Niedoczynność tarczycy u psów – problem nie tylko dermatologiczny

Niedoczynność tarczycy to najczęściej rozpoznawana dermatoza endokrynogenna u zwierząt towarzyszących, występująca u około 0,2-0,8% populacji psów. Choć najczęstsze są objawy dermatologiczne, choroba manifestuje się również zaburzeniami ze strony układu nerwowego, ruchu, krążenia, narządu wzroku i układu moczowo-płciowego. Predyspozycje rasowe obejmują boksery, dobermany, golden retrievery i labradory.

Jak często występuje niedoczynność tarczycy u psów?

Dermatozy endokrynne są powszechnie występującymi problemami w praktykach zwierząt towarzyszących. Najczęściej rozpoznawaną chorobą tej grupy jest niewątpliwie niedoczynność tarczycy.

Problem ten nie jest wprawdzie tak rozpowszechniony jak przykładowo alergie, ale notuje się go u około 0,2-0,8% populacji psów.

Predyspozycje rasowe

U określonych ras psów występuje z większą częstotliwością. Do ras tych należą:

• Boksery
• Dobermany
• Golden retrievery
• Labradory
• Jamniki
• Owczarki niemieckie
• Pudel
• Beagle
• Cocker spaniele
• Setery irlandzkie

Jakie są typy niedoczynności tarczycy?

Na wstępie należy przypomnieć kilka faktów dotyczących przyczyn choroby. Wyróżnia się trzy typy niedoczynności tarczycy w zależności od lokalizacji:

• Pierwszorzędowa
• Drugorzędowa (centralna)
• Trzeciorzędowa (centralna)

Niedoczynność pierwszorzędowa – najczęstsza postać

Zdecydowana większość przypadków dotyczy niedoczynności pierwszorzędowej, która związana jest bezpośrednio z gruczołem.

Najpowszechniejszą przyczyną jest tu proces autoimmunologiczny charakteryzujący się naciekiem limfocytarnym. Prowadzi do zniszczenia pęcherzyków tarczycy.

Niedoczynność drugorzędowa i trzeciorzędowa

Sporadycznie zdarzają się przypadki niedoczynności tarczycy drugorzędowej związanej z niedoborem TSH (niedoczynność tarczycy przysadkowa).

Niedoczynność tarczycy trzeciorzędowa (podwzgórzowa) spotykana jest niezmiernie rzadko.

Czym jest dyshormonoza tarczycowa z eutyreozą?

Odnośnie problemów związanych z poziomami hormonów tarczycy warto nadmienić jeszcze o problemie określanym jako dyshormonoza tarczicowa z eutyreozą (ang. euthyroid sick syndrome).

Zaburzenie to powstaje na skutek supresji hormonów tarczycy u psów z eutyreozą (prawidłowo funkcjonującym gruczołem). Dzieje się to na skutek innych poważnych chorób ogólnoustrojowych:

• Choroby nowotworowe
• Poważne zakażenia
• Nadczynność kory nadnerczy

Jakie układy są dotknięte niedoczynnością tarczycy?

Jak wynika z tytułu niniejszego artykułu niedoczynność tarczycy jest chorobą, której objawy nie dotyczą wyłącznie skóry. Chociaż oczywiście one są najpowszechniejsze.

Z omawianym problemem związane są objawy ze strony:

• Układu nerwowego (najpowszechniej po skórze)
• Układu ruchu
• Układu krążenia
• Narządu wzroku
• Układu moczowo-płciowego

Neuropatie – częste objawy niedoczynności tarczycy

Jednym z powszechniejszych objawów niedoczynności, nie związanych ze skórą są neuropatie.

Do najważniejszych należą:

• Uogólniona neuropatia obwodowa
• Obwodowy zespół przedsionkowy
• Porażenie i niedowład nerwu twarzowego
• Porażenie krtani
• Sporadycznie zaburzenia dotyczące centralnego układu nerwowego

Uogólniona neuropatia obwodowa – objawy i przebieg

Uogólniona neuropatia obwodowa występuje u psów ras średnich i dużych, w średnim wieku i starszych. Najczęściej spotykana jest u labradorów i dobermanów.

Początkowe objawy

Objawy to początkowo:

• Nietolerancja wysiłkowa
• Osłabienie

Zaawansowane objawy

W dalszej kolejności dochodzi do:

• Niedowładu poprzecznego lub czterokończynowego
• Niezborności
• Osłabienia odruchów rdzeniowych
• Zaników mięśniowych

Objawy najczęściej bardziej wyrażone są na kończynach piersiowych. Wraz z wymienionymi powyżej mogą występować zaburzenia ze strony nerwu twarzowego i objawy przedsionkowe.

Współwystępowanie ze zmianami skórnymi

Symptomy dotyczące polineuropatii mogą współwystępować z typowymi zmianami dermatologicznymi.

Jak szybko następuje poprawa po leczeniu?

W przypadku podjęcia terapii substytucyjnej hormonami tarczycy poprawa następuje w 1-3 miesiące od rozpoczęcia leczenia.

Zaprzestanie leczenia prowadzi do nawrotu po około 2 tygodniach.

