Wideodermoskopia nowa technika diagnostyczna w dermatologii weterynaryjnej

Wideodermoskopia to nieinwazyjna metoda diagnostyczna pozwalająca na oglądanie zmian skórnych w powiększeniu od 10 do 200×. W dermatologii weterynaryjnej metoda znajduje się na wstępnym etapie zastosowań praktycznych, podczas gdy w medycynie człowieka jest powszechnie stosowana do diagnostyki chorób skóry, nowotworów i zaburzeń pigmentacji.

Dlaczego badania dodatkowe są niezbędne w dermatologii weterynaryjnej?

W dermatologii weterynaryjnej posługujemy się wieloma metodami badań dodatkowych. Praktycznie większość chorób nie może być rozpoznanych wyłącznie na podstawie obrazu klinicznego.

Oczywiście to objawy kliniczne mają podstawowe znaczenie w rozpoznaniu jak przykładowo w atopowym zapaleniu skóry. Nawet w przypadku wymienionej choroby badania dodatkowe są wykonywane w celu wykluczenia innych chorób o podobnym przebiegu.

Generalnie w przypadku pacjenta dermatologicznego niemal w każdym przypadku sięgamy po jedną z metod badań dodatkowych.

Standardowe metody diagnostyczne

Powszechnie stosowane są łatwe i nie wymagające drogiego sprzętu diagnostycznego techniki:

• Badanie lampą Wooda
• Test wyczesywania
• Badanie mikroskopowe włosa
• Badanie zeskrobiny
• Badanie cytologiczne

Zaawansowane techniki diagnostyczne

Część, bardziej skomplikowanych przypadków i rzadziej występujących problemów, wymaga dodatkowo bardziej złożonych metod:

• Pobranie wycinka i badanie histopatologiczne
• Diagnostyka alergologiczna (testy śródskórne lub diagnostyka serologiczna)
• Diagnostyka hormonalna (oznaczenie poziomów hormonów i różne testy czynnościowe)

Nieinwazyjne techniki diagnostyczne w badaniu skóry

Poza stosowanymi od wielu lat technikami, o ugruntowanych już w praktyce zastosowaniach, w dermatologii weterynaryjnej od kilku lat wprowadzane są nowe metody. Zbiorczo określane są jako nieinwazyjne techniki diagnostyczne w badaniu skóry.

Do metod tych należy oznaczanie parametrów biofizycznych skóry:

• Przeznaskórkowa utrata wody
• Odczyn skóry
• Uwodnienie naskórka
• Natężenie rumienia i pigmentacji
• Ilościowe oznaczanie łoju na powierzchni skóry
• Mierzenie elastyczności

Metody te stosowane są w dermatologii już od kilku lat (między innymi przez autora niniejszego artykułu) i znajdują coraz powszechniejsze zastosowanie. Liczba dostępnych publikacji z ich zastosowaniem jest już pokaźna.

Metody na etapie wdrożenia

Kolejną metodą, która używana jest bardzo powszechnie w dermatologii człowieka, ale znajduje się dopiero na wstępnym etapie zastosowań praktycznych w weterynarii jest wideodermoskopia.

Na bardzo wstępnym etapie badań i zastosowań w dermatologii weterynaryjnej są takie nowatorskie metody jak optyczna tomografia koherencyjna czy mikroskopia konfokalna.

Czym jest dermoskopia?

Dermoskopia jest metodą należącą do nieinwazyjnych badań skóry i jej wytworów oraz zmian występujących na powierzchni skóry.

Badanie polega na oglądaniu zmian skórnych w powiększeniu:

• Od 10 do 20× w tradycyjnych dermatoskopach ręcznych
• Od 10 do nawet 200× w wideodermoskopii (zwykle używane są powiększenia ok. 20-30×)

Wideodermoskopia – zastosowania w medycynie człowieka

W medycynie człowieka wideodermoskopia należy do jednej z powszechniej stosowanych metod diagnostycznych. Szczególnie w przypadku chorób z zaburzeniami pigmentacji i nowotworów, w tym szczególnie czerniaka skóry.

Zakres zastosowań wideodermoskopii

[NOWY ŚRÓDTYTUŁ]

Metoda używana jest do:

• Oceny stopnia złuszczenia naskórka
• Oceny gruczołów potowych
• Oceny naczyń włosowatych (kapilaroskopia)
• Oceny dermatoz zapalnych (infamoskopia)
• Diagnostyki infestacji (entodermoskopia)
• Różnicowania przyczyn zapalenia mieszków włosowych

Wideodermoskopia umożliwia ocenę ujścia mieszków włosowych, co pomocne jest w rozpoznawaniu przyczyn wyłysień. Pozwala również rokować co do możliwości odrostu włosów.

videdermatoskop Video-Dermoscope VIDIX 7

Co to jest badanie trichoskopowe?

Badanie trichoskopowe (trichoskopia) to kolejny sposób wykorzystywania wideodermoskopii. Badanie pozwala na uwidocznienie struktur włosa nie widocznych gołym okiem.

Oceniane parametry włosa

Trichoskopia umożliwia ocenę:

• Grubości włosa
• Długości włosa
• Gęstości włosa
• Sposobu jego ułożenia
• Stanu pigmentacji włosa
• Ewentualnych zniekształceń i nieprawidłowości

Jakie są zalety wideodermoskopii?

[NOWY ŚRÓDTYTUŁ]

Podstawową zaletą techniki jest możliwość zarejestrowania cyfrowego obrazu o wysokiej rozdzielczości umożliwiającą wielokrotne jego powiększenie.

Korzyści z rejestracji cyfrowej

Dzięki możliwości zapisania obrazu, badanie skrócone jest do minimum, co jest niezwykle ważne w przypadku zwierząt. Pozwala to również na przysłanie obrazów do konsultacji przez innego dermatologa.

Przede wszystkim takie obrazy mogą być poddane dodatkowej obróbce i ocenie z zastosowaniem narzędzi informatycznych.

Narzędzia do analizy obrazów

Dostępnych jest wiele narzędzi pozwalających:

• Na mierzenie grubości włosów i innych struktur
• Obliczanie liczby włosów na konkretnej powierzchni

Obecnie trwają również prace (w których bierze udział między innymi autor) nad zastosowaniem algorytmów sztucznej inteligencji do analizy obrazów wideodermoskopowych. Niewykluczone, że tego typu narzędzia będą w przyszłości dostępne i tym samym ułatwią diagnostykę chorób skóry u zwierząt.

Aspekty techniczne wykonania badania

Odnośnie technicznego wykonania badania wideodermatoskopia może używać światła spolaryzowanego lub też nie. W obu przypadkach jest to światło białe.

Światło spolaryzowane – główne zalety

Dzięki zastosowaniu polaryzacji można:

• Wyeliminować odblaski od powierzchni skóry
• Nie ma konieczności stosowania immersji (czyli płynu znajdującego się na powierzchni skóry pod kamerą)

Kiedy stosować immersję?

Przy oglądaniu skóry w świetle niespolaryzowanym zwykle niezbędne jest zastosowanie immersji.

Zastosowanie immersji:

• Zwiększa przezierność warstwy rogowej naskórka
• Zapobiega powstawaniu odblasków
• Ułatwia przyleganie soczewki w przypadku oceny okolic o nierównej powierzchni

Rodzaje płynów do immersji

Jako immersję można zastosować różne płyny:

• Olejek imersyjny
• Żel do USG (szczególnie w przypadku nierównych powierzchni)
• Płyny dezynfekujące skórę
• Wodę

Sucha dermoskopia – kiedy sprawdza się najlepiej?

W wielu pracach, w tym również u zwierząt, szczególnie przy użyciu niewielkich powiększeń rzędu 10× stosowana jest tzw. sucha dermoskopia, która nie używa światła spolaryzowanego.

