Aglepriston jest konkurencyjnym antagonistą progesteronu; wiąże się one z receptorami progesteronu bez wywoływania kaskady molekularnej. Jego powinowactwo do receptorów progesteronowych jest wyższe niż progesteronu. Aglepriston może być zatem stosowany w różnych progesteronozależnych stanach fizjologicznych lub patologicznych, w celu zablokowania działania progesteronu.
Niniejszy artykuł zawiera przegląd klinicznych zastosowań aglepristonu u zwierząt domowych
Przerywanie ciąży
U suki przerwanie ciąży może zostać przeprowadzone w przypadku przypadkowego krycia lub gdy ciąża zagraża życiu matki, na różnych etapach ciąży. Zgodnie z ulotką informacyjną, aglepriston może być stosowany do przerwania ciąży od dnia 0 do 45 dnia po kryciu u suki. Zalecany protokół to dwie iniekcje podskórne w dawce 10 mg/kg masy ciała w odstępie 24 godzin. Zakończenie ciąży wynika z uniemożliwienia implantacji (przed 22-24 dniem po kryciu), z resorpcji zarodka (od 25 dnia do 30-35 dnia) oraz z wydalenia płodów (po 30-35 dniu).
We wczesnym okresie ciąży działania niepożądane leczenia ograniczają się zwykle do miejscowego bólu lub świądu w miejscu wstrzyknięcia, śluzowej wydzieliny ze sromu, lekkiej depresji i przejściowa anoreksji. Inne działania niepożądane są rzadkie na tym etapie ciąży.
Od 22 dnia ciąży, jej terminacja wiąże się zwykle z bardziej nasilonymi objawami klinicznymi. Krwisto-brązowa wydzielina z pochwy, z okazjonalnie występującymi tkankami płodu, jest głównym zgłaszanym objawem. Tego typu wypływ z dróg rodnych zwykle zaczyna się w ciągu 2 dni leczenia i trwa od 1 do 2 tygodni. Możliwe do zaobserwowania są również objawy porodu, w tym dyszenie, drżenie, nadpobudliwość i zachowania gniazdowe. W ciągu 2 tygodni po leczeniu mogą wystąpić anoreksja i/lub depresja, zaburzenia żołądkowo-jelitowe oraz polidypsja.
Leczenie cukrzycy insulinoopornej u suk
Cukrzyca jest częstym zaburzeniem metabolicznym u psów. Zwierzęta dotknięte chorobą mają zwykle więcej niż 5 lat, a samice są dotknięte nią częściej niż samce. Leczenie cukrzycy polega na regularnej podazy insuliny. Jednakże endogenne wydzielanie progesteronu w okresie diestrusu lub ciąży albo podawanie egzogennych pochodnych progesteronu w celach antykoncepcyjnych może prowadzić do insulinooporności. Owariektomia ogranicza insulinooporność indukowaną progesteronem i dlatego jest zdecydowanie zalecana zwłaszcza w przypadku występowania cukrzycowej kwasicy ketonowej. Podanie aglepristonu (10 mg/kg SC w dniach 1, 2, 9 i 17) w fazie lutealnej może pomóc w kontroli hiperglikemii u suk chorujących na cukrzycę z insulinoopornością związaną z fazą diestrus. Efekty leczenia są widoczne od 12 dnia. Aglepriston może być zatem przydatny jako leczenie adiuwantowe w cukrzycy insulinoopornej, szczególnie u suk, u których kastracja nie może zostać przeprowadzona.
Leczenie ropomacicza
Ropomacicze jest częstą chorobą dotykającą głównie suki powyżej 8 roku życia. Występuje ono zazwyczaj po rui, na ogół w fazie lutealnej. Przyczyną jest pierwotna nierównowaga hormonalna lub nieprawidłowa odpowiedź na normalne stężenia estrogenów, i progesteronu, które wpływają na komórki nabłonka macicy i ułatwiają przyleganie, kolonizację i wzrost bakterii. Estrogeny stymulują proliferację komórek macicy i unaczynienie endometrium. Zwiększają też wrażliwość i reakcję macicy na progesteron. Progesteron również powoduje proliferację endometrium i wydzielanie gruczołów macicznych, zmniejsza kurczliwość mięśniówki macicy oraz indukuje zamknięcie szyjki macicy. Powszechnie występujące bakterie w macicy zdrowych suk odzwierciedlają florę bakteryjną pochwy i szyjki macicy. Escherichia coli jest patogenem najczęściej izolowanym od suk z ropomaciczem.
