Metody unasienniania suk

Początek rozwoju technik wspomaganego rozrodu u zwierząt miał miejsce w XVIII wieku, kiedy to przeprowadzono pierwszą naukowo odnotowaną sztuczną inseminację, w wyniku której uzyskano 3 szczenięta. W połowie XIX wieku uzyskano pierwszy miot przy użyciu zamrożonego nasienia psa. Od tego czasu fizjologia i anatomia suk były przedmiotem intensywnych badań prowadzących do opracowania technik określenia czasu owulacji oraz bardziej skutecznych metod inseminacji

Krycie naturalne

Celem każdego programu hodowlanego jest osiągnięcie jak najlepszych wskaźników poczęć

i wielkości miotu w sposób jak najbardziej efektywny. Krycie naturalne jest to generalnie najłatwiejszy i najtańszy sposób na uzyskanie ciąży u większości gatunków.

Opisano trzy strategie planowania i przeprowadzania krycia naturalnego:

1. Pierwsza jest najmniej kosztowna i wymaga najmniejszego nakładu pracy.

Działa ona najlepiej, jeśli samiec i samica są własnością tej samej osoby lub są trzymane w tym samym miejscu i nie mają nie mają historii niepłodności. W przypadku tej strategii, samiec i samica są zazwyczaj trzymane oddzielnie, a samica jest przyprowadzana do samca raz dziennie. Kiedy u suki będzie widocznych odruch akceptacji samca, dopuszcza się do krycia.

2. Druga strategia polega na określeniu przybliżonego dnia owulacji, a następnie

krycie w dniach 2 i 4 lub w dniach 3 i 5 po owulacji.

3. Trzecia strategia obejmuje bardziej dokładne monitorowanie owulacji – tj. wykonywanie cytologii pochwy oraz oznaczanie poziomu progesteronu.

Inseminacja dopochwowa

Inseminacja dopochwowa może być stosowana w przypadku, gdy jakość nasienia jest prawidłowa, ale naturalne krycie nie jest możliwe ze względu na rozmiary zwierząt (np. zbyt niski samiec), problemy behawioralne (np. agresja samicy) lub w celu zapobiegania rozprzestrzeniania się chorób przenoszonych drogą płciową. Do przeprowadzenia zabiegu inseminacji dopochwowej należy przygotować sterylny kateter, strzykawkę oraz pojemnik na ejakulat.

Aby zainseminować sukę dopochwowo, należy wprowadzić kateter do grzbietowej szczeliny sromu i skierować ją doczaszkowo nad łukiem kulszowym. Następnie należy zdeponować ejakulat przez kateter, a następnie 1 do 2 mL powietrza, aby zapobiec cofnięciu się nasienia z powrotem do katetera.

Są dwie szkoły mówiące o tym, jak powinno wyglądać dalsze postępowanie. Część lekarzy weterynarii zaleca uniesienie tylnej części suki na ok 5-10 minut, w celu ułatwienia przepływu nasienia w kierunku macicy. Inni z kolei, zalecają 10 minut szybkiego spaceru po klinice.

Inseminacja domaciczna (TCI)

Istnieją 2 techniki TCI: metoda norweska i nowozelandzka metoda endoskopowa. Mniej popularna technika, metoda norweska, polega na umiejętnej palpacji i ufiksowania przez powłoki brzuszne szyjki macicy. Następnie, metalowy cewnik jest wprowadzany przez szyjkę macicy i nasienie jest deponowane.

Druga technika TCI (nowozelandzka metoda endoskopowa) wymaga bardziej specjalistycznego sprzętu, ale pozwala na wizualizację procesu. Potrzebne są sztywny endoskop, cewnik, kamera i monitor. Procedurę przeprowadza się na suce w pozycji stojącej. Endoskop jest wprowadzany do pochwy. Należy znaleźć ujście szyjki macicy i wprowadzić do niego cewnik.

Inseminacja metodą chirurgiczną

Plusem tej metody jest możliwość oceny macicy pod kątem patologii. Istnieją 2 rodzaje chirurgicznych technik wewnątrzmacicznych: konwencjonalna i laparoskopowa. Konwencjonalna chirurgiczna metoda inseminacji jest najczęściej stosowaną techniką, ponieważ nacięcie jest niewielkie, manipulacja minimalna, a wiele suk wraca do domu w ciągu kilku godzin od zabiegu.

W przypadku tej metody, pies jest znieczulany i układany w pozycji leżącej grzbietowej, a następnie wykonuje się 2-3-centymetrowe nacięcie przez skórę. Sterylny kateter jest wprowadzany do światła macicy w trzonie macicy lub u podstawy jednego z rogów macicy. Nasienie jest następnie wstrzykiwane do macicy. Procedura ta została opisana również w technice bocznej pozycji leżącej.

Laparoskopowa inseminacja wewnątrzmaciczna jest rzadziej wykonywana ze względu na dodatkowe koszty sprzętu, dodatkowego szkolenia, wydłużonego czasu przygotowania pacjenta.

Przygotowując się do inseminacji metodą chirurgiczną należy przede wszystkim rozważyć aspekt etyczny. Nie jest to zabieg ratujący życie psa, a wszelkie manipulacje w obrębie jamy brzucha mogą pociągać za sobą szereg komplikacji. Każdy przypadek powinien być rozpatrywany indywidualnie.

Bibliografia

1. Fielden ED. Artificial insemination in the dog. N Z Vet J. 1971 Aug;19(8):178-84. doi: 10.1080/00480169.1971.33962. PMID: 4943525.
2. Mason SJ. Current Review of Artificial Insemination in Dogs. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2018 Jul;48(4):567-580. doi: 10.1016/j.cvsm.2018.02.005. Epub 2018 Apr 19. PMID: 29680455.
3. Seager SW, Platz CC. Artificial insemination and frozen semen in the dog. Vet Clin North Am. 1977 Nov;7(4):757-64. doi: 10.1016/s0091-0279(77)50088-3. PMID: 337634.
4. Linde-Forsberg C. Artificial insemination with fresh, chilled extended, and frozen-thawed semen in the dog. Semin Vet Med Surg Small Anim. 1995 Feb;10(1):48-58. PMID: 7892542.
5. Makloski CL. Clinical techniques of artificial insemination in dogs. Vet Clin North Am Small Anim Pract. 2012 May;42(3):439-44, v. doi: 10.1016/j.cvsm.2012.01.009. Epub 2012 Feb 28. PMID: 22482810.

Autorka:

Lek. wet. Kinga Domrazek

Pracownia Rozrodu Małych Zwierząt, Katedra Chorób Małych Zwierząt i Klinika
Instytut Medycyny Weterynaryjnej, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie