Rehabilitacja po leczeniu zachowawczym dyskopatii u psa

Rehabilitacja pacjenta po dyskopatii stanowi prawdziwe wyzwanie dla całego zespołu terapeutycznego. Kluczowe znaczenie ma trafne rozpoznanie oraz precyzyjna lokalizacja uszkodzenia w obrębie kręgosłupa, co bezpośrednio wpływa na wybór odpowiedniego sposobu leczenia – zarówno zachowawczego, jak i operacyjnego. Równolegle należy wziąć pod uwagę poziom odczuwanego bólu oraz ewentualne choroby współistniejące, które mogą modyfikować przebieg terapii. Proces usprawniania musi być każdorazowo dostosowany do aktualnych możliwości pacjenta, z naciskiem na ich maksymalne wykorzystanie w codziennym funkcjonowaniu i wprowadzony, tak szybko, jak to możliwe (Sims i wsp., 2015, Bockstahler, 2004).

Cel rehabilitacji u psa po dyskopatii

Celem rehabilitacji pacjenta neurologicznego jest przede wszystkim odzyskanie funkcjonalności i znacząca poprawa jakości życia. Działania terapeutyczne mają na celu przyspieszenie powrotu do zdrowia, poprzez systematyczną reedukację chodu, redukcję bólu oraz stopniowe usamodzielnianie pacjenta w codziennym funkcjonowaniu. Kluczowym elementem jest również wielokierunkowa stymulacja zarówno układu nerwowego, jak i mięśniowo-szkieletowego, co wspiera regenerację, poprawia koordynację oraz ułatwia adaptację organizmu do nowej sytuacji neurologicznej (Millis, 2014; Bockstahler i wsp., 2004).

Metody rehabilitacji psów z dyskopatią

W rehabilitacji psów z dyskopatią leczonych zachowawczo stosuje się szeroką gamę metod terapeutycznych, indywidualnie dostosowanych do aktualnego stanu neurologicznego, poziomu bólu oraz możliwości ruchowych pacjenta oraz możliwości czasowych i finansowych właściciela (Bockstahler i wsp., 2004). Tego rodzaju postępowanie jest szczególnie zalecane w przypadkach o stopniu porażenia od I do III, czyli przy obecności objawów takich jak ból, ataksja czy niedowład z zachowanym czuciem bólu głębokiego. Leczenie zachowawcze wdrażane jest również wtedy, gdy właściciel nie decyduje się na zabieg chirurgiczny, ale może być ono obarczone dużym niepowodzeniem (Levine i Fosgate, 2007). W typowych przypadkach czas potrzebny na powrót do uzyskania chodu funkcjonalnego wynosi około 6 tygodni, choć u niektórych pacjentów poprawa może następować wolniej lub wręcz przeciwnie i Pacjenci odzyskują sprawność w 2 tygodniu od urazu. Należy mieć jednak na uwadze, że ryzyko nawrotu objawów neurologicznych przy leczeniu zachowawczym jest stosunkowo wysokie i może sięgać nawet do 50% (Millis, 2014; Bockstahler i wsp., 2004).

Klatkoterapia

Kluczowym elementem postępowania terapeutycznego jest radykalne ograniczenie aktywności ruchowej – tzw. „klatkoterapia”. W jej ramach pacjent przebywa w ograniczonej przestrzeni (klatce, kojcu) przez co najmniej 4 do 6 tygodni, co ma na celu zminimalizowanie ryzyka dalszego przemieszczenia się materiału dyskowego i umożliwienie regeneracji struktur nerwowych. Co więcej wprowadza się zakaz skoków, zeskoków, zabaw oraz eliminuje się śliskie nawierzchnie w domu. Takie postępowanie powinno być bezwzględnie przestrzegane, nadmierna aktywność może prowadzić do pogorszenia stanu neurologicznego i pogłębiania się zmian. Klatkoterapia nie oznacza jednak całkowitego zakazu ruchu, wprowadzenie odpowiednich metod leczenia ruchem jest wręcz wskazana i praktykowane już w pierwszym tygodniu rehabilitacji (Sims i wsp., 2015, Bockstahler, 2004).

Zabiegi fizykalne

Jednym z istotnych filarów rehabilitacji psów z dyskopatią leczonych zarówno zachowawczo jak i operacyjnie jest wykorzystanie zabiegów fizykalnych, których celem jest wspomaganie regeneracji tkanek, modulacja procesów zapalnych oraz skuteczne łagodzenie bólu. Właściwe zastosowanie fizykoterapii pozwala nie tylko przyspieszyć powrót do sprawności, ale również poprawić komfort pacjenta i stworzyć korzystne warunki do prowadzenia terapii ruchowej (Wnuk-Gnich i Blauth, 2021).

Wśród najczęściej wykorzystywanych metod znajdują się:

• Pole magnetyczne niskiej częstotliwości (fot. 1) – działa przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo, poprawia mikrokrążenie oraz stymuluje procesy naprawcze w obrębie tkanek miękkich i nerwowych. Jest szczególnie dobrze tolerowane przez pacjentów i może być stosowane już w ostrej fazie choroby, co oznacza, że możemy je wdrażać od 2 – 3 doby. Ponadto jeśli u pacjenta stosowany jest gorset lub opatrunek usztywniający nie stanowi to problemu, gdyż pole magnetyczne przenika przez opatrunki, grubą sierść, czy nawet materacyk na którym Pacjent może być położony. Co więcej niektóre ośrodki oferują wypożyczenie sprzętu do magnetostymulacji, czy magnetoterapii, co daje możliwość wykonywania zabiegów w domu bez konieczności dowożenia Pacjenta codziennie do centrum rehabilitacji.

Fot. 1. Pole magnetyczne (zabiegi wykonujemy codziennie przez pierwszych 5 dni, kolejne co 2 – 3 dni. Seria składa się minimum z 10 zabiegów)(fot. Agnieszka Wnuk-Gnich)

• Laseroterapia – pobudza metabolizm komórkowy, przyspiesza gojenie tkanek
• i zmniejsza napięcie mięśniowe. Wykazuje także działanie przeciwbólowe
• i przeciwzapalne, a odpowiednio dobrane parametry pozwalają osiągnąć efekt biostymulacyjny bez ryzyka przegrzania tkanek (Millis i Bergh, 2023).
• Elektroterapia, w tym:
  • TENS (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) – stosowany głównie w celu kontroli bólu, poprzez stymulację nerwów czuciowych i blokowanie przewodnictwa bodźców bólowych. Jest to również metoda którą z powodzeniem mogą wykonywać właściciele w domu.
  • NMES (Neuromuscular Electrical Stimulation) – wykorzystywany do aktywacji osłabionych mięśni, poprawy ukrwienia i zapobiegania zanikom mięśniowym u pacjentów z ograniczoną aktywnością ruchową (Sims i wsp., 2015, Bockstahler, 2004).
• Terapia TECAR (Transfer of Energy Capacitive and Resistive) – nowoczesna forma elektroterapii oparta na prądzie radiofrekwencyjnym, który głęboko penetruje tkanki, poprawiając ich ukrwienie i metabolizm. TECAR działa zarówno na poziomie powierzchownym, jak i głębokim, co pozwala na skuteczną terapię struktur mięśniowo-powięziowych, więzadeł i przykręgosłupowych tkanek miękkich. Wspaniale regeneruje układ nerwowy i dociera do struktur głęboko położonych. Również można wykonywać w fazie ostrej po przez zastosowanie trybu atermicznego (Beltrame i wsp., 2020).
• SIS – to zaawansowana technologia bazująca na polu elektromagnetycznym o bardzo wysokiej intensywności, która pozwala na silną stymulację tkanek głębokich. SIS działa analgetycznie, zmniejsza napięcie mięśniowe, przyspiesza regenerację nerwów oraz wspomaga reedukację funkcji ruchowych. Może być stosowany nawet u pacjentów z silnym niedowładem, jako wsparcie w aktywizacji mięśni i poprawie kontroli nerwowo-mięśniowej (BTL, 2025).

Zabiegi fizykalne odpowiednio dobrane przez fizjoterapeutę do aktualnego stanu klinicznego pacjenta, uwzględniając wszelkie przeciwwskazania do ich wykonywania są dobrze tolerowane przez większość pacjentów i przynoszą znaczące efekty kliniczne. Stanowią istotne wsparcie dla kinezyterapii i terapii manualnej i nie powinny być stosowane w formie monoterapii, jako jedyna opcja leczenia zachowawczego. Hawrylak i wsp. (2004) zaobserwowali w swoich badaniach lepsze wyniki usprawniania w terapii łączącej zabiegi fizykalne (magnetoterapia, krioterapia, laseroterapia, TENS, ultradźwięki) z farmakoterapią.

Kinezyterapia psów z dyskopatią

W przypadku pacjentów z dyskopatią leczonych zachowawczo, kinezyterapia, czyli terapia ruchem, stanowi absolutnie kluczowy filar procesu usprawniania (Spinella w wsp. 2022). Jej głównym celem jest nie tylko utrzymanie, ale i stopniowe przywracanie funkcji motorycznych, poprzez systematyczne oddziaływanie na układ mięśniowo-szkieletowy oraz nerwowy. W zależności od stanu neurologicznego pacjenta oraz fazy terapii, kinezyterapia może obejmować różne formy ćwiczeń – od biernych, przez wspomagane, aż po czynne, których intensywność i trudność są indywidualnie dopasowywane do możliwości zwierzęcia oraz możliwości właściciela (Millis, 2014; Bockstahler i wsp., 2004).

Ćwiczenia bierne, wykonywane przez terapeutę, a następnie właściciela w domu mają na celu utrzymanie prawidłowego zakresu ruchu w stawach, zapobieganie przykurczom oraz wspomaganie krążenia obwodowego. W kolejnych etapach rehabilitacji wprowadza się ćwiczenia aktywne z asystą, które aktywizują mięśnie przy jednoczesnym wsparciu terapeuty, a następnie ćwiczenia czynne, angażujące pacjenta do samodzielnej pracy nad kontrolą ruchów, siłą oraz koordynacją. Szczególne znaczenie mają działania poprawiające propriocepcję, czyli zdolność ciała do czucia pozycji kończyn i kontrolowania ich ułożenia w przestrzeni. Trening równowagi i czucia głębokiego wspiera reedukację chodu i poprawę stabilizacji postawy, co jest niezwykle istotne u pacjentów z niedowładami kończyn. Ćwiczenia te mogą być prowadzone na matach sensorycznych, poduszkach równoważnych, sensomotorycznych (fot. 2), schodkach czy na bieżni wodnej, która dodatkowo odciąża układ ruchu. Kinezyterapia wpływa również korzystnie na siłę mięśniową, zapobiegając zanikom wynikającym z unieruchomienia oraz długotrwałego ograniczenia aktywności (np. w trakcie klatkoterapii). Odpowiednio dobrane ćwiczenia umożliwiają stopniową odbudowę masy mięśniowej i przywracanie funkcjonalnych wzorców ruchowych, a także wspierają neuroplastyczność – zdolność układu nerwowego do adaptacji i tworzenia nowych połączeń, co ma kluczowe znaczenie w procesie regeneracji neurologicznej (Millis, 2014; Bockstahler i wsp., 2004).

Fot. 2. Kinezyterapia. Ćwiczenia aktywne z wykorzystaniem poduszki sensomotorycznej (fot. Agnieszka Wnuk-Gnich)

Regularne, konsekwentne prowadzenie kinezyterapii – pod okiem doświadczonego terapeuty oraz przy aktywnym udziale właściciela – znacząco zwiększa szanse na odzyskanie sprawności i ograniczenie ryzyka nawrotu objawów neurologicznych. W przypadku Pacjentów neurologicznych bardzo dobrym rozwiązaniem jest zastosowanie bieżni wodnej, szczególnie wtedy, gdy Pacjenci maja trudności w utrzymaniu równowagi (fot. 3).

Fot. 3. Sesja w bieżni wodnej.

Terapia manualna w rehabilitacji pacjentów neurologicznych z dyskopatią

Praca z tkankami miękkimi, takimi jak mięśnie, powięź, więzadła czy ścięgna, obejmuje m.in. techniki masażu, rozciągania, punktów spustowych czy terapii powięziowej (Wnuk – Gnich i Blauth,, 2021). Ich celem jest redukcja napięcia, poprawa ukrwienia, likwidacja przykurczów oraz wsparcie odbudowy funkcji czucia głębokiego i powierzchownego. Niewątpliwie w rehabilitacji psów z deficytami neurologicznymi, w tym pacjentów po przebytych epizodach dyskopatii, terapia manualna odgrywa istotną rolę w przywracaniu funkcji układu ruchu oraz wspieraniu neuroplastyczności. Obejmuje ona celowe i precyzyjne techniki wykonywane przez terapeutę na strukturach miękkich i stawowych, których celem jest poprawa jakości ruchu, elastyczności tkanek oraz normalizacja napięcia mięśniowego. U pacjentów neurologicznych często obserwuje się zaburzenia w napięciu mięśniowym – zarówno spastyczność (zwiększone napięcie), jak i hipotonię (obniżone napięcie mięśni). Terapia manualna pozwala na regulację tych nieprawidłowości poprzez odpowiednie techniki rozluźniające, mobilizujące lub stymulujące, co ma istotne znaczenie dla dalszego prowadzenia ćwiczeń aktywnych i reedukacji chodu (Riley i wsp., 2021, Schleip, 2012, Chaitow, 2015).

Terapie uzupełniające w rehabilitacji pacjentów neurologicznych z dyskopatią

W kompleksowym podejściu do rehabilitacji pacjentów z dyskopatią – zwłaszcza leczonych zachowawczo – coraz częściej włącza się terapie uzupełniające, które wspierają główne cele leczenia takie jak redukcję bólu, poprawę funkcji ruchowych, regulację napięcia mięśniowego oraz stymulację układu nerwowego.

Kinesiotaping

Jest metodą nieinwazyjną i dobrze tolerowaną przez większość psów, jednak jego skuteczność zależy od prawidłowej aplikacji – uwzględniającej kierunek działania mięśni, lokalizację problemu oraz cel terapeutyczny. Polega On na aplikacji specjalnych, elastycznych taśm na skórę pacjenta. Taśmy działają na poziomie mechanoreceptorów, wpływając na napięcie mięśniowe, wspomagając stabilizację stawów oraz poprawiając czucie głębokie (propriocepcję) (Noel i wsp., 2025). W kontekście pacjenta neurologicznego kinesiotaping może być wykorzystywany m.in. do:

• wspomagania aktywacji osłabionych grup mięśniowych,
• redukcji nadmiernego napięcia mięśniowego,
• zmniejszenia obrzęków pourazowych lub wynikających z unieruchomienia,
• poprawy kontroli postawy i wzorców ruchowych (fot. 4).

Fot. 4. Zastosowanie zaopatrzenia ortopedycznego oraz kinesiotapingu (fot. Agnieszka Wnuk-Gnich)

.

Akupunktura weterynaryjna

Wywodząca się z medycyny chińskiej, a obecnie szeroko stosowana również w rehabilitacji pacjentów neurologicznych, ortopedycznych, czy leczonych z powodu bólu przewlekłego. Poprzez precyzyjne nakłuwanie wybranych punktów akupunkturowych dochodzi do:

• stymulacji wydzielania endogennych substancji przeciwbólowych (np. endorfin),
• poprawy mikrokrążenia i ukrwienia tkanek,
• modulacji przewodnictwa nerwowego,
• wspomagania neuroregeneracji i ogólnej poprawy dobrostanu pacjenta.

Akupunktura może być szczególnie korzystna w przypadkach przewlekłego bólu, zaburzeń czucia, obniżonej reaktywności neurologicznej lub w sytuacjach, gdy klasyczne metody nie przynoszą pełnej poprawy. Często stosuje się ją równolegle z farmakoterapią i kinezyterapią, jako bezpieczne i skuteczne uzupełnienie głównych działań terapeutycznych. Zdaniem Frank i Roynard (2018) zdolność akupunktury do promowania analgezji, stymulacji czynników troficznych i zmniejszania stanu zapalnego, w tym neurozapalenia, czyni ją atrakcyjną terapią wspomagającą po urazach neurologicznych.

Zaopatrzenie ortopedyczne psów

W sytuacjach, gdy konieczne jest zabezpieczenie odcinka kręgosłupa lub korekcja postawy, pomocne może być odpowiednio dobrane zaopatrzenie ortopedyczne, takie jak stabilizatory tułowia czy specjalistyczne uprzęże rehabilitacyjne (fot. 4), które ułatwiają poruszanie się i zaspokojenie naturalnej potrzeby jaką jest spacer. Co więcej można je z powodzeniem wykorzystać w stabilizacji i pomocy przy ćwiczeniach wymagających asysty.

Podsumowanie

Leczenie zachowawcze dyskopatii powinno zostać wprowadzone tak szybko, jak to możliwe. Wymaga współpracy lekarza weterynarii, zoofizjoterapeuty a przede wszystkim ogromnej pracy właściciela w domu. Im wcześniej zostanie wdrożona fizjoterapia, tym większe szanse na odzyskanie funkcji ruchowej, zmniejszenie bólu oraz utrzymanie efektów terapii w długim okresie (Sims i wsp. 2015). Właściwe łączenie powyższych metod – zgodnie z indywidualnymi potrzebami pacjenta – umożliwia kompleksowe podejście do terapii, zwiększając szanse na skuteczny i trwały powrót do sprawności (Frank i Roynard, 2018). Pacjent kwalifikowany jest do leczenia zachowawczego wyłącznie przez lekarza weterynarii, jeśli wykazuje łagodne do umiarkowanych objawy neurologiczne (np. ataksję, paraparezę z zachowanym czuciem głębokim), nie stwierdza się cech niestałości neurologicznej (takich jak pogłębiające się niedowłady czy brak czucia głębokiego), właściciel nie wyraża zgody na leczenie chirurgiczne oraz nie ma przeciwwskazań do farmakoterapii i rehabilitacji

Bibliografia

1. Bockstahler B., Levine D., Millis D.. 2004: Essential Facts of Physiotherapy in Dogs and Cats, BE VetVerlag.
2. Beltrame, R., Ronconi, G., Ferrara, P. E., Salgovic, L., Vercelli, S., Solaro, C., Ferriero, G. 2020: Capacitive and resistive electric transfer therapy in rehabilitation: A systematic review. International Journal of Rehabilitation Research. 43(4): 291 – 298
3. Chaitow L. (red.), 2015: Metody terapii manualnej w leczeniu dysfunkcji powięziowych, Wydawnictwo Edra URBAN&PARTNER, Wrocław
4. Frank, L.R.; Roynard, P. 2018: Veterinary Neurologic Rehabilitation: The Rationale for a Comprehensive Approach. Top. Companion Anim. Med
5. Hawrylak A., Skolimowski T., Barczyk K., Wójtowicz D. 2004: Ruchomość kręgosłupa lędźwiowego u osób z bólami dolnego odcinka kręgosłupa, Fizjoterapia Polska 4, 2: 100 – 106
6. Levine, J. M., Fosgate, G. T. 2007: Outcome of surgical vs. conservative management of thoracolumbar intervertebral disk herniation in dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association, 231(10): 1504 – 1511
7. Łukowicz M., Kuczma W., Hoffman J., 2008: Aktywna pionizacja pacjentów we wczesnej i rehabilitacji neurologicznej Acta Bio-Optica et Informatica Medica. Inżynieria Biomedyczna 14.3: 213-216
8. Millis, D. L., Levine, D. 2014: Canine Rehabilitation and Physical Therapy (2nd ed.). Elsevier Health Sciences.
9. Millis, D.L.; Bergh, A 2023:. A Systematic Literature Review of Complementary and Alternative Veterinary Medicine: Laser Therapy. Animals 13: 667
10. Noel, R.C.; Shaw, L.M.; Millis, N.H.; Janas, K.; Millis, D.L. 2025: Kinesiology Taping Does Not Affect Tarsal Joint Motion During Selected Exercises in Dogs. Vet. Sci. 12: 439
11. Riley L.M., Satchell L., Stilwell L.M., Lenton N.S., 2021: Effect of massage therapy on pain and quality of life in dogs: A cross sectional study, VetRecord, 1 – 10
12. Rutkowska E., Rola R., Janusz W., Kamieniak P. 2001: Fizjoterapia w przedoperacyjnym leczeniu dyskopatii lędźwiowe, Fizjoterapia Polska, 4: 393 – 395
13. Schleip R., Findley T.W., Chaitow L., Huijing, Powieź. 2012: Badanie, profilaktyka i terapia dysfunkcji sieci powięziowej, Wydawnictwo Elsevier.
14. Sims, C., Waldron, R., & Marcellin-Little, D. J. 2015: Rehabilitation and physical therapy for the neurologic veterinary patient. The Veterinary clinics of North America. Small animal practice, 45(1): 123–143
15. Spinella, G.; Bettella, P.; Riccio, B.; Okonji, S. 2022: Overview of the Current Literature on the Most Common Neurological Diseases in Dogs with a Particular Focus on Rehabilitation. Vet. Sci. 9: 429
16. Super Indukcyjna Stymulacja | BTL Polska. Producent i dystrybutor aparatury medycznej.
17. Wnuk Gnich, A. Blauth, O. 2021: Terapia manualna w rehabilitacji psów. W J. Jędrzejewska & A. Danielewska (Red.), Nauki ścisłe i przyrodnicze – przegląd wybranych zagadnień: 7–23. Wydawnictwo Naukowe TYGIEL
18. Wnuk-Gnich A., Blauth O., 2021. Terapie stosowane w rehabilitacji. Pies rasowy nr 10
19. Wnuk-Gnich  A., 2017. Hydroterapia, czyli pies w wodzie. Pies rasowy, nr 12. s. 26 – 29

Autorka: Dr inż. Agnieszka Wnuk-Gnich

HYDRO-TENS Agnieszka Wnuk-Gnich