Alergia pokarmowa u psów i kotów – przyczyny, rozpoznawanie i leczenie

Alergia pokarmowa to druga lub trzecia co do częstości choroba skóry wywołana nadwrażliwością, stanowiąca około 23% przypadków nie sezonowych chorób alergicznych u psów i niecałe 6% u kotów. W Polsce częstotliwość występowania oceniana jest na 19,6% przypadków dermatologicznych u psów i 31,1% u kotów. Jedyną pewną metodą diagnostyczną pozostaje dieta eliminacyjna trwająca minimum 4-6 tygodni.

Jak często występuje alergia pokarmowa u psów i kotów?

Choroby alergiczne u zwierząt towarzyszących są powszechnie występującymi problemami dermatologicznymi.

Do tej grupy problemów należą 3 najistotniejsze jednostki chorobowe:

• Alergia pokarmowa
• Atopowe zapalenie skóry
• Alergiczne reakcje na ukąszenia owadów, głównie pcheł

Częstość występowania alergii pokarmowej

Alergia pokarmowa pod względem częstości występowania jest drugą lub trzecią chorobą skóry wywołaną nadwrażliwością. Około 23% przypadków nie sezonowych chorób alergicznych u psów i niecałe 6% u kotów.

W przypadku naszego kraju częstotliwość występowania alergii pokarmowej oceniana jest na 19,6% przypadków dermatologicznych u psów i 31,1% chorób skóry u kotów.

Jakie są rodzaje negatywnych reakcji na pokarm?

Można wyróżnić dwa rodzaje problemów związanych z negatywnymi reakcjami na pokarm:

• O podłożu immunologicznym
• Bez takich uwarunkowań

Czym jest alergia pokarmowa?

Alergia pokarmowa jest negatywną reakcją na pokarm o podłożu immunologicznym.

Mechanizmy immunologiczne w alergii pokarmowej

Mechanizmy immunologiczne odpowiedzialne za jej rozwój to:

• Nadwrażliwość typu natychmiastowego (I)
• Nadwrażliwość opóźniona (typu IV)
• Dużo rzadziej również nadwrażliwość typu III

Nietolerancja pokarmowa – czym się różni?

Drugim rodzajem negatywnych reakcji na pokarm jest nietolerancja pokarmowa. Nie ma podłoża immunologicznego i związana jest z farmakologicznymi lub metabolicznymi negatywnymi reakcjami na pokarm, np. nietolerancją laktozy.

Inne negatywne reakcje na pokarm

Do negatywnych reakcji na pokarm zaliczyć można ponadto:

Zatrucia pokarmowe

Przykładem tego typu problemów są zatrucia aflatosynami.

Idiosynkrazja na pokarm

Ponadto wyróżnić można reakcje typu idiosynkrazji na pokarm (w tym reakcje anafilaktyczne na pokarm), które pojawiają się już przy pierwszym kontakcie z danym składnikiem pokarmowym.

Tego typu problemy przypominają alergie pokarmowe, ale nie mają mechanizmu immunologicznego.

Reakcja anafilaktyczna na pokarm

Podobnie w przypadku reakcji anafilaktycznej na pokarm, chociaż przypomina ona prawdziwą anafilaksję nie ma podłoża immunologicznego. Związana jest ze spożyciem przez zwierzę pokarmu z dużą ilością histaminy (np. zepsute ryby).

Co predysponuje do rozwoju alergii pokarmowej?

Do rozwoju alergii pokarmowej usposabiają:

• Obecność pasożytów jelitowych
• Współwystępowanie innych chorób alergicznych

Jakie składniki pokarmowe najczęściej uczulają?

Za rozwój uczuleń odpowiadają glikoproteiny.

