Chejletieloza u psów i kotów

Chejletieloza to dermatoza ektopasożytnicza stanowiąca niewiele ponad 2% wszystkich chorób skóry u psów, u kotów stwierdzana rzadziej. Czynnikiem odpowiedzialnym są roztocza z rodzaju Cheyletiella (u psów C. yasguri, u kotów C. blakei). Najbardziej typowym objawem jest formowanie się dużej liczby łusek na grzbiecie, nazywane „łupieniem wędrującym”. Choroba traktowana jest jako potencjalna zoonoza.

Jak często występuje chejletieloza?

Chejletieloza (Cheyletiellosis) nie należy do najpowszechniej występujących dermatoz ektopasożytniczych u zwierząt towarzyszących.

W przypadku psów to niewiele ponad 2% wszystkich chorób skóry, u kotów choroba stwierdzana jest rzadziej.

Występowanie u innych gatunków

Przypadki chejletielozy notowane są również u innych gatunków. Szczególnie powszechnie u gryzoni i zajęczaków, sporadycznie również u zwierząt gospodarskich.

Jakie gatunki Cheyletiella atakują zwierzęta?

Czynnikiem odpowiedzialnym za chorobę są roztocza z rodzaju Cheyletiella:

• U psów najczęściej występuje C. yasguri
• U kotów jest to zwykle C. blakei
• U królików C. parasitivorax

Specyficzność gatunkowa

Roztocze nie jest bezwzględnie przystosowane do określonego gatunku żywiciela. Możliwe jest zarażenie się poszczególnych gatunków żywicieli przez różne gatunki z rodzaju Cheyletiella.

Czy chejletieloza jest zakaźna dla człowieka?

Choroba traktowana jest jako potencjalna zoonoza, której inwazja wyjątkowo może dotyczyć również człowieka.

Objawy u ludzi

W przypadkach zarażenia się ludzi zwykle objawy występują przejściowo i lokalizują się na:

• Rękach
• Klatce piersiowej

Jak dochodzi do zarażenia?

Zarażenie następuje w wyniku bezpośredniego kontaktu ze zwierzęciem zarażonym lub rzadziej z przedmiotami, na których są obecne roztocza.

Dlaczego zarażenie ze środowiska jest rzadkie?

Zarażenie ze środowiska nie jest powszechne, ponieważ poza żywicielem pasożyt żyje stosunkowo krótko:

• Samice: 10 dni
• Samce i postacie rozwojowe: około 2 dni

Bezobjawowe nosicielstwo

Opisano przypadki bezobjawowego nosicielstwa pasożytów prowadzącego do zarażania się właścicieli zwierząt.

Jaki jest najbardziej typowy objaw u psów?

W przypadku psów objawem, który jest uważany za najbardziej typowy (zwłaszcza w początkowym okresie inwazji) jest formowanie się dużej liczby łusek.

W miejscach, gdzie obecne są te wykwity widoczny może być nieznaczny rumień.

„Łupież wędrujący” – skąd ta nazwa?

Od tego objawu (łusek, które po przeniesieniu na papier mogą poruszać się) pochodzi zwyczajowa nazwa choroby, z którą niekiedy można zetknąć się w literaturze – „łupież wędrujący”.

Gdzie najczęściej lokalizują się zmiany?

Typową lokalizacją zmian jest okolica grzbietu.

Objawy w późniejszym okresie choroby

W późniejszym okresie choroby dodatkowo obecny jest intensywny świąd, który prowadzi do zmian o charakterze poświądowym:

• Przerzedzenia włosa
• Wyłysienia
• Przeczosy
• Strupy

Jakie są objawy chejletielozy u kotów?

W przypadku kotów chejletieloza, podobnie jak inne choroby ektopasożytnicze (jak i wiele chorób o charakterze zapalno-świądowym) występujące u tego gatunku, może być przyczyną:

• Prosówkowego zapalenia skóry
• Zespołu eozynofilowego

Nietypowa lokalizacja u kotów

Wyjątkowo pasożyt ten może odpowiadać za rumieniowo-woszczynowe zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego.

Diagnostyka różnicowa – jakie choroby wykluczyć?

W rozpoznaniu różnicowym należy uwzględnić inne choroby zapalno-świądowe.

U psów

Przede wszystkim:

• Inwazje z innymi pasożytami
• Choroby alergiczne przebiegające ze świądem (atopia, alergia pokarmowa, alergiczne pchle zapalenie skóry)

U kotów

W rozpoznaniu różnicowym należy brać pod uwagę wszystkie przyczyny odpowiedzialne za:

• Prosówkowe zapalenie skóry
• Zespół eozynofilowy u kotów

Jak rozpoznać chejletielozę?

Tak jak w przypadku innych chorób wywołanych przez ektopasożyty rozpoznanie stawiane jest poprzez wykazanie pasożytów na zwierzęciu.

Skąd pobierać materiał do badania?

Materiał do badania najlepiej pobrać z miejsc pokrytych dużą liczbą łusek, gdzie istnieje największa szansa wykazania obecności pasożytów.

Test wyczesywania – pierwsza metoda diagnostyczna

Pierwszym testem używanym w diagnostyce jest test wyczesywania. Materiał pobrany tą metodą najlepiej jest:

• Przenieść na ciemny papier i dokładnie obejrzeć go przy pomocy lupy
• Lub przenieść materiał na szkiełko podstawowe i przygotować z niego preparat, a następnie obejrzeć go pod małym powiększeniem pod mikroskopem

Badanie mikroskopowe włosa

Kolejnym testem możliwym do zastosowania jest badanie mikroskopowe włosa. Wyrwane włosy umieszcza się na szkiełku podstawowym i ogląda pod powiększeniem około 50-100×.

Co widać w badaniu włosa?

W przypadku chejletielozy jaja pasożytów przyczepiają się do włosa i widoczne są w preparacie.

Inne metody diagnostyczne

Do rozpoznania można również zastosować:

• Test z taśmą samoprzylepną (bardzo czuła metoda diagnostyczna w przypadku tej choroby)
• Zeskrobinę powierzchowną

Kogo należy leczyć?

Leczenie powinno dotyczyć wszystkich zwierząt będących w danym środowisku, które miały ze sobą bezpośredni kontakt.

Wskazane jest również odkażenie legowisk.

Leczenie miejscowe – fipronil

Leczenie może być zarówno miejscowe jak i ogólnoustrojowe.

Fipronil w preparatach zewnętrznych

Miejscowo najlepiej zastosować zewnętrznie preparaty zawierające w swoim składzie fipronil 0,25%. Lek podaje się 2-3 razy w odstępie 1-3 tygodni.

Fipronil w preparatach spot-on

Skuteczny jest również fipronil w postaci preparatów spot-on podawany 2 razy w odstępie 30 dni.

Permetryna u psów

Ponadto w przypadku psów można stosować preparaty spot-on zawierające permetrynę, które również okazały się skuteczne po jednorazowym podaniu.

UWAGA: Permetryna nie może być stosowana do kotów.

Iwermektyna – leczenie ogólnoustrojowe

Ogólnoustrojowo można zastosować iwermektynę w dawce 0,2 do 0,3 mg/kg.

Sposób podawania iwermektyny

Podawana:

• Podskórnie (co 14 dni)
• Ewentualnie doustnie (co 7 dni)

Przez 6-8 tygodni.

Alternatywny schemat podawania

Niektórzy autorzy zalecają, by iwermektyna była podawana w odstępach co 3 tygodniowych.

UWAGA: Iwermektyna nie jest zarejestrowana do stosowania u psów i kotów.

Selamektyna – preparat zarejestrowany

Z preparatów zarejestrowanych dla zwierząt towarzyszących skuteczna jest selamektyna spot-on (6 mg/kg m.c.) stosowana w 30-dniowych odstępach.

W większości przypadków wystarczające są dwa podania leku.

Oksym milbemycyny doustnie

Ponadto można użyć doustnie oksym milbemycyny w dawce 2 mg/kg m.c. w odstępie tygodnia.

Do wyleczenia potrzebne jest 8-9 krotne podanie leku.

Połączenie moksydektyny i imidoklopramidu

U psów w postaci spot-on można stosować połączenie moksydektyny 2,5% i imidoklopramidu 10%.

Lek należy podać dwukrotnie w odstępie 4 tygodni.

Autor:
dr hab. Marcin Szczepanik
kryll@poczta.onet.pl

Zdjęcia: Z zasobów autora
Zalecana literatura:

1. Chailleux N., Paradis M.: Efficacy of selamectin in the treatment of naturally acquired cheyletiellosis in cats Can Vet J. 2002,10, 767–770.
2. Curtis F.: Current trends in the treatment of Sarcoptes, Cheyletiella and Otodectes mite infestations in dogs and cats. Vet. Dermatol. 2004, 15, 108-114
3. Curtis C.F,: Current trends in the treatment of Sarcoptes, Cheyletiella and Otodectes mite infestations in dogs and cats. Vet. Dermatol. 2004 15: 108-114.
4. Endris RG, Reuter VE, Nelson JD, Nelson JA.: Efficacy of 65% permethrin applied as a topical spot-on against walking dandruff caused by the mite, Cheyletiella yasguri in dogs.Vet Ther. 2000, 1:273-9.
5. Gotthelf L.N. Small Animal Ear Diseases. W.B. Saunders Company Philadelphia 2000
6. Loft K.E., Willeswn J.L.Efficacy of imidacloprid 10 per cent/moxidectin 2-5 per cent spot-on in the treatment of cheyletiellosis in dogs Veterinary Record. 2007 160, :528-9
7. Paradis M., Villeneuve A.: Efficacy of Ivermectin against Cheyletiella yasguri Infestation in Dogs Can Vet J. 1988 Aug; 29(8): 633–635.
8. Paterson S.: Skin diseases of the cat. Blackwell Science 2000
9. Scarampella F, Pollmeier M, Visser M, Boeckh A, Jeannin P. : Efficacy of fipronil in the treatment of feline cheyletiellosis.Vet Parasitol. 2005 15;129:333-9.
10. Scott D.W., Miller H., Griffin C. E., VeterinaryDermatology. W.B. Saunders Company Philadelphia 2001
11. Taylor M. A.: Recent Developments in Ectoparasiticides.  J. 2001, 161, 253–268