Metoda ta sprawdza się w przypadku oceny takich struktur jak:

• Włosy
• Ujścia gruczołów potowych

Ograniczenia immersji

Immersja może również:

• Utrudnić ocenę naczyń krwionośnych
• Prowadzić do zmiany barwy zmian skórnych (rozjaśniać je)

Zastosowania u zwierząt

Z obserwacji autora wynika, że u zwierząt sucha dermatoskopia sprawdza się również w ocenie powierzchni skóry. Szczególnie w przypadkach zaburzeń dotyczących rogowacenia i pigmentacji oraz przede wszystkim w ocenie włosów.

Immersja natomiast poprawia jakość obrazu w przypadku oglądania naczyń skórnych pod dużym powiększeniem.

Wideodermoskopia w dermatologii weterynaryjnej – obecny stan wiedzy

Wideodermoskopia w dermatologii weterynaryjnej stosowana jest od stosunkowo niedawna. Obecnie można wyszukać jedynie kilkanaście prac dotyczących zastosowania metody u zwierząt.

Stosowano ją u:

• Psów
• Kotów
• Koni

Stan badań i publikacji

Część z opublikowanych już artykułów dotyczy oceny wideodermoskopowej skóry i włosów u zdrowych zwierząt. Publikacje dotyczące obrazów w poszczególnych jednostkach chorobowych są bardzo nieliczne.

Odnośnie zwierząt towarzyszących udało się określić cechy dermoskopowe przy kilku chorobach.

Opisane choroby

Możemy odnaleźć prace opisujące te zagadnienia w przypadku:

• Dermatofitozy
• Nużycy
• Chorób przebiegających z powstawaniem wyłysień zarówno niezapalnych jak i związanych ze świądem

Cechy dermoskopowe w dermatofitozie

Najlepiej opisane są cechy dermoskopowe w przypadku dermatofitoz zarówno u psów jak i kotów. W przypadku tej choroby występują charakterystyczne zmiany pozwalające na rozpoznawanie choroby.

Typowe objawy dermoskopowe

Dla zakażenia dermatofitami najbardziej typowe jest stwierdzenie w badaniu:

• Połamanych włosów o wyglądzie przecinka (ang. coma-like) – najbardziej charakterystyczny objaw
• Tłuste łuski o barwie żółtej do brązowej

Włosy o wyglądzie przecinka są uważane za najbardziej charakterystyczny objaw dermoskopowy w przypadku grzybic u kotów. Zgodnie z ostatnimi badaniami podobne cechy występują u psów.

Cechy dermoskopowe wyłysień u kotów

Kolejnym opisanym problemem odnośnie cech dermoskopowych, jest ocena wyłysień na tle samouszkodzeń u kotów.

Najważniejszym objawem jest występowanie:

• Połamanych na różnej wysokości włosów
• Krótkich połamanych pęczków włosów wychodzących z ujść mieszków włosowych
• Włosów zakrzywionych haczykowato

Cechy dermoskopowe wyłysień niezapalnych u psów

Stosunkowo najpełniejsze informacje, w związku ze znaczną liczbą badanych pacjentów uzyskano przy ocenie wyłysień niezapalnych u psów.

Charakterystyczne objawy

U osobników dotkniętych tym problemem typowe jest występowanie:

• Włosów ścieniałych i skróconych
• Włosów skręconych
• Ujść mieszków włosowych zakopowanych żółto-brązowym materiałem
• Typowego wzoru pigmentowania skóry o wyglądzie plastra miodu (w miejscach wystawionych na działanie światła słonecznego)

Dodatkowe cechy u psów z jasnym włosem

U psów z jaśniejszym włosem widoczne są ponadto czarne punkty przy ujściach mieszków włosowych.

Łysienie plackowate – obraz dermoskopowy

Cechy dermoskopowe opisano również w przypadku łysienia plackowatego. Widoczne były żółto-brązowe punkty będące zaczopowanymi ujściami mieszków włosowych.

Dostępność i koszt wideodermoskopów

Wideodermoskopia jest obecnie nowatorską techniką diagnostyczną, która w niedługim czasie powinna się upowszechnić. Sprzyjają temu malejące ceny wideodermoskopów.

Urządzenia profesjonalne

Profesjonalne urządzenie stosowane do badań naukowych o znacznych rozmiarach (i tym samym o niskiej mobilności) mogą kosztować nawet kilkadziesiąt tysięcy złotych.

Urządzenia do zastosowań praktycznych

Urządzenia o zadowalających parametrach technicznych, wystarczające do rozpoznawania podstawowych problemów, można nabyć już za kwotę kilku tysięcy złotych.

Nowoczesne rozwiązania technologiczne

Obecnie dostępne wideodermoskopy mają możliwość bezprzewodowego połączenia ze smartfonami. Dzięki czemu narzędzia te są łatwe w obsłudze i bardzo mobilne.

Autor preferuje jednak połączenie przewodowe, które zapewnia lepszą jakość obrazu.

Autor: 
dr hab. Marcin Szczepanik
kryll@poczta.onet.pl

Zdjęcia: Z zasobów autora
Zalecana literatura:

Dong C , Angus J , Scarampella F , et al. Evaluation of dermoscopy in the diagno- sis of naturally occurring dermatophytosis in cats. Vet Dermatol 2016;27:275 –e65 .

Genovese DW, Johnson TL, Lamb KE et al. Histological and der-matoscopic description of sphynx cat skin. Vet Dermatol 2014; 25: 523–9.

Legnani S, Zini E, Roccabianca P, Funiciello B, Zanna G. Dermoscopic analysis of the skin of healthy warmblood horses: a descriptive study of 34 cases in Italy.Vet Dermatol. 2018, 29, 165-e61

Pomorska-Zniszczyńska A, Szczepanik M, Kalisz G. Pilot Videodermoscopic Examination of Hair and Skin in Arabian Mare Horses During the Winter Season. J Equine Vet Sci. 2021 Apr;99:103400.

Scarampella F , Fabbri E , Zanna G . Dermoscopic features in 35 dogs with juve- nile-onset demodicosis and 35 breed- and agematched dogs: an observational descriptive study. Vet Dermatol 2014;25:385 Abstract .

Scarampella F , Zanna G , Peano A , Fabbri E , et al. Dermoscopic features in 12 cats with dermatophytosis and in 12 cats with self-induced alopecia due to other causes: an observational descriptive study. Vet Dermatol 2015;26:282 –e63 .

Scarampella F, Zanna G, Peano A. Dermoscopic features in canine dermatophytosis: some preliminary observations. Vet Dermatol. 2017 Apr;28(2):255-256.

Tomich LM, Pieper JB, Stern AW. Comparing dermoscopy and histological examination of normal equine skin. Vet Dermatol. 2018, 29, 170-e63.

Zanna G, Auriemma E, Arrighi S, Attanasi A, Zini E, Scarampella F Dermoscopic evaluation of skin in healthy cats. Vet Dermatol. 2015 Feb;26(1):14-7, e3-4.

Zanna G, Roccabianca P, Zini E, Legnani S, Scarampella F, Arrighi S, Tosti A. The usefulness of dermoscopy in canine pattern alopecia: a descriptive study. Vet Dermatol. 2017 Feb;28(1):161-e34.

Opisy rycin:

Ryc.1 Obraz dermoskopowy skóry kota z dermatofitoza, strzałkami zaznaczono włosy o wyglądzie przecinka pow 35x

Ryc.2 Obraz dermoskopowy z przypadku rybiej łuski widoczne liczne łuski na powierzchni włosa i skórze pow. 70x

Ryc. 3 Zespół Cushinga widoczne wyłysienie i zminiaturyzowane włosy pow. 30x

Ryc.4 Czarne punkty rozszerzone ujścia mieszków włosowych pow.70x