Alergeny pokarmowe u psów

U psów najczęstszymi przyczynami uczuleń są:

• Wołowina
• Mleko i jego przetwory
• Jagnięcina
• Jaja
• Soja
• Drób
• Zboże (głównie pszenica i kukurydza)
• Sporadycznie ryby i królik

Alergeny pokarmowe u kotów

Natomiast u kotów są to:

• Ryby
• Wołowina
• Jaja
• Drób
• Wieprzowina
• Mleko i jego przetwory
• Mięso królików
• Konina

Wieloskładnikowe uczulenia

Dosyć często u jednego osobnika występuje reakcja alergiczna na kilka składników pokarmowych.

Jakie są objawy kliniczne alergii pokarmowej u psów?

U psów objawy kliniczne alergii pokarmowej wyglądają identycznie jak atopowe zapalenie skóry.

Atopowe zapalenie skóry sensu largo

Obecnie wyróżnia się atopowe zapalenie skóry wywołane uczuleniem na pokarm określane jako atopowe zapalenie skóry sensu largo. W odróżnieniu od atopowego zapalenia skóry powodowanego przez alergeny środowiskowe – atopowe zapalenie skóry sensu stricto.

Główny objaw – silny świąd

Głównym objawem choroby jest silny nie sezonowy świąd, zwykle nie ustępujący po podaniu glikokortykosteroidów.

Lokalizacja świądu

Lokalizuje się on na:

• Głowie
• Małżowinach usznych
• Pachach
• Pachwinach
• Dalszych odcinkach kończyn

Zapalenie przewodu słuchowego w alergii pokarmowej

Częstym objawem jest zapalenie przewodu słuchowego. Stwierdzane jest u co najmniej 20% pacjentów z tą chorobą.

Czy mogą występować objawy ze strony innych układów?

Wyjątkowo możliwe są objawy ze strony innych układów. Najczęściej są to:

• Biegunki
• Wymioty
• Rzadziej problemy związane z układem oddechowym

W jakim wieku najczęściej zaczynają chorować psy?

Najczęściej zaczynają chorować psy młode w wieku poniżej 1 roku. Zdarzają się jej przypadki nawet u kilkumiesięcznych psów.

Czy mogą zachorować psy starsze?

Co ważne na alergię pokarmową zachorować mogą psy stare nawet 14-letnie.

Predyspozycje rasowe u psów

Powszechniej choroba występuje u takich ras jak:

• West Highland White Terriery
• Mopsy
• Boksery
• Rodezjan Ridgeback
• Owczarki niemieckie
• Cocker i Springer Spaniele
• Owczarki collie
• Dalmatyńczyki
• Lhasa Apsos
• Sznaucery miniaturowe
• Retrievery
• Shar-Pei
• Jamniki

Jakie są objawy kliniczne alergii pokarmowej u kotów?

U kotów alergia pokarmowa może przybierać postać:

• Świądu głowy i szyi
• Prosówkowego zapalenia skóry
• Zespołu eozynofilowego
• Wyłysień ekstensywnych

W jakim wieku chorują koty?

Najczęściej choroba pojawia się pierwszy raz w wieku od 6 miesięcy do 2 lat. Ale przypadki choroby zdarzają się od 6 miesiąca do 11 roku życia.

Predyspozycje rasowe u kotów

Powszechniej stwierdzana jest u kotów syjamskich i birmańskich.

Jak rozpoznać alergię pokarmową?

Nie istnieje możliwość klinicznego różnicowania alergii pokarmowej i atopowego zapalenia skóry.

Czy testy serologiczne są skuteczne?

Dostępne są wprawdzie metody serologiczne polegające na oznaczaniu poziomów przeciwciał swoistych IgG i IgE. Ale ze względu na ograniczoną czułość nie znajdują zastosowania w diagnostyce choroby.

Ograniczenia testów serologicznych

Dostępnych jest szereg publikowanych prac dotyczących tego zagadnienia, w których autorzy ostatecznie uznają, że użyteczność tych technik jest niewystarczająca do rozpoznania choroby. Co wynika z niskiej czułości.

Dzięki tym metodom można jednak wybrać produkty do przeprowadzenia diety eliminacyjnej.

Testy serologiczne u kotów

U kotów badania dotyczące diagnostyki serologicznej alergii pokarmowej są bardziej skąpe niż u psów. Ale uważa się, że oznaczanie poziomów przeciwciał swoistych nie jest miarodajne w rozpoznawaniu alergii pokarmowej.

Dieta eliminacyjna – złoty standard diagnostyki

Jedyną pewną metodą na postawienie rozpoznania oraz ustalenia czynnika uczulającego pozostaje dieta eliminacyjna i wykonana następnie próba prowokacyjna.

Jak długo stosować dietę eliminacyjną?

Dieta taka powinna być stosowana przez okres minimum 4-6 tygodni, a w niektórych przypadkach dłużej (10-13 tygodni).

Kiedy następuje poprawa?

Zwykle poprawę stwierdza się około 6-8 tygodnia stosowania diety.

Jak wprowadzać nową dietę?

Nową dietę powinno się wprowadzać stopniowo przez okres 3-5 dni w celu uniknięcia powikłań ze strony układu trawiennego.

Rodzaje diet eliminacyjnych

Dieta domowa

Dieta eliminacyjna może być przygotowywana samodzielnie w domu przez właściciela. W takim przypadku oparta jest na pokarmach, które do tej pory nie były podawane.

Dieta komercyjna

Drugą metodą jest zastosowanie diety komercyjnej przeznaczonej dla zwierząt z alergią pokarmową, najlepiej z hydrolizowanym białkiem.

Próba prowokacyjna – jak ją przeprowadzić?

Po uzyskaniu poprawy stanu klinicznego, co potwierdza nam rozpoznanie, kolejno i pojedynczo podawane są te składniki pokarmowe, które zwierzę jadło wcześniej.

Interpretacja wyników próby prowokacyjnej

Jeśli po podaniu konkretnego składnika dojdzie do nawrotu objawów oznacza to, że jest on czynnikiem odpowiedzialnym za rozwój choroby.

Jak szybko pojawiają się objawy po wprowadzeniu alergenu?

Objawy kliniczne związane z alergią pokarmową pojawiają się u zwierząt uczulonych na dany składnik pokarmowy najczęściej w czasie od 2 do 48 godzin po jego ponownym wprowadzeniu do diety.

Okres obserwacji

Należy jednak obserwować zwierzę przez okres około 2 tygodni. W związku z tym, że za część przypadków odpowiada nadwrażliwość typu opóźnionego, w takim przypadku objawy mogą wystąpić później.

Autor:
dr hab. Marcin Szczepanik
kryll@poczta.onet.pl
Zdjęcia: Z zasobów autora
 
Zalecana literatura

1. Belova S., Wilhelm S., Linek M., Beco L., Fontaine J., Bergvall K., Favrot C. Factors affecting allergen-specific IgE serum levels in cats. Can J. Vet. Res 2012; 76:45–51
2. Bethlehem S., Bexley J., Mueller R. S. Patch testing and allergen-specific serum IgE and IgG antibodies in the diagnosis of canine adverse food reactions. Vet. Immunol. Immunopathol. 2012, 145, 582– 589 1
3. Favrot C, Steffan J, Seewald W et al. A prospective study on the clinical features of chronic canine atopic dermatitis and its diagnosis. Vet Dermatol 2010; 21: 23–31.
4. Favrot C, Steffan J, Seewald W, et.al Establishment of diagnostic criteria for feline nonfleainduced hypersensitivity dermatitis Vet Dermatol 2011; 23: 45–e11.
5.  Favrot,  Linek M.,  Fontaine J.,  Beco L.,  Rostaher A. Fischer N., Couturier N.,  Jacquenet S., . Bihain B.E. Western blot analysis of sera from dogs with suspected food allergy Veterinary Dermatology Volume 2017 28,  189-e42
6. Harvey, R.G. 1993. Food allergy and dietary intolerance in dogs: A report of 25 cases. Small Anim. Pract, 34:175–179.
7. Hill P. B., Lau P. Rybnicek J. Development of an owner-assessed scale to measure the severity of pruritus in dogs Vet Dermatol 2007 18; 301–308
8. Jackson H. A. , Jackson M. W. , Coblentz L. Hammerberg B. Evaluation of the clinical and allergen specific serum immunoglobulin E responses to oral challenge with cornstarch, corn, soy and a soy hydrolysate diet in dogs with spontaneous food allergy. Dermatol. 2003, 14, 181–187. 8
9. Jackson H. A., Diagnostic Techniques in Dermatology: The Investigation and Diagnosis of Adverse Food Reactions in Dogs and Cats. Clinic. Techniques in Small Animal Pract., 2001, 16, 233-235 9
10. Kennis, R.A., 2006. Food allergies: update of pathogenesis, diagnoses, and management. Vet. Clin. North Am. Small Anim. Pract. 36, 175–184. 10
11. Leistra M., Willemse T., Double-blind evaluation of two commercial hypoallergenic diets in cats with adverse food reactions J. of Feline Med. Surg. 2002, 4, 185-188 11
12. Martin Á., Paz Sierra M., Gonzalez , Ángeles A.M td.Identification of allergens responsible for canine cutaneous adverse food reactions to lamb, beef and cow’s milk. Vet. Dermatol. 2004, 15, 349–356 12
13. Picco, F., Zini, E., Nett, C., Naegeli, C., Bigler, B., Rufenacht, S., Roosje, P., Gutzwiller, M.E., Wilhelm, S., Pfister, J., Meng, E., Favrot, C. A prospective study on canine atopic dermatitis and food-induced allergic dermatitis in Switzerland. Vet. Dermatol. 200819, 150–155. 17
14. Reedy L.M. red. Allergic Skin Diseases of Dogs and Cats, 2n edn London: WB Saunders, 1997, 173-188 18
15. Ricci R., Hammerberg B., Paps J., Contiero B., Jackson H.: A comparison of the clinical manifestations of feeding whole and hydrolysed chicken to dogs with hypersensitivity to the native protein. Vet. Dermatol. 2010, 21, 358–366. 19
16. Rosser E.J., Food allergy in dogs and cats: a review. Vet. Aller. Clinic. Immunol. 1998, 6, 21-35 20
17. Rosser, E.J. 1993. Diagnosis of food allergy in dogs. Journal of the American Veterinary Medical Association, 203:259–262.
18. Roudebush, P., Guilford,W.G., and Shanley, K.J. 2000. Adverse reactionsto food. In: Hand, M.S., Thatcher, C.D., Remillard, R.L., and Roudebush, P., Eds. Small Animal Clinical Nutrition. Missouri: Mark Morris Institute. 431–453.
19. Szczepanik M., Pomorska D., Ocena skuteczności diety Royal Canin Hypoallergenic w leczeniu alergii pokarmowej u psów i kotów. Mag. Wet. 2004, 13, 34-36 23
20. Walton, G.S.. Skin Responses in the Dog and Cat to Ingested Allergens. Rec, 1967, 81:709–713.
21. White S.D., Sequoia D., Food hypersensitivity in cats: 14 cases (1982-1987). J. of Am. Vet. Med. Assoc. 1989, 194, 692-695 24
22. White, S.D., and Sequoia, D. 1989. Food hypersensitivity in cats: 14 cases (1982–1987). . Am Vet Mel Assoc, 194:692–695.
23. Zimmer , Bexley J., Halliwell R. E.W., Mueller R. S. Food allergen-specific serum IgG and IgE before and after elimination diets in allergic dogs Veterinary Immunology and Immunopathology 2011, 144, 442– 447. 26