Otodectoza – najpowszechniejsza choroba ektopasożytnicza u kotów

Otodectoza (inwazja Otodectes cynotis) jest najczęściej rozpoznawaną chorobą ektopasożytniczą u kotów i najpowszechniejszą przyczyną zapalenia zewnętrznego przewodu słuchowego u tego gatunku. Różne badania szacują, że odpowiada za nawet 85% przypadków zapalenia ucha u kotów. Najbardziej typowym objawem jest duża ilość ciemnobrunatnej, suchej woszczyny w przewodzie słuchowym oraz silny świąd. Choroba jest zoonozą.

Jak często występuje otodectoza u kotów?

Otodectes cynotis jest najczęściej rozpoznawaną chorobą ektopasożytniczą u kotów. Problem ten jest najpowszechniejszą przyczyną zapalenia zewnętrznego przewodu słuchowego u tego gatunku.

Różne badania szacują, że odpowiada on za nawet 85% przypadków tej choroby u kotów.

Czy otodectoza występuje u innych gatunków?

Świerzbowiec O. cynotis nie jest wyłącznym problemem kotów. Pasożytuje on ponadto u psów i fretek, gdzie też jest przyczyną zapalenia ucha zewnętrznego.

Predyspozycje rasowe u psów

U psów na chorobę najbardziej podatne są rasy miniaturowe:

• Yorkshire teriery
• Maltańczyki

Czy otodectoza jest zakaźna dla człowieka?

Inwazja Otodectes cynotis opisywana była u ludzi. Choroba jest więc zoonozą.

Jak dochodzi do zarażenia?

Zarażenie pasożytem następuje podczas bezpośredniego kontaktu z chorymi zwierzętami. Ewentualnie z miejscami, gdzie one wcześniej przebywały.

Co związane jest z tym, że pasożyt jest w stanie przez krótki czas przeżyć poza żywicielem.

Jaki jest najważniejszy objaw otodectozy?

Najważniejszym objawem inwazji omawianym pasożytem jest zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego. Szczególnie narażone są koty młode.

Nie stwierdza się predyspozycji związanej z płcią zwierząt.

Jaki charakter ma zapalenie przewodu słuchowego?

Otitis externa występujące w przypadku tej inwazji ma charakter rumieniowo-woszczynowy.

Świąd i zmiany pourazowe

Podobnie jak w przypadku większości inwazji ektopasożytniczych typowy jest silny świąd. Prowadzi on do zmian pourazowych, lokalizujących się przede wszystkim:

• W okolicy małżowiny usznej
• Czasem również na twarzy
• Na karku zwierzęcia

Co powoduje świąd?

Świąd powodowany jest:

• Bezpośrednim, drażniącym i toksycznym działaniem dużej ilości pasożytów
• Rozwojem nadwrażliwości (co dodatkowo nasila świąd)

Najbardziej typowy objaw – ciemnobrunatna woszczyna

Najbardziej typowym objawem jest duża ilość ciemnobrunatnej, suchej woszczyny. Widoczna jest podczas badania otoskopowego, a często już podczas oglądania wewnętrznej powierzchni małżowiny usznej.

Dlaczego powstaje nadprodukcja woszczyny?

Przyczyną nadprodukcji woszczyny jest mechaniczne drażnienie przez pasożyta ścian przewodu słuchowego.

Co zawiera woszczyna?

Woszczyna ta zawiera:

• Formy dorosłe pasożytów
• Wydaliny pasożytów
• Jaja pasożytów
• Formy rozwojowe pasożytów

Wtórne zakażenia przewodu słuchowego

Dłużej trwające zapalenie przewodu słuchowego prowadzi do wtórnych zakażeń przewodu słuchowego powodowanych przez:

• Drożdżaki z rodzaju Malassezia
• Bakterie, głównie zairenkowce

Zmiana charakteru zapalenia

W przypadku jeśli dojdzie do tego typu powikłań charakter zapalenia przewodu słuchowego może się zmienić z rumieniowo-woszczynowego na ropne. Ewentualnie może dojść nawet do zapalenia ucha środkowego.

Czy otodectoza może dotyczyć skóry?

Poza zapaleniem przewodu słuchowego, wyjątkowo możliwa jest inwazja dotycząca powierzchni skóry.

W takich przypadkach inwazja ta dotyczy okolicy głowy i może być też powodem rozwoju prosówkowego zapalenia skóry.

Diagnostyka różnicowa – jakie choroby wykluczyć?

W rozpoznaniu różnicowym uwzględniamy inne choroby będące u kotów przyczyną zapalenia przewodu słuchowego zewnętrznego.

Przede wszystkim

• Pozostałe inwazje ektopasożytnicze
• Choroby alergiczne

Gdy inwazja dotyczy skóry

W sytuacjach, w których inwazja dotyczy skóry wykluczyć należy:

• Inwazje Cheyletiella
• Dermatofittozę
• Atopowe zapalenie skóry (alergiczne zapalenie skóry nie wywołane alergią na pchły i alergią pokarmową)
• Alergię pokarmową
• Wszystkie choroby odpowiedzialne za powstanie u kotów prosówkowego zapalenia skóry

Jak rozpoznać otodectozę?

Rozpoznanie stawiane jest na podstawie wykazania pasożyta lub jego jaj i postaci rozwojowych podczas badania mikroskopowego woszczyny.

Technika pobierania materiału

Woszczynę do badania pobiera się przy pomocy wymazówki lub ezy i ocenia w stanie niebarwionym pod małym powiększeniem (50-100×).

Badanie w przypadku zmian na skórze

W przypadku, gdy choroba dotyczy skóry wykonuje się:

• Zeskrobinę powierzchowną
• Test z taśmą samoprzylepną

Czy wystarczy leczenie miejscowe?

W przypadkach zapalenia zewnętrznego przewodu słuchowego wystarczające może być leczenie miejscowe.

Czy należy czyścić przewód słuchowy przed leczeniem?

Przed podaniem leku kanał słuchowy należy wyczyścić w celu usunięcia zalegającej woszczyny. O ile nie występują nadżerki, owrzodzenia i duża bolesność przewodu słuchowego.

Kiedy wstrzymać się z czyszczeniem?

W sytuacji nadżerek i dużej bolesności lepiej wstrzymać się z czyszczeniem przewodu. Ponieważ może prowadzić to do dużego bólu i krwawienia.

Iwermektyna miejscowo – lek z wyboru

Lekiem z wyboru stosowanym miejscowo jest iwermektyna, która podawana jest bezpośrednio do zewnętrznego przewodu słuchowego.

Dawkowanie iwermektyny miejscowo

W roztworze 0,1% po 0,5 ml do ucha co 2 tygodnie.

Na polskim rynku dostępne są preparaty zawierające iwermektynę zarejestrowane do miejscowego stosowania w przypadku otodektozy.

Selamektyna – bardzo skuteczny preparat

Bardzo skutecznym w leczeniu choroby preparatem jest selamektyna, którą należy stosować 2-krotnie w odstępach 30 dniowych.

Skuteczność selamektyny

Zdecydowana większość przypadków choroby może być wyleczona przy jednorazowym podaniu preparatu (w dawce 6 mg/kg m.c.).

Skuteczność takiego leczenia oceniana jest na 94 do nawet 100%.

Bezpieczeństwo selamektyny

Preparat ten jest bezpieczny i można go stosować u kociąt, nawet w wieku 6 tygodni oraz u karmiących kotek.

Połączenie imidaklopridu i moksydektyny

Kolejnym środkiem stosowanym w leczeniu jest połączenie 10% imidaklopridu i 1% moksydektyny podawanej w postaci spot-on.

Podawane 2-krotnie w odstępie 4 tygodni.

Eprinomektyna

Skuteczna jest również eprinomektyna w preparatach spot-on podawana jednorazowo.

Iwermektyna ogólnoustrojowo

Poza omawianymi substancjami, które mają rejestrację dla kotów, możliwe jest leczenie ogólnoustrojowe poprzez podawanie doustne lub podskórne iwermektyny.

Dawkowanie iwermektyny ogólnoustrojowo

W dawce 0,2 do 0,4 mg/kg m.c. w odstępie 7-10 dni 2 lub 3-krotnie.

UWAGA: Iwermektyna iniekcyjna nie jest zarejestrowana dla kotów, ale jest ona skuteczna i bezpieczna w leczeniu choroby.

Moksydektyna ogólnoustrojowo

Innym lekiem, który można podawać ogólnie jest moksydektyna, którą stosuje się w dawce 0,2 mg/kg m.c. podskórnie lub doustnie.

2-krotnie w odstępie 10 dni.

Leczenie wspomagające – glikokortykosteroidy

Na początku leczenia choroby przez kilka dni można zastosować glikokortykosteroidy ogólnoustrojowo, np. prednizolon w dawce przeciwświądowej (2 mg/kg m.c./24 h).

Leczenie wtórnych zakażeń bakteryjnych

Jeżeli dojdzie do rozwoju powikłań bakteryjnych wskazana jest antybiotykoterapia ogólnoustrojowa.

Leczenie miejscowe powikłań

W przypadku, gdy zmiany dotyczą wyłącznie przewodu słuchowego i dodatkowo obecne są powikłania bakteryjne oraz drożdżakowe można stosować miejscowo preparaty zawierające:

• Antybiotyki
• Leki przeciwgrzybicze

Miejscowe glikokortykosteroidy

Wskazane może być miejscowe podanie glikokortykosteroidów, które prowadzą zarówno do:

• Zmniejszenia świądu
• Ograniczenia nadprodukcji woszczyny

Autor:
dr hab. Marcin Szczepanik
kryll@poczta.onet.pl

Zdjęcia z zasobów prywatnych autora.
Zalecana literatura:
Angus J. C.: Otic cytology in health and disease. Vet. Clin. Small. Anim. 2004, 34, 411-424

Blot C., Kodjo A., Reynaud M. C., Bourdoiseau G.: Efficacy  of selamectin administered topically in the treatment of feline otoacariosis. Vet. Parasitol. 2003, 112, 241–247 .

Preventive efficacy of a topical combination of fipronil – (S)-methoprene – eprinomectin – praziquantel against ear mite (Otodectes cynotis) infestation of cats through a natural infestation model

Beugnet F., Bouhsira E, Halos L., Franc M.  Preventive efficacy of a topical combination of fipronil – (S)-methoprene – eprinomectin – praziquantel against ear mite (Otodectes cynotis) infestation of cats through a natural infestation model

Preventive efficacy of a topical combination of fipronil–(S)-methoprene–eprinomectin–praziquantel against ear mite (Otodectes cynotis) infestation of cats through a natural infestation model Parasite. 2014; 21: 40.

Clements P.J.M., Rowan T.G., Jernigan A.D.: Efficacy and safety of selamectin against Sarcoptes scabiei on dogs and Otodectes cynotis on dogs and cats presented as veterinary patients. Vet. Parasitol. 2000, 91, 291–309

Fayez A. S.  Taher A.: Epidemiology, genetic divergence and acaricides of Otodectes cynotis in cats and dogs Baraka Veterinary World, 2011, 4, 109-112

Fisher M. Shanks A D. J  review of the off-label use of selamectin (Stronghold®/Revolution ®) in dogs and cats Acta Vete. Scandinavica 2008, 50:46

Fourie L.J., Kok D., Jheine J. Imidacloprid10% / Moxidectin 1% Spot-on against Otodectes cynotis in Cats. Parasitol. Res. 2003, 90: 112 – 113

Gotthelf L.N. Small Animal Ear Diseases. W.B. Saunders Company Philadelphia 2000

Krautmann M.J., Novotny M.J., De Keulenaer K., Godin C.S., Evans E.I., McCall J.W., Wanga C., Rowan T.G., Jernigan A.D. Safety of selamectin in cats. Vet. Parasitol. 2000, 91, 393–403

Lefkaditis M.A. , Koukeri S.E. Mihalca A.D.: Prevalence and intensity of Otodectes cynotis in kittens from Thessaloniki area, Greece. Vet. Parasitol. 2009, 163, 374–375

Manolis N. Saridomichelakis A. F. Koutinas D., Gioulekas L.,  Leontides Z.: Sensitization to dust mites in cats with Otodectes cynotis infestation. Vet.  Dermatol. 1999, 10, 89-94

Mosallanejed B., Alborzi A.R Katvandi N.: Prevalence and intensivity of Otodectes cynotis in client owned cats in Ahvaz Iran, Asian J. Animal Vet Adva 2011. 1. 1-6

Paterson S.: Skin diseases of the cat. Blackwell Science 2000

Rosser E.J.: Causes of otitis externa Vet. Clin. Small Anim. 2004, 34, 459-468

Scott D.W., Miller W. H., Griffin C. E., Veterinary Dermatology. W.B. Saunders Company Philadelphia 2001

Shanks  D.J., McTier T.L., Rowan T.G., Watson P., Thomas C.A., Bowmanc D.D., Hair J.A., Pengo G., Genchi C., Smothers C.D., Smith D.G., Jernigan A.D. The efficacy of selamectin in the treatment of naturally acquired aural infestations of Otodectes cynotis on dogs and cats. Vet. Parasitol. 2000, 91, 283–292

Six R.H., Clemence R.G., Thomasa C.A., Behan S., Boy M.G., Watson P., Benchaoui H.A., Efficacy and safety of selamectin against Sarcoptes scabiei on dogs and Otodectes cynotis on dogs and cats presented as veterinary patients. Vet Parasitol. 2000,23:291-309.

Taylor M. A.:  Recent Developments in Ectoparasiticides.  Vet. J. 2001, 161, 253–268