Ograniczenie wpływu progesteronu na endometrium może być wywołane przez podanie antyprogestagenów, takich jak aglepristone (ALIZINE® – Virbac). Aglepriston jest antagonistą receptora progesterononowego, wiąże on konkurencyjnie receptory progesteronu i zmniejsza wewnątrzmaciczne stężenie tego hormonu.
Aby terapia była skuteczna, stężenie aglepristonu musi być utrzymywane wystarczająco długo, aby umożliwić błonie śluzowej macicy powrót do stanu fizjologicznego.
W literaturze opisano trzy różne protokoły z zastosowaniem samego aglepristonu:
- Breitkopf i wsp. (1997) leczyli suki przez 16 dni dwoma wstrzyknięciami SC 5-6 mg/kg aglepristonu w dniu 1 (w odstępie 12 h), następnie jednym wstrzyknięciem SC 3 mg/kg w dniach 2, 3 i 4, po czym jednym wstrzyknięciem SC 3 mg/kg co 4 dni;
- Blendinger i wsp. (1997) zastosowali dwa wstrzyknięcia 6 mg/kg aglepristonu w dniu 1 (w odstępie 12 h), a następnie podawali jedno wstrzyknięcie 3 mg/kg SC w ciągu 3 dni;
- Fieni (2006) wstrzykiwał 10 mg/kg aglepristonu raz SC w dniach 1, 2 i 8, a jeśli światło macicy było nadal widoczne w badaniu ultrasonograficznym, kolejne wstrzyknięcie wykonywano w dniu 15.
Ponieważ aglepriston nie ma bezpośredniego działania uterotonicznego, w celu poprawy wyników zaleca się również podawanie bardzo małych dawek prostaglandyn (kloprostenol 1 μg/kg, SC) od 3 do 7 dni.
Aglepriston jest skutecznym i bezpiecznym środkiem stosowanym do wywołania zakończenia ciąży lub porodu u wielu gatunków zwierząt domowych. Lek ten okazał się również obiecującą opcją terapeutyczną w niektórych chorobach zależnych od progesteronu. Niniejszy artykuł stanowi drugą część przeglądu literatury dotyczącej klinicznych zastosowań Aglerpistonu (prep. Alizin)
Indukcja porodu
Przed przystąpieniem do indukcji porodu, niezbędne jest przeprowadzenie dokładnej diagnostyki pozwalającej na określenie stopnia dojrzałości płodów.
Dotychczas opisano kilka protokołów indukowania porodów:
- Aglepriston (15 mg/kg SC) w Dniu 58 i 59 (Dzień 0: owulacja) + alfaprostol (0,08 mg/kg SC) co 2 godziny (od 59 dnia do końca porodu)
- Aglepriston (15 mg/kg SC) w dniu 58 i 59 (dzień 0: owulacja) + oksytocyna (0,15 IU/kg SC) co 2 godziny (od 59 dnia do końca porodu)
- Aglepriston (15 mg/kg SC) dwukrotnie w odstępie 9 h w dniu 58 (dzień 0: krycie) + oksytocyna (2 IU/kg SC)
- Aglepriston (15 mg/kg SC) w dniach 60 i 61 (dzień 0: skok LH) + oksytocyna (0,15 IU/kg SC) co godzinę (od 59 dnia do końca porodu)
- Aglepriston (15 mg/kg SC) między Dniem 59 a 61 (Dzień 0: owulacja) + oksytocyna (0,15 IU/kg SC) po 24 godzinach podawana co 2 godziny aż do końca porodu
Połączenie aglepristonu i oksytocyny skraca odstęp między wypieranymi szczeniętami w porównaniu z leczeniem samym aglepristonem.
Aglepriston może być również używany w przypadku planowanego cięcia cesarskiego. Jest on konkurencyjnym antagonistą progesteronu. Można zatem przyjąć, że jego zastosowanie przed cesarskim cięciem naśladuje przedporodowy spadek progesteronu. W tym celu preparat podaje się podskórnie w dawce 5-15 mg/kg na około 17-19 godzin przed planowanym zabiegiem. Połączenie podaży aglepristony z precyzyjnym wyznaczeniem terminu owulacji (a tym samym porodu) jest bezpieczną metodą zarówno dla matki jak i szczeniąt. Ponadto jedną z korzyści jaką za sobą niesie jest stymulacja produkcji surfaktantu i rozwoju płuc płodów.
Leczenie włókniakogruczolaka
Nowotwory gruczołu sutkowego stanowią około 12% wszystkich nowotworów u kotów (u samic 17%). Włókniakogruczolak gruczołu stukowego u kotek jest opisywany jako niezłośliwy rozrost elementów gruczołowych i tkanki włóknistej gruczołu mlekowego. Często występuje on u młodych kotek (poniżej pierwszego roku życia), zwłaszcza po wcześniejszym zastosowaniu antykoncepcji hormonalnej (progestageny). Choroba ta polega na szybkiej (w ciągu 2-5 tygodni), łagodnej proliferacji nabłonka przewodowego oraz komórek zrębu. Zmiany najczęściej obejmują obie listwy mleczne. Kiedy choroba nie jest leczona, może rozwinąć się miejscowy stan zapalny, a w skrajnych przypadkach martwica. Z uwagi na fakt, iż występowanie włokniakogruczolaka jest związane z wysokim stężeniem progesteronu, podstawą terapii jest ogarniczenie jego wpływu na gruczoł. Może to odbyć się poprzez przeprowadzenie owariektomii (usuwane jest źródło progesteronu) lub poprzez zastosowanie antyestagenów (np. aglepriston). Aglepriston należy stosować w dawce 10mg/kg (przez dwa dni, a następnie raz w tygodniu przez kolejne 1-4 tygodnie).
Leczenie akromegalii u suk
Akromegalia to przewlekła choroba endokrynologiczna, charakterystyczne dla niej objawy to przerost tkanek miękkich i rozrost kości. Akromegalia wywołana progesteronem jest najczęstszą odmianą tej choroby u psów i zwykle pojawia się po długotrwałym podawaniu progestagenów lub w fazie lutealnej u starszych, niekastrowanych samic. Leczenie polega na przeprowadzeniu zabiegu owarihistreketomii lub odstawieniu egzogennych progestagenów. Po wyeliminowaniu źródła progesteronu rokowanie jest dobre.
Biorąc pod uwagę jego właściwości antyprogesteronowe, aglepriston może być rozważany jako alternatywna opcja terapeutyczna w leczeniu akromegalii wywołanej progesteronem (10 mg/kg masy ciała podawane SC w dniach 1, 8, 15 i 22).
Bibliografia
Fieni, F., Topie, E., & Gogny, A. (2014). Medical Treatment for Pyometra in Dogs. Reproduction in Domestic Animals, 49(SUPPL.2), 28–32. https://doi.org/10.1111/RDA.12302
Gogny, A., & Fiéni, F. (2016). Aglepristone: A review on its clinical use in animals. Theriogenology, 85(4), 555–566. https://doi.org/10.1016/J.THERIOGENOLOGY.2015.10.010
Gogny, A., & Fiéni, F. (2016). Aglepristone: A review on its clinical use in animals. Theriogenology, 85(4), 555–566. https://doi.org/10.1016/J.THERIOGENOLOGY.2015.10.010
Boryczko Z. et al., Włókniakogruczolak kotek- leczenie antygestagenami. Medcyna Wet. 2006, 62 (1), 62-63
Görlinger S, Kooistra HS, van den Broek A, Okkens AC. Treatment of fibroadenomatous hyperplasia in cats with aglépristone. J Vet Intern Med. 2002 Nov-Dec;16(6):710-3.
Roos J, Maenhoudt C, Zilberstein L, Mir F, Borges P, Furthner E, Niewiadomska Z, Nudelmann N, Fontbonne A. Neonatal puppy survival after planned caesarean section in the bitch using aglepristone as a primer: A retrospective study on 74 cases. Reprod Domest Anim. 2018 Nov;53 Suppl 3:85-95.
Autorka:
Lek. wet. Kinga Domrazek
Pracownia Rozrodu Małych Zwierząt, Katedra Chorób Małych Zwierząt i Klinika
Instytut Medycyny Weterynaryjnej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie
