne dla ludzkich członków rodziny. Zapraszamy!

Czym są nicienie i dlaczego stanowią zagrożenie dla kotów?

Nicienie to grupa powszechnych pasożytów wewnętrznych (robaków obłych), bytujących głównie w układzie pokarmowym kota, ale też i w innych jego narządach: płucach, sercu, rdzeniu kręgowym, oczach. U dorosłych, ogólnie zdrowych kotów przez pewien czas mogą nie dawać oznak infekcji, lecz dla kociąt stanowią ogromne zagrożenie.

• nicienie to jedne z najczęściej diagnozowanych pasożytów wewnętrznych u kotów na świecie
• inwazja nicieni może dotknąć każdego kota, lecz to kocięta są szczególnie narażone na ciężki przebieg choroby
• niektóre rodzaje nicieni posiadają potencjał przeniesienia się na człowieka (zoonoza)

Praktyczna wskazówka:

Nicieniami może zarazić się każdy kota, nawet ten, nigdy nie wychodzący z mieszkania. Jaja robaków mogą zostać przeniesione na butach lub poprzez wychodzącego na spacer psa.

Rodzaje nicieni występujących u kotów

Nicienie atakujące koty dzielimy na dwie grupy nicieni: jelitowe (glisty i tęgoryjce) oraz pozajelitowe (płucne i sercowe). Obydwa gatunki mają odrębne cykle rozwojowe, inne drogi transmisji, a ich obecność w organizmie kota manifestuje się specyficznymi dla danego rodzaju robaka symptomami.

Nicienie jelitowe (najczęstsze)

Glista kocia Toxocara cati

Glista kocia jest najczęściej diagnozowanym u kotów pasożytem jelitowym. Bardzo często atakuje kocięta. Dorosłe osobniki robaka osiągają od czterech do dwunastu centymetrów długości, a swym wyglądem przypominają kawałki jasnego makaronu.

Koty zarażają się glistami wskutek zjedzenia gryzonia lub ptaka (żywiciel pośredni), w tkankach którym bytują robaki, poprzez wypicie mleka matki zarażonej tymi pasożytami lub zjadając przypadkowo jaja glisty.

Toxocara leonina

To rzadziej spotykany u kotów rodzaj nicienia, choć zdarzają się przypadki współwystępowania wraz z Toxocara cati. Najczęściej zarażają się koty wychodzące, posiadające możliwość polowania.

Tęgoryjec koci Ancylostoma tubaeforme

Tęgoryjec to niewielkich rozmiarów (10 – 13 milimetrów) nicień jelitowy, żywiący się krwią swego żywiciela. Przyczepia się do błony śluzowej jelita cienkiego za pomocą ostrych haczyków. Kot może się nim zarazić poprzez skórę. Larwy tęgoryjca bytujące w glebie mogą przeniknąć przez skórę kota, gdy ten będzie miał zabrudzoną sierść czy naskórek. Pasożyt może również skolonizować układ pokarmowy zwierzęcia wskutek przypadkowego połknięcia inwazyjnych larw, np. podczas wylizywania sobie łap. Kocięta mogą paść ofiarą tęgoryjca pijąc mleko zarażonej matki.

Nicienie płucne

Aelurostrongylus abstrusus

Nicień płucny wywołuje groźną chorobę układu oddechowego – elustrongylozę. To dość powszechny pasożyt w Europie, atakujący coraz częściej również i w naszym kraju. Samica nicienia płucnego osiąga rozmiary od 10 do 14 milimetrów, a samiec: 6 – 7 milimetrów.

Kot zaraża się wskutek zjedzenia mięsa żywicieli pośrednich: ślimaka, jaszczurki, ptaka czy gryzonia.

Inne gatunki płucne

Troglostrongylus brevior i Capillaria aerophila – rzadziej spotykane

Nicienie o innych lokalizacjach

Ollulanus tricuspis (nicień żołądkowy) – bardzo mały pasożyt (0,8 milimetra), niewidoczny gołym okiem. Występuje w dużych skupiskach kotów, gdzie trudno zachować higienę.

Dirofilaria immitis (nicień sercowy) – nie występuje w Polsce, ale zagraża zwierzętom podróżującym z opiekunami na południe Europy. Pasożyt atakuje serce i naczynia płucne, często prowadząc do śmierci.

Thelazia callipaeda (nicień oczny) – przenoszony przez muszki owocowe. Częściej spotykany w krajach Europy południowej, choć w naszym kraju zdarzają się pojedyncze przypadki.

Jak wyglądają robaki obłe u kota? Identyfikacja wizualna

Opiekun kota może rozpoznać inwazję niektórych robaków obłych u swojego podopiecznego na podstawie obserwacji odchodów lub treści wymiocin. Należy jednak podkreślić, że niektóre z tych pasożytów są zbyt małe, by je dostrzec gołym okiem, bez pomocy mikroskopu.

Glista kocia Toxocara cati

• jasne, kremowe lub mleczno białe robaki przypominające wyglądem ugotowany makaron
• długość – od 4 do 12 centymetrów
• widoczne w wymiocinach lub odchodach kota

Tęgoryjce Ancylostoma

• znacznie mniejsze (10 do 13 milimetrów), koloru ciemnego
• prawie niewidoczne gołym okiem
• rzadko widoczne w kale
• obecność tęgoryjców może zdradzać krew widoczna w stolcu

Nicienie płucne

• dorosłe formy pasożyta są niewidoczne dla opiekuna (bytują w płucach)
• larwy widoczne wyłącznie w specjalistycznym badaniu kału (metoda Baermanna)

Praktyczna wskazówka:

Jeśli znajdziesz w kale lub wymiocinach kota jasne struktury przypominające makaron, zrób ich zdjęcie i pokaż jak najszybciej weterynarzowi.

Jak kot zaraża się nicieniami? Drogi zakażenia

Każdy kot może paść ofiarą inwazji robaków obłych, niezależnie od trybu życia, wieku czy sposobu pozyskiwania pokarmu. Koty mieszkające wraz z opiekunami w mieszkaniach czy domach, nigdy nie wychodzące na zewnątrz również są zagrożone. Inwazyjne larwy robaków mogą być przyniesione do mieszkania na butach czy ubraniu. Szczególną uwagą należy objąć kocięta, gdyż mogą zarazić się od karmiącej kotki, a niedojrzały układ immunologiczny kocich maluchów trudniej radzi sobie z infekcją pasożytniczą.

Zarażenie przez mleko matki (transmisja laktogenna)

Kocięta mogą zarazić się w pierwszych tygodniach życia, od chorej kotki, pijąc jej mleko. To główna droga zarażenia młodych kociąt. Larwy pasożyta migrują do gruczołu mlekowego kotki, a stamtąd w mleku przenikają do organizmu kocich maluchów.

Połknięcie inwazyjnych larw z otoczenia

Jaja nicieni trafiają do środowiska wraz z odchodami chorych zwierząt. Po upływie tygodnia, do trzech przechodzą w formę inwazyjną, zdolną zarażać następne zwierzęta. Kot zaraża się wylizując sobie łapy z grudek ziemi, w których bytują larwy lub pijąc zainfekowaną wodę z kałuży czy stawu.

Jaja nicieni mogą przetrwać niezagrożone w otoczeniu do czterech lat, jeśli zachowane są odpowiednie warunki środowiskowe.

Zjedzenie żywiciela pośredniego (przypadkowego, paratenicznego)

Kot zaraża się tą drogą wskutek zjedzenia gryzonia, ptaka czy płaza, w tkankach których bytują larwy nicieni. Zdarza się to głównie kotom wychodzącym, mającym możliwość polowania. Do zarażenia się nicieniami płucnymi dochodzi, gdy kot zje ślimaka lub zwierzę, które wcześniej zjadło zainfekowanego ślimaka.

Wnikanie przez skórę (tylko w przypadków tęgoryjców)

Larwy tęgoryjców wnikają przez skórę kota, gdy ten ma bezpośredni kontakt z larwami lub skażoną nimi ziemią. Pasożyty migrują przez układ krwionośny do płuc, a następnie do jelit.

Najczęstszy błąd:

Przekonanie, iż kot niewychodzący nie może zarazić się nicieniami. Inwazyjne formy pasożytów można przenieść na butach lub poprzez wychodzącego na spacer psa (skażona gleba na łapach), a kocięta mogą zarazić się od karmiącej mlekiem kotki.

Timeline zakażenia – co się dzieje po zarażeniu?

Poniżej przedstawiamy oś czasu, ukazującą rozwój inwazji pasożytniczej: od momentu kontaktu z jajami robaka, do pojawienia się symptomów, aż po wydalenie jaj z odchodami. Pomoże to zrozumieć opiekunom kotów, dlaczego proces diagnostyczny i leczenie choroby pasożytniczej wymagają czasu.

Dzień 0:

• kot połyka inwazyjne jaja lub tkanki zainfekowanego żywiciela pośredniego
• brak objawów

Dzień 1 do 7:

• larwy wylęgają się w jelitach i rozpoczynają wędrówkę przez ściany jelita do krwioobiegu
• brak objawów

Tydzień 1 do 3:

• larwy wędrują do płuc
• objawy – możliwy kaszel, gdy larwy przechodzą przez tkanki płuc

Tydzień 3 do 4:

• wskutek podrażnienia pęcherzyków płucnych, larwy są odksztuszane i połykane z powrotem
• larwy docierają ponownie do jelit
• objawy – lekki kaszel, czasem niewielkie zmiany apetytu

Tydzień 4 do 8:

• larwy przechodzą w jelicie cienkim w postać dorosłą
• objawy – biegunka, wymioty, spadek masy ciała

Tydzień 6 do 10:

• dorosłe samice zaczynają proces produkcji jaj
• objawy – jaja widoczne w odchodach i próbkach kału, możliwe robaki w wymiocinach

Miesiąc 2 +:

• pełnoobjawowa infekcja, masowa produkcja jaj
• objawy – chudnięcie, biegunka, matowa sierść

Kluczowe wnioski:

• badanie próbek kału pobranego w pierwszych 6 do 10 tygodni od zarażenia może przynieść wynik fałszywie ujemny
• objawy kliniczne mogą pojawić się przed wydaleniem jaj
• u kociąt przebieg infekcji jest znacznie krótszy – jaja mogą się pojawić w odchodach już w szóstym tygodniu życia

Objawy zarażenia u kota

U dorosłych, ogólnie zdrowych kotów początki zarażenia nicieniami mogą nie dawać wyraźnych symptomów. Z biegiem czasu, wraz ze spadkiem odporności lub gdy inwazja przybiera zmasowaną postać, objawy pojawiają się w charakterystyczny sposób. U kociąt proces zarażenia przebiega inaczej niż u dorosłych zwierząt.

Objawy ze strony układu pokarmowego

• biegunka, czasem z krwią lub śluzem w treści to najczęstszy objaw zarażenia
• wymioty – przy silnej inwazji w treści mogą pojawić się robaki
• spadek lub wahania apetytu
• wzdęcia
• bóle brzucha

Objawy ogólnoustrojowe

• spadek masy ciała przy normalnej podaży karmy
• wzmożony apetyt bez przybierania na wadze
• problemy z sierścią: matowe, łamliwe włosie, wypadanie sierści
• osłabienie, apatia, niechęć do ruchu
• anemia (głównie w przypadku inwazji tęgoryjców) – blade błony śluzowe dziąseł

Nicienie u kociąt – objawy szczególne

• charakterystyczny “beczkowo” zaokrąglony brzuch – wyraźne wzdęcie powłok brzusznych, przy jednocześnie widocznych żebrach i ogólnym wychudzeniu
• zahamowanie rozwoju i wzrostu
• silniejsze nasilenie symptomów niż u dorosłych kotów
• w skrajnych przypadkach – niedrożność jelit i śmierć

Objawy zarażenia nicieniami płucnymi

• przewlekły, często suchy kaszel
• problemy z oddychaniem – krótki oddech, duszności
• wydzielina z nosa
• kichanie
• w ciężkich przypadkach: zapalenie płuc i niewydolność oddechowa

Kiedy obserwować, a kiedy działać?

• pojedynczy epizod luźnego stolca bez innych objawów – obserwuj przez dobę
• widoczne robaki w wymiocinach lub stolcu, biegunka z krwią w treści, wymioty, osłabienie – wizyta w klinice weterynaryjnej w ciągu 24 godzin
• trudności w oddychaniu, bladość dziąseł, apatia – reaguj natychmiast!

Leczenie nicieni u kota

Poniżej przedstawiamy skuteczne metody leczenia nicieni u kota. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż w związku z cyklem rozwojowym pasożyta, konieczne jest powtarzanie farmakoterapii. Jedna dawka leku może nie być wystarczająca, by wyeliminować całkowicie zagrożenie pasożytnicze.

Leki przeciwpasożytnicze

Preparaty doustne:

• pyrantel – substancja czynna leków wykorzystywanych do zabijania glist i tęgoryjców
• fenbendazol – nowoczesny lek o szerokim spektrum działania, bezpieczny dla kociąt i kotek w ciąży
• milbemycyna – skuteczna również przeciw robakom płucnym

Preparaty typu spot-on (do zakraplania na kark):

• selamektyna – działanie przeciw nicieniom jelitowym i niektórym płucnym
• moksydektyna + imidakloprid – substancja o szerokim spektrum działania
• emodepsyd + prazikwantel – lek skuteczny przeciw nicieniom i tasiemcom

Dlaczego leczenie wymaga powtórzenia?

• większość specyfików działa skutecznie przeciw dorosłym postaciom pasożyta – nie jest skuteczny, gdy robak w formie larwy migruje między narządami
• standardowy protokół podania to 2 do 3 dawek podawanych co 2 do 3 tygodni
• powtarzalny protokół podawania leków pozwala mieć pewność, iż lek zadziała na wszystkie pokolenia pasożyta

Leczenie wspomagające

• suplementacja żelaza przy anemii
• suplementacja probiotykami w celu wsparcia regeneracji flory bakteryjnej układu pokarmowego
• dieta lekkostrawna
• w ciężkich przypadkach – płynoterapia (kroplówki) i hospitalizacja

Praktyczna wskazówka:

Nigdy nie stosuj u kota leków przeciwpasożytniczych przeznaczonych dla psa! Niektóre substancje czynne mogą być toksyczne dla kota.

Harmonogram odrobaczania kotów – zalecenia profilaktyczne

Zalecenia dotyczące profilaktyki przeciw pasożytom u kotów są różne w zależności od wieku zwierząt oraz ich stylu życia.

Kocięta (od trzeciego tygodnia do szóstego miesiąca życia)

• trzeci do ósmego tygodnia życia – odrobaczanie co dwa tygodnie
• drugi do szóstego miesiąca życia – odrobaczanie co miesiąc
• uzasadnienie – niemal wszystkie kocięta rodzą się już zarażone lub infekują się poprzez mleko matki

Kotki karmiące

• odrobaczanie w tym samym czasie co kocięta
• uzasadnienie – zmniejszenie ryzyka infekcji u miotu

Koty dorosłe – zależności od trybu życia

Koty domowe, nie wypuszczane na zewnątrz:

• minimum raz, do dwóch w roku lub badanie kału co trzy do sześciu miesięcy
• uzasadnienie – jaja pasożytów można przynieść do domu na butach, czy ubraniu

Koty z ograniczonym dostępem do polowań:

• odrobaczanie co trzy miesiące
• regularne badanie kału dwa razy w roku

Koty stale wychodzące i/lub polujące:

• odrobaczanie co miesiąc do trzech
• częstsze badanie kału – stała ekspozycja na zarażenie

Czy ludzie mogą zarazić się od kotów?

Tak, człowiek jest narażony na zarażenie nicieniami, bez względu na to, czy opiekuje się kotem czy też nie. Jaja pasożytów są obecne powszechnie w środowisku: w glebie parku, w piasku plaży miejskiej, w piaskownicach. Zachowanie podstawowych zasad higieny rąk przed jedzeniem i po każdym kontakcie ze zwierzętami jest podstawą zdrowia nas wszystkich.

Toksokaroza – choroba wywoływana przez Toxocara cati

• człowiek może zarazić się przez przypadkowe połknięcie inwazyjnych jaj robaka (zanieczyszczona ziemia, piasek plaży czy piaskownicy)
• człowiek nie jest dla tych robaków żywicielem ostatecznym (w tkankach ludzkich nie dochodzi do zamknięcia cyklu rozwojowego pasożyta), lecz po przeniknięciu do organizmu ludzkiego larwy migrują do różnych organów wywołując objawy chorobowe

Postać kliniczna toksokarozy u człowieka

Larwa trzewna (migrans visceralis) wędruje przez narządy wewnętrzne (wątroba, płuca, mózg), wywołując następujące symptomy: gorączka, kaszel, powiększenie wątroby, bóle brzucha

Larwa oczna (migrans ocularis) migruje do gałek ocznych, prowadząc do uszkodzenia narządu wzroku (ze ślepotą włącznie).

Grupy szczególnego ryzyka

• dzieci częstszy kontakt z zanieczyszczoną glebą, ponadto wykazują brak nawyków mycia rąk oraz wkładają brudne dłonie i przypadkowe przedmioty do ust
• osoby z obniżoną odpornością – możliwość cięższego przebiegu choroby
• kobiety w ciąży

Jak chronić siebie i rodzinę?

• bezwzględne mycie rąk po kontakcie z kuweta kocią, po pracy w ogrodzie, zabawie w piasku czy piaskownicy
• regularne odrobaczanie kota zgodnie z harmonogramem
• codzienne usuwanie odchodów z kuwety – jaja pasożyta przechodzą w formę inwazyjną w ciągu tygodnia do trzech
• zakrywanie piaskownic dla dzieci w czasie, gdy są nieużywane – ograniczenie możliwości załatwiania się kotów w piasku
• noszenie rękawiczek ochronnych w czasie pracy w ogrodzie

Uwaga!

Osoby chore, o obniżonej odporności oraz kobiety w ciąży powinny unikać czyszczenia kuwety lub nosić rękawiczki w trakcie sprzątania.

Często zadawane pytania (FAQ)

Jaki lek na nicienie jest najskuteczniejszy na nicienie u kota?

Do najskuteczniejszych substancji czynnych leków przeznaczonych do zwalczania inwazji nicieni u kotów zaliczamy emodepsyd z prazikwantelem, moksydektynę i selamektynę. Dla pewności, należy przeprowadzić wcześniej badanie kału kota.

Jak często należy odrobaczać kota?

Harmonogram odrobaczania kota zależy od wieku zwierzęcia i jego stylu życia. Kocięta (od trzeciego tygodnia życia do szóstego miesiąca) powinny być odrobaczane:

• 3 do 8 tygodnia życia – co 2 tygodnie
• 2 do 6 miesiąca życia – co miesiąc

Kotki karmiące powinny być objęte opieką przeciwpasożytnicza dokładnie w tym samym momencie, co kocięta z miotu.

Koty nie mające możliwości wychodzenia z domu i polowania – raz do dwóch razy w roku. Koty wychodzące powinny przyjmować preparaty odrobaczające co miesiąc do trzech. Ponadto powinno się przeprowadzać badanie ich kału kilka razy w roku.

Czy kot domowy, niewychodzący, może mieć nicienie?

Tak! Ryzyko zarażenia kota robakami jelitowymi jest duże, nawet u czworonoga nigdy nie wychodzącego z domu. Inwazyjne jaja pasożyta mogą być przeniesione do mieszkania na butach lub poprzez wychodzącego na spacer psa.

Podsumowanie

Nicienie to jeden z najpowszechniejszych pasożytów wewnętrznych, atakujących koty. Co więcej, zarazić się nim mogą również te zwierzęta, które nigdy nie opuszczają domu i nie mają możliwości polowania. Podstawą ochrony kota jest regularne odrobaczanie, a harmonogram profilaktyki powinien być dostosowany do wieku i stylu życia czworonoga. Inaczej bowiem chroni się kocięta, a inaczej koty dorosłe wychodzące lub nie z mieszkania. Pamiętaj ponadto, że niektóre z nicienie mają potencjał zoonotyczny – mogą przenieść się do organizmu człowieka. Jednak zachowanie podstawowych zasad higieny dłoni przed jedzeniem, regularne sprzątanie kuwety skutecznie minimalizują to ryzyko.