Wyniki badań laboratoryjnych w neuropatii

W badaniach laboratoryjnych w przypadku choroby stwierdzana jest:

• Podwyższony cholesterol
• Wzrost aktywności kinazy kreatynowej
• Wzrost aktywności fosfatazy alkalicznej
• Wzrost cTSH

Odróżnienie od miopatii

Zbliżone objawy mogą występować w przebiegu miopatii. Klinicznie trudno odróżnić ją od uogólnionej neuropatii obwodowej.

Pomocna jest w tym zakresie biopsja mięśni i nerwów lub ocena szybkości przewodnictwa nerwowego i badanie EMG.

Obwodowy zespół przedsionkowy – przyczyny i objawy

Obwodowy zespół przedsionkowy powstaje najczęściej w związku z uciskiem na nerwy na skutek obrzęków śluzowakowatych.

Choroba może występować samodzielnie lub jak wspominano powyżej wraz z uogólnioną neuropatią obwodową. Zdarzają się przypadki, w których obwodowy zespół przedsionkowy jest jedynym problemem związanym z niedoczynnością tarczycy u danego osobnika.

Wiek występowania

Choroba zwykle występuje u starszych zwierząt (średnia wieku 8,5 roku).

Typowe objawy zespołu przedsionkowego

Typowe symptomy to:

• Przechylenie głowy
• Niezborność
• Ruchy maneżowe
• Oczopląs horyzontalny

Reakcje postawne i odruchy rdzeniowe są prawidłowe.

Współwystępujące porażenie nerwu twarzowego

Niekiedy występuje porażenie lub niedowład nerwu twarzowego tej samej strony, po której są objawy przedsionkowe:

• Opadnięcie ucha i wargi
• Poszerzenie szpary powiekowej
• Asymetria otworów nosowych
• Utrata smaku

Czas ustępowania objawów przedsionkowych

Do całkowitego ustąpienia objawów dochodzi po czasie jednego do dwóch miesięcy od zapoczątkowania suplementacji hormonów tarczycy. Niekiedy poprawa pojawia się dopiero po około 4 miesiącach.

Lecz przechylenie głowy może utrzymywać się znacznie dłużej.

Porażenie lub niedowład nerwu twarzowego jako samodzielny objaw

Porażenie lub niedowład nerwu twarzowego w niektórych przypadkach może występować samodzielnie jako objaw niedoczynności tarczycy.

Objawy porażenia nerwu twarzowego

Występujące wówczas:

• Opadnięcie powiek
• Opadnięcie małżowiny usznej i wargi
• Osłabiony lub brak odruchu grożenia, powiekowego i rogówkowego

Często występuje wraz z zespołem przedsionkowym. Podobnie jak w przypadku opisanych powyżej zaburzeń objawy ustępują po około 2 miesiącach od rozpoczęcia suplementacji.

Porażenie krtani – rzadki objaw niedoczynności

Porażenie krtani jako problem związany z niedoczynnością tarczycy występuje dosyć rzadko. Choroba może być umiejscowioną postacią uogólnionej neuropatii obwodowej. W dalszym przebiegu ujawnić mogą się inne objawy.

Objawy porażenia krtani

U chorych zwierząt obserwuje się:

• Nietolerancję wysiłkową
• Głośne oddychanie – świsty
• Niekiedy duszność wdechową
• Zmienione/ciche szczekanie
• Kaszel
• Wymioty lub też regurgitację

Leczenie porażenia krtani

Leczenie substytucyjne w takich przypadkach może być niewystarczające do uzyskania poprawy. Niezbędny może być zabieg operacyjny połączony z suplementacją hormonu.

Zaburzenia w centralnym układzie nerwowym

Z niedoczynnością tarczycy mogą być związane zaburzenia w centralnym układzie nerwowym. Jest to bardzo rzadko występujący problem (około 3% przypadków psów z niedoczynnością tarczycy).

Jakie objawy CUN mogą występować?

Objawy związane ze zmiany w CUN w przebiegu niedoczynności tarczycy są zróżnicowane i mogą obejmować:

• Ośrodkowy zespół przedsionkowy
• Oczopląs pionowy
• Zez
• Dysmetrie
• Ataksje
• Porażenia czterokończynowe lub porażenia połowiczne
• Drgawki
• Zaburzenia reakcji postawnych

Zaburzenia świadomości i behawioralne

Mogą wystąpić również:

• Zaburzenia świadomości (napieranie na przeszkody, otępienie, agresja)
• Zmiany behawioralne (agresja, nadmierna ruchliwość, napady lękowe, lęk separacyjny)
• Objawy związane z dysfunkcjami nerwów czaszkowych

Zaburzenia dotyczące narządu wzroku

W przebiegu niedoczynności tarczycy występuje wiele zaburzeń dotyczących narządu wzroku. Problemy te występują niezbyt powszechnie.

Choroby oka w niedoczynności tarczycy

Należą do nich:

• Lipidowa dystrofia rogówki
• Suche zapalenie rogówki
• Retinopatia
• Zapalenie tęczówki

Co odpowiada za powikłania oczne?

Za powikłania dotyczące narządu wzroku odpowiada podwyższony poziom cholesterolu jak również triglicerydów.

W przypadku suchego zapalenia rogówki istnieją przypuszczenia, że w przebiegu niedoczynności tarczycy dochodzi do powstawania przeciwciał uszkadzających gruczoły łzowe.

Wpływ hormonów tarczycy na mięsień sercowy

Hormony tarczycy mają istotny wpływ na mięsień sercowy. Niedoczynność tarczycy ma bezpośredni wpływ na mięsień sercowy.

Mechanizmy działania na serce

Niedoczynność prowadzi do:

• Obniżenia ATPazy miozynowej w mięśniu sercowym
• Zmniejszenia aktywności ATPazy wapniowej w retikulum sarkoplazmatycznym
• Zmniejszenia aktywności kanałów wapniowych
• Spadku ilości receptorów β adrenergicznych

Kardiomiopatia wtórna do niedoczynności tarczycy

Dlatego u tych psów najczęściej mówimy o kardiomiopatii wtórnej do niedoczynności tarczycy. Niedoczynność tarczycy u psów może oddziaływać na mięsień sercowy w sposób bezpośredni i pośredni.

Efekt końcowy to upośledzenie jego czynności.

Problemy związane z układem rozrodczym

Kolejnymi problemami występującym w przypadku niedoczynności tarczycy są te związane z układem rozrodczym.

Objawy u samców

U samców niedoczynność może nie wywoływać widocznych zmian w układzie rozrodczym. Istnieją sprzeczne dane co do występowania zaburzeń jakościowych nasienia w przebiegu tej choroby.

Objawy u samic

U samic zaś stwierdza się:

• Niepłodność
• Skrócenie fazy estrus
• Wydłużenie i nieregularność fazy anestrus
• Ewentualne ronienia
• Cichą ruję
• Rozwój ciąży urojonej

Autor: dr hab. Marcin Szczepanik
kryll@poczta.onet.pl

Zdjęcia: Z zasobów autora

Literatura:

1. Bischel P., Jacobs G., Oliver J.E. Jr.: Neurologic manifestations associated with hypothyroidism in four dogs. J. Am. Vet. Med. Assoc., 1988, 192, 1745–1747.

2. Blois Shauna L., Poma Roberto, Stalker Margaret J., Allen Dana G. A case of primary hypothyroidism causing central nervous system atherosclerosis in a dog Can Vet J 2008;49:789–792

3. Budsberg S.C., Moore G.E., Klappenbach K.: Thyroxine-responsive unilateral forelimb lameness and generalized neuromuscular disease in four dogs. J. Am. Vet. Med. Assoc., 1993, 202, 1859–1860.

4. Cuddon P.A.: Aquired canine peripheral neuropathies. Vet. Clin. North. Am. Small Anim. Pract., 2002, 32, 207–249.

5. Cuddon P.A.: Aquired canine peripheral neuropathies. Vet. Clin. North. Am. Small Anim. Pract., 2002, 32, 207–249.

6. Dixon R.M. Reid S.W., Mooneij C.T.: Epidemiological, clinical, haematological and biochemical characteristics of canine hypothyroidism . Vet. Rec., 145, 481-487, 1999.

7. Gaynor A.R., Shofer F.S., Washabau R.J.: Risk factors for acquired myasthenia gravis in dogs. J. Am. Vet. Med. Assoc.,1997, 211, 1406–1412.

8. Indrieri R.J., Whalen L.R., Cadinet G.H., Holliday T.A.: Neuromuscular abnormalities associated with hypothyroidism and lymphocytic thyroidits in three dogs. J. Am. Vet. Med. Assoc., 1987, 190, 544–548.

9. Jaggy A., Oliver J.E.: Neurologic manifestations of thyroid disease. Vet. Clin. North. Am. Small. Anim. Pract., 1994, 24, 487– 494.

10. King L.G.: Textbook of Respiratory Disease in Dogs and Cats. Elsevier Health Sciences, London 2004.

11. Panciera D.L.: Hypothyroidism in dogs: 66 cases (1987-1992). J. Am. Vet. Med. Assoc., 1994, 204, 761–767.

12. Panciera DL.: Clinical manifestations of canine hypothyroidism. Vet Med 1997;92:44–49.

13. Rossmeisl J.H., Jr Resistance of the Peripheral Nervous System to the Effects of Chronic Canine Hypothyroidism J Vet Intern Med 2010;24:875–881

14. Scarlett JM. Epidemiology of thyroid diseases of dogs and cats. Vet Clin North Am Small Anim Pract 1994;24:477–486.

15. Scott-Moncrieff J. C.: Clinical signs and concurrent diseases of hypothyroidism in dogs and cats. Vet. Clin. Small Anim., 2007, 37, 709-722.

16. Suraniti A., Gilardoni L., Rama Llal M., Echevarría M., Marcondes M.: Hypothyroid associated polyneuropathy in dogs: Report of six cases. Braz. J. Vet. Res. Anim. Sci., São Paulo, 2008, 45, 284-288.