Niewydolność nerek u kotów – objawy, przyczyny i leczenie

Niewydolność nerek u kotów to jedno z najczęstszych schorzeń spotykanych w praktyce weterynaryjnej. Zmiany w nerkach można stwierdzić już u 50% kotów w wieku 7-10 lat. Szybka diagnostyka i odpowiednie leczenie mogą znacznie przedłużyć życie chorego kota i poprawić jego komfort.

Jakie funkcje pełnią nerki u kotów?

Nerki spełniają wiele istotnych funkcji w organizmie, najważniejszą z nich jest zachowanie homeostazy.

Podstawowe funkcje nerek:

• utrzymanie stałej równowagi wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej
• utrzymywanie stałego ciśnienia osmotycznego
• usuwanie produktów przemiany materii
• wchłanianie zwrotne z moczu pierwotnego niezbędnych substancji, np. glukozy

Funkcje wewnątrzwydzielnicze:

• synteza erytropoetyny,
• synteza reniny,
• Synteza prostaglandyn,
• Synteza czynnego metabolitu witaminy D – 1,25-dihydroksycholekolcyferolu.

Czynniki wpływające na prawidłowe funkcjonowanie nerek

Do wystąpienia chorób nerek może się przyczynić wiele czynników. Są one związane z wiekiem, nawodnieniem organizmu, chorobami ogólnoustrojowymi, stosowanymi lekami.

Najczęściej występujące czynniki ryzyka:

• odwodnienie (ostra niewydolność nerek przednerkowa),
• wiek zwierzęcia (zwierzęta geriatryczne – wzrost częstotliwości chorób nerek),
• zmniejszenie objętości krwi krążącej (zmniejszenie perfuzji nerkowej),
• zmniejszenie pojemności minutowej serca (np. zastoinowa niewydolność serca),
• stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych (zwężenie naczyń krwionośnych nerek),
• gorączka,
• równoczesne stosowanie niektórych leków (np. aminoglikozydów i furosemidu),
• zaburzony poziom elektrolitów (obniżony poziom potasu, sodu, wapnia),
• syndrom urologiczny kotów (ostra niewydolność nerek zanerkowa).

Co to jest ostra niewydolność nerek?

Zaburzenie to pojawia się nagle. Przyczyną może być wiele procesów chorobowych, w wyniku których dochodzi do upośledzenia funkcji nerek.

Charakterystycznym objawem jest skąpomocz, a w przypadku braku interwencji lub niewłaściwego leczenia – bezmocz i szybko narastająca mocznica.

Dochodzi do zaburzeń wodno-elektrolitowych, kwasowo-zasadowych i innych. Bardzo istotne jest szybkie postępowanie terapeutyczne, gdyż w bardzo krótkim czasie może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia nie tylko nerek, ale i innych narządów.

Postacie ostrej niewydolności nerek

Podział ostrej niewydolności nerek uzależniony jest zarówno od objawów klinicznych, jak i przyczyny ją powodującej.

Wyróżniamy postacie:

• czynnościowa (ostra niewydolność nerek przednerkowa),
• miąższowa (ostra niewydolność nerek nerkowa),
• obturacyjna (ostra niewydolność nerek zanerkowa).

Jakie są przyczyny ostrej niewydolności nerek?

Ogólnie przyczyny możemy podzielić na zapalne i niezapalne.

Przyczyny zapalne

• zapalenie kłębuszków nerkowych,
• odmiedniczkowe zapalenie nerek,
• martwica warstwy korowej nerek,
• zapalenie trzustki
• posocznica,
• chłoniak

Przyczyny niezapalne

Zaliczamy zarówno czynniki związane z ogólnym nawodnieniem organizmu, jak i stosowaniem niektórych leków, narkozą, urazem:

• wszelkie stany odwodnienia, a następnie zmniejszenie objętości krwi krążącej (upośledzenie prawidłowej perfuzji nerek),
• każdego rodzaju wstrząs: hipowolemiczny, septyczny, kardiogenny (obniżenie współczynnika przesączania kłębuszkowego – GFR),
• leki stosowane w kardiologii, np. inhibitory konwertazy angiotensyny – ACEI; podawane bez należytej kontroli zwierzęcia dotyczącej dawki, częstotliwości podawania, zwłaszcza u zwierząt niedostatecznie nawodnionych,
• premedykacja, zabiegi chirurgiczne, zwłaszcza te trwające długo, mogą u zwierząt predysponowanych doprowadzić do ostrego niedotlenienia i niedokrwienia nerek,
• urazy (pourazowa ostra niewydolność nerek tzw. crash syndrome),
• leki, np. aminoglikozydy, tetracykliny, niesterydowe leki przeciwzapalne.

Toksyny roślinne – szczególne zagrożenie dla kotów

Oprócz wymienionych należy pamiętać o tym, że koty są bardzo wrażliwe na toksyny roślinne, a jak wiemy zwierzęta te lubią podgryzać kwiaty. Lista roślin trujących, zarówno kwiatów ozdobnych, doniczkowych, jak i ogrodowych, jest bardzo długa.

Kiedy narkoza może wywołać ostrą niewydolność nerek?

Bardzo istotne jest, aby przed każdym podaniem leków używanych do premedykacji, znieczulenia ogólnego, dokładnie zbadać zwierzę, zwłaszcza geriatryczne i wolno żyjące.

W przypadku odwodnienia, osłabienia i uogólnionych infekcji najlepiej nie podawać tego typu leków, gdyż może się to przyczynić do wystąpienia ONN.

Jest to niebezpieczne zwłaszcza w sytuacji, gdy w trakcie nie podajemy płynów dożylnie. Może dojść do ostrego niedotlenienia nerek oraz rozległych uszkodzeń kłębuszków i kanalików.

Przypadek kliniczny – Kot Maciuś, 10 lat

Kot Maciuś, ok. 10 lat, przygarnięty przez właścicielkę. Zwierzę w złym stanie ogólnym, wychudzone, odwodnione, z silną, przewlekłą infekcją dróg oddechowych górnych i dolnych. Dodatkowo, mimo usuniętych zębów, występowało uogólnione zapalenie dziąseł.

Premedykacja przeprowadzona była ze względu na agresję kota w trakcie badania. Podczas znieczulenia nie uzupełniono płynów.

Zmiany w badaniu krwi przed znieczuleniem:

• Kreatynina – 1,9 mg/dl
• Mocznik – 70 mg/dl

Parametry te są charakterystyczne dla I stadium niewydolności nerek (klasyfikacja IRIS).

Objawy po znieczuleniu:

Kot bardzo długo dochodził do siebie po znieczuleniu, prawie 3 doby. Nie miał chęci do jedzenia i picia. Oddawał coraz mniejsze ilości moczu. Występowała bardzo silna apatia, pojawiły się wymioty.

Kontrolne badanie krwi (2 tygodnie po znieczuleniu):

• Kreatynina – 2,6 mg/dl
• Mocznik – 113 mg/dl

Parametry te są charakterystyczne dla II stadium niewydolności nerek.

Badanie USG:

Znacznie zmieniony, przebudowany miąższ nerek, o cechach zmian pozapalnych, przewlekłych, z zatartym stosunkiem korowo-rdzeniowym. W pęcherzu moczowym liczne kryształki, bez większych złogów.

Badanie moczu:

• ciężar właściwy – 1,015,
• barwa jasnożółta,
• pH kwaśne,
• białko – 92,
• szczawiany wapnia,
• kryształy pojedyncze.

Zastosowana terapia:

• płyny dożylne,
• dieta nerkowa,
• Famotydyna,
• Betamox 3 x w odstępie 24 h,
• Lespewet.

Po zaordynowanej terapii stan ogólny kota znacznie się poprawił, wymioty ustąpiły, powrócił apetyt, humor, zwiększyła się ilość oddawanego moczu.

Do dnia dzisiejszego, za wyjątkiem epizodów załamań związanych z nieprzestrzeganiem sposobu podawania leków, pacjent czuje się raczej dobrze.

Aktualne wyniki badań krwi:

• Kreatynina – 2,3-3 mg/dl,
• Mocznik – 120-150 mg/dl.

Tab. 1. Postacie ostrej niewydolności nerek u kotów

Tab. 2. Hiperfosfatemia

Tab. 3. Wpływ przewlekłych infekcji dróg moczowych na funkcjonowanie nerek

Tab. 4. Objawy spotykane przy ONN i PNN

Czym jest crash syndrome u kotów?

Kotom, także domowym, które mają w zwyczaju wyskakiwać przez balkon lub okno, zdarzają się upadki z dużych wysokości. W związku z tym może u nich dochodzić do wystąpienia pourazowej ostrej niewydolności nerek.

Wiąże się to z obecnością barwnika mięśni – mioglobiny, która podczas zagęszczania moczu tworzy wałeczki mioglobinowe w kanalikach nerkowych i przyczynia się do występowania ONN.

Przypadek kliniczny – Kot Lucyfer, 12 miesięcy

Po ucieczce przez balkon (z trzeciego piętra) wystąpiła apatia, spadek temperatury do 37,5ºC (38,5ºC podczas kontrolnych badań w gabinecie) ok. 1-2 doby od incydentu. Kot przestał oddawać mocz.

W wyniku szybkiej interwencji – m.in. kroplówki dożylnie, witaminy – nie doszło do rozwoju ONN (mocznik, kreatynina w zakresie normy, badanie USG – brak odstępstw od normy).

Przypadek kliniczny – Kot Demonek, 18 miesięcy

Kot Demonek, ok. 18 miesięcy, przygarnięty przez właścicielkę w wieku ok. 6-7 miesięcy. Wykonano wszystkie badania krwi – brak odstępstw od normy.

Mniej więcej do ukończenia roku bardzo często wyskakiwał przez balkon, miewał długie (doba, dwie) okresy spadku apetytu, apatii. Trudno było określić częstotliwość oddawania moczu ze względu na fakt, iż w domu przebywają dwa inne koty. Następnie wszystko wracało do normy – humor, apetyt.

Objawy po 6 miesiącach:

Około 6 miesięcy po tych incydentach pojawiły się okresowe wymioty, początkowo sporadycznie, następnie kilka razy w tygodniu. Kot cały czas dostawał dobrej jakości karmę, regularnie stosowana była pasta odkłaczająca.

Badanie krwi:

• Kreatynina – 2,1 mg/dl
• Mocznik – 80 mg/dl (II stadium niewydolności nerek)

Badanie USG:

Nerki prawidłowej wielkości, zatarty stosunek korowo-rdzeniowy, miąższ dosyć znacznie zmieniony.

W przypadku tego pacjenta, mimo intensywnej terapii, niewydolność nerek szybko postępowała. Związane to było nie tylko z upodobaniem kota do skakania z wysokości, ale również z innymi przyczynami (przewlekłe infekcje jamy ustnej – limfocytarno-plazmocytarne zapalenie jamy ustnej, nawracające zapalenia bakteryjne dróg moczowych na tle E. coli, podgryzanie trujących kwiatów).

Jakie rośliny są trujące dla kotów?

Bardzo niebezpieczne jest podgryzanie lilii, gdyż trujące są wszystkie jej części – zarówno liście, łodygi, jak i kwiaty. W przypadku zjedzenia nawet niewielkiego fragmentu którejś z części tej rośliny bardzo szybko może dojść do nieodwracalnego uszkodzenia nerek.

Objawy zatrucia lilią

Objawy mogą wystąpić już w kilkanaście minut do godziny po zjedzeniu.

Przebieg zatrucia:

1. W wyniku podrażnienia śluzówki żołądka dochodzi do intensywnych wymiotów
2. Następnie objawy mijają i kot wygląda na zdrowego
3. Po kilku dobach wymioty pojawiają się ponownie, z dużo większą częstotliwością
4. Dołączają się apatia i zupełny brak apetytu

Jedynie szybka interwencja, najlepiej zaraz po zjedzeniu fragmentu rośliny, może uratować kota. W przypadku jej braku w ciągu 36-72 h od spożycia dochodzi do zejścia.

Przypadek kliniczny – Kotka Milka, 8 lat

Od zawsze zwyczajem kotki były spacery i wygrzewanie się na słońcu w ogródku. W miejscu tym zawsze było mnóstwo kwiatów, również trujących dla kota, między innymi także lilie.

Pewnego dnia po powrocie kotki z ogródka do domu w ciągu 15 minut pojawiły się silne wymioty i apatia.

Szybka interwencja:

• Kroplówka i.v. (NaCl 50 ml/kg),
• Osłona antybiotykowa (betamox 0,5 ml s.c. 3 x w odstępach 24 h),
• Solvertyl (ranitydyna 0,5 ml s.c. 2 x dz. przez 5 dni).

Stan ogólny kotki powrócił do normy. Jednakże epizod miał prawdopodobnie wpływ na pojawienie się niewydolności nerek w późniejszym czasie.

Inne niebezpieczne rośliny dla kotów

Innymi niebezpiecznymi dla kotów roślinami są:

• Wilczomlecz nadobny (popularna gwiazda betlejemska).
• Drzewa iglaste, np. świerki czy jodły, które przystraja się na święta Bożego Narodzenia.

Posiadacze kotów często nie są świadomi faktu, iż rośliny te są szkodliwe dla ich podopiecznych. Obgryzanie gałęzi i zjedzenie igieł może spowodować u nich uszkodzenie nerek lub zaostrzyć objawy istniejącej już niewydolności.

Przypadek kliniczny – Kot Tygrysek, 3 lata

Od około roku leczony na przewlekłą niewydolność nerek. Dwa tygodnie przed Bożym Narodzeniem samopoczucie ogólne raczej dobre, apetyt zachowany, wymioty sporadycznie.

Wyniki badania krwi przed świętami:

• Kreatynina – 2 mg/dl,
• Mocznik – 83 mg/dl,
• Potas i fosfor w granicy normy.

Co się stało w okresie świątecznym:

W okresie świątecznym u pacjenta pojawiły się intensywne wymioty i biegunka. Z wywiadu wiadomo, iż w tym czasie kot podgryzał liście gwiazdy betlejemskiej, które są trujące (podobnie kwiat i łodyga) i po zjedzeniu mogą powodować podrażnienie błon śluzowych jamy ustnej, żołądka i jelit.

Dodatkowo najprawdopodobniej połykał igły z choinki, co spowodowało uszkodzenie jelit.

W tym czasie pacjent nie dostawał regularnie kroplówek (od ok. 3 dni nie był nawadniany). Intensywne wymioty i biegunka przyczyniły się do drastycznego pogorszenie stanu ogólnego.

Kot przestał jeść i pić, występowało silne otępienie i doszło do zahamowania produkcji moczu.

Mimo intensywnej terapii jego stan ogólny ulegał pogorszeniu i nie udało się go uratować.

Wyniki badania krwi w dniu zejścia:

• Kreatynina – 12 mg/dl,
• Mocznik – 500 mg/dl.

Właściciele zaobserwowali, że kotu zdarzało się też pić wodę z podstawki, co mogło przyczynić się do wystąpienia silnego zatrucia i nagłego całkowitego ustania funkcji nerek.

Przypadek ten pokazuje, jak ważne w przypadku posiadania kota jest nieprzetrzymywanie szkodliwych, trujących roślin w domu. Dotyczy to zarówno kotów zdrowych, jak i cierpiących na przewlekłą niewydolność nerek.

Czym jest PNN (przewlekła niewydolność nerek u kotów)?

W lecznicach weterynaryjnych bardzo często mamy do czynienia z przewlekłą niewydolnością nerek. Zapadają na nią najczęściej koty w średnim i starszym wieku.

Zmiany w narządach możemy stwierdzić już u nawet u 50% kotów wieku 7-10 lat. Z czasem przyczyniają się one do rozwoju przewlekłej niewydolności nerek.

Z przewlekłą niewydolnością nerek możemy się spotkać także u kotów bardzo młodych. Przyczyną jej pojawienia się są uwarunkowania genetyczne.

Rasy predysponowane do niewydolności nerek

• Maine coon,
• Kot abisyński,
• Kot syjamski,
• Rosyjski niebieski,
• Kot perski.

Najczęstsze przyczyny przewlekłej niewydolności nerek

• Przewlekłe śródmiąższowe zapalenie nerek – 70% kotów chorujących na PNN,
• Przewlekłe zapalenie kłębuszków nerkowych – 15% przypadków,
• Chłoniak nerek – 10%,
• Amyloidoza nerek – ok. 2% chorych kotów.

Jak rozpoznać przewlekłą niewydolność nerek?

Niektóre choroby, np. nadczynność tarczycy, mogą przebiegać z podobnymi objawami. Dlatego, żeby postawić prawidłowe rozpoznanie, należy zawsze mieć to na uwadze i wykonać wszystkie niezbędne badania.

Niezbędne badania diagnostyczne:

• profil krwi nerkowy,
• badanie moczu ogólne,
• posiew,
• stosunek białka/kreatyniny w moczu,
• USG nerek i dróg moczowych.

Należy pamiętać o tym, iż PNN może rozwijać się bardzo długo – miesiącami, a nawet latami – przy czym faza początkowa bardzo długo może mieć postać utajoną i wtedy kot przez kilka miesięcy może nie wykazywać objawów zauważalnych dla właściciela.

Co to jest miopatia hipokalemiczna?

Podczas przewlekłej niewydolności nerek u kotów możemy mieć do czynienia z hipokaliemią (stężenie potasu < 3,5 mmol/l). Występuje ona u ok. 20-30% zwierząt.

Objawy hipokaliemii u kotów

Przy silnie nasilonej hipokaliemii koty mogą wykazywać:

• nietolerancję wysiłkową,
• osłabienie mięśni,
• niechęć do ruchu,

Przejawia się to zmianami w zachowaniu. Zwierzę np. zwykle z chęcią przebywające na oknie i obserwujące, odpoczywające, nagle zaprzestaje tego rytuału lub zupełnie nie ma chęci do ruchu.

Przypadek kliniczny – Kot Misieniek, 16 lat

Rasy europejskiej, wiek 16 lat. Od kilku miesięcy wykazywał wzmożoną chęć do pobierania wody, właściciele zaobserwowali też częstsze oddawanie moczu. Od czasu do czasu zdarzały się wymioty, nasilające się z czasem, kot stracił też na wadze.

Rozpoznano niewydolność nerek:

• Kreatynina – 4,3 mg/dl,
• Mocznik – 295 mg/dl,
• Potas – 3,43 mmol/l.

Objawy:

Kot nie miał chęci do ruchu, występowały obfite wymioty i odruchy wymiotne, niereagujące na leczenie, co jest również charakterystyczne dla zaawansowanej hipokaliemii.

Ulubionym miejscem przebywania była szafa lub okno. Przez ostatni miesiąc kot spał na podłodze, łóżku, krześle.

Zastosowana terapia:

• Płynoterapia,
• Dieta nerkowa,
• KCl 0,9 ml s.c. co 24 h przez 4 dni.
• Cytrynian potasu w dawce 40 mg/kg co 8 h,

W przeciągu kilku dni stan kota znacznie się poprawił, ustąpiły wymioty, zaczął nawet przesiadywać na oknie. Zawartość potasu w granicy 4 mmol/l (w ciągu około tygodnia od rozpoczęcia leczenia).

Stan po trzech miesiącach terapii:

Pacjent czuje się bardzo dobrze. Dostaje:

• Wlewy podskórne z NaCl – 150 ml codziennie lub co drugi dzień,
• Dietę nerkową – royal lub hill’s k/d,
• Preparat ziołowy lespewet – 1 tabletkę dziennie.

Parametry nerkowe:

• Kreatynina – 3,1 mg/dl,
• Mocznik – 97 mg/dl.

Przypadek kliniczny – Kotka Milka, 8 lat

Oprócz wzmożonego pragnienia i wielomoczu, obserwowanego od co najmniej tygodnia lub dwóch, właściciel zauważył bardzo silne osłabienie i niechęć do chodzenia. Dodatkowo występowało dobrzuszne wygięcie szyi. Objaw ten jest również typowy dla hipokaliemii.

Poziom potasu wynosił 3 mmol/l.

Po kilkudniowym uzupełnieniu elektrolitów (KCl 1 ml s.c. oprócz płynoterapii – PWE na przemian z 0,9-proc. NaCl) potas zawarł się w granicach normy i wyniósł 4,5 mmol/l.

W dwóch kolejnych, kontrolnych badaniach krwi poziom tego elektrolitu był w zakresie normy. W związku z tym nie kontynuowano podawania potasu w tabletkach.

Aktualny stan:

Od roku kotka żywiona jest karmą Hills k/d, dostaje też płyny podskórnie (PWE) 2 x w tyg.

• Kreatynina utrzymuje się w zakresie 2-2,5 mg/dl,
• Mocznik – w granicach 100 mg/dl.

Ogólne samopoczucie bardzo dobre, masa ciała stała.

Przewlekłe zaparcia u kotów z przewlekłą niewydolnością nerek

Początkowo mogą występować jako jedyny objaw, trwać nawet kilka miesięcy, zanim pojawią się inne symptomy, na podstawie których możemy podejrzewać przewlekłą niewydolność nerek.

Występują równocześnie z innymi objawami, jak PU/PD, brak apetytu.

Przyczyny zaparć przy niewydolności nerek

Symptom ten związany jest zarówno z:

• obniżonym poziomem potasu, który zaburza pracę przewodu pokarmowego,
• faktem, iż podczas przewlekłej niewydolności nerek mamy do czynienia z odwodnieniem w związku z częstym oddawaniem moczu i utrudnionym uzupełnieniem utraconych płynów.

Przedłużające się, intensywne zaparcia mogą powodować senność, a nawet utratę przytomności w wyniku zalegania toksyn w przewodzie pokarmowym.

Przypadek kliniczny – Kot europejski, 14 lat

Od około 3-4 miesięcy miewał silne zaparcia, nieustępujące mimo diety i stosowania pasty odtkłaczającej. Nie były wykonywane badania krwi (nigdy). Profilaktyka – odrobaczanie i szczepienia – nie były regularnie przeprowadzane.

Właścicielka wiązała objawy ze starzeniem się kota. Po dołączeniu wymiotów, częstszego oddawania moczu i pobierania wody, postanowiła wykonać podstawowe badanie krwi.

Nie było zauważalnej utraty wagi, apetyt był zachowany, samopoczucie nieznacznie osłabione.

W związku z faktem, iż zwierzę zawsze wykazywało agresję podczas badań, poddane zostało delikatnej premedykacji. Kot miał na tyle dużo siły, iż bardzo trudno było wykonać iniekcję domięśniową.

Badanie krwi wykazało znacznie podwyższone parametry nerkowe:

• Kreatynina – 19 mg/dl,
• Mocznik – 500 mg/d.l

Wyniki te wskazują, iż organizm od dłuższego czasu (co najmniej kilku miesięcy) musiał radzić sobie z wysokim poziomem mocznika, narastającym stopniowo, co spowodowało, że uznał to jakby za „normę”, z którą można żyć.

Nie jest to odosobniony przypadek, jak wynika z doświadczenia praktycznego autora, część kotów potrafi funkcjonować w miarę dobrze z podwyższonym poziomem mocznikiem, ale zwykle na poziomie 150-200 mg/dl.

Problem pojawia się wtedy, gdy stężenie mocznika gwałtownie wzrasta jak w powyższym przypadku i organizm nie jest w stanie poradzić sobie z pozbyciem się szkodliwych produktów przemiany materii.

Obniżona temperatura ciała – zaawansowana niewydolność nerek (mocznica)

W przypadku zaawansowanej niewydolności nerek obserwujemy obniżenie ciepłoty ciała powstające na skutek oddziaływania toksyn mocznicowych na ośrodek termoregulacji w mózgu.

Objaw ten świadczy o ciężkim uszkodzeniu nerek i znacznym ograniczeniu ich funkcji.

Zależność między temperaturą a stadium niewydolności

W sytuacjach skrajnych (ustanie pracy nerek):

• Uszkodzenie nefronów na poziomie 90%,
• Kreatynina > 5 mg/dl.

Temperatura stopniowo obniża się, aż dochodzi do granicy poniżej 34-35ºC i wtedy obserwujemy początek zejścia zwierzęcia

W przypadku kotów z zaawansowaną niewydolnością nerek, ale z zachowaną rezerwą czynnościową:

• wydolność nerek na poziomie 24%,
• poziom kreatyniny 2,9-5 mg/dl (III stadium niewydolności nerek),
• zwykle obserwujemy temperaturę w granicach 37,5-38ºC.

Zdarza się jednak, iż niektóre koty mają fizjologicznie niższą temperaturę ciała.

Przypadek kliniczny – Kot Archi, 14 lat, norweski kot leśny

2 lata wcześniej przeszedł ciężkie zatrucie o niewyjaśnionej etiologii (kot wychodzący). Koty są bardzo wrażliwe na zatrucia zarówno toksynami bakteryjnymi, jak i roślinnymi czy innymi.

W wyniku intensywnej terapii (leczenie stacjonarne w całodobowej klinice) samopoczucie kota powróciło do normy.

Wyniki prób nerkowych po zatruciu:

• Kreatynina – 1,9 mg/dl,
• Mocznik – w granicach 80 mg/dl.

Przez 2 lata nie były wykonywane kontrolne badania krwi. Po około 1,5 roku od zatrucia wystąpiły objawy PU/PD, kapryśny apetyt, nawracające wymioty. Kot żywiony był karmami bytowymi typu Royal, Hills.

W badaniu krwi istotne zmiany – niedokrwistość i spadek HT:

• HT – 0,27 l/l (charakterystyczny dla III i IV stadium przewlekłej niewydolności nerek),
• Erytrocyty – 5,07 T/l.

Biochemia:

• Kreatynina – 5 mg/dl,
• Mocznik – 260 mg/dl,
• Białko – 82 g/l,
• Fosfor – 7,2 mg/dl.

W badaniu moczu istotne zmiany:

• Ciężar właściwy – 1,008 (charakterystyczne dla PNN),
• Białko – 52,
• Stosunek białka/kreatyniny – 0,6 (białkomocz nerkowy istotny, < 0,2 – brak ,białkomoczu nerkowego).

Z posiewu:

E. coli – 10n5 – obfity wzrost (nawracające infekcje dróg moczowych, zwłaszcza u kotów geriatrycznych, przyczyniają się do uszkodzenia nerek).

W badaniu USG:

Obraz wskazuje na zaawansowaną, przewlekłą niewydolność nerek (prawa nerka zmieniona pozapalnie, zatarta granica między warstwą korową a rdzeniem w obu nerkach).

Zastosowana terapia:

• kroplówki dożylne,
• dieta,
• Milgamma N,
• antybiotyk wg antybiogramu,
• Lespewet,
• Alusal,
• Azodyl.

Mimo intensywnej terapii nie udało się obniżyć poziomu kreatyniny < 4,3 mg/dl, a mocznika poniżej 230 mg/dl. Kot stale tracił na wadze (przed chorobą ważył 8 kg, w końcowym stadium poniżej 5 kg).

Wraz ze spadkiem masy ciała i nasilającym się odwodnieniem, mimo płynoterapii, obniżała się również temperatura ciała (< 37ºC). Występowały niepoddające się leczeniu wymioty i otępienie.

W związku z powyższym właściciele zdecydowali się na eutanazję.

Pacjent ten jest przykładem zależności między funkcjonowaniem nerek (zachowaną rezerwą czynnościową) i ośrodka termoregulacji.

W przypadku kotów z zaawansowaną niewydolnością nerek (III, IV stadium) i równocześnie obniżoną temperaturą bardzo często występuje potrzeba „dogrzewania”, zwłaszcza zimą.

Hiperfosfatemia – jak kontrolować poziom fosforu?

Powszechnie wiadomo, iż obniżenie poziomu fosforu, zwłaszcza u kotów w stadium III i IV niewydolności nerek, znacznie poprawia komfort życia (m.in. zmniejsza nasilenie wymiotów), a także wydłuża życie.

Terapię należy dostosować do każdego pacjenta indywidualnie, zwracając uwagę nie tylko na poziom samego fosforu w surowicy, ale też na poziom wapnia.

Ważne: Przy poziomie wapnia w górnej granicy normy, podając preparaty z węglanem wapnia, możemy spowodować wymioty.

Zależność między wartościami poziomu fosforu a samopoczuciem zwierząt oraz stosowane preparaty przedstawiono w tabeli 2

Przewlekłe infekcje dróg moczowych

Mają znaczenie zarówno w przypadku ostrej, jak i przewlekłej niewydolności nerek. Przy czym w przypadku istniejącej już niewydolności należy bezwzględnie je zwalczać.

U kotów bardzo często mamy do czynienia z zakażeniami dróg moczowych wyprowadzających, jak:

• pęcherz moczowy,
• cewka moczowa,
• miedniczki nerkowe.

Koty geriatryczne powinny być poddane wnikliwej uwadze ze względu na często u nich występującą niewydolność nerek w stadium I.

Z doświadczenia autora wynika, iż kontrolowanie stanu dróg moczowych regularnie (badanie moczu łącznie z posiewem, USG itd.) w znaczny sposób pomaga zmniejszyć ryzyko rozwoju, pogłębienia istniejącej już niewydolności nerek.

Wpływ infekcji dróg moczowych na funkcjonowanie nerek pokazuje tabela 3.

Przewlekłe infekcje jamy ustnej u kotów

Limfocytarno-plazmocytarne zapalenie jamy ustnej jest jednostką chorobową przewlekłą, uciążliwą i niejednokrotnie bardzo bolesną dla kota. Przy czym najczęściej, mimo zastosowanej terapii, ciągle nawraca.

Przyczyny zapalenia jamy ustnej

Przyczyny choroby nie są do końca poznane, jest to zaburzenie wieloczynnikowe.

Wpływ na pojawienie się mają czynniki:

• bakteryjne,
• wirusowe,
• immunologiczne,
• alergeny pokarmowe.

Bierze się również pod uwagę predylekcję rasową i częstsze diagnozowanie u kastrowanych kotów (samców).

Leczenie zapalenia jamy ustnej

Terapia farmakologiczna:

• sntybiotyki,
• w przypadku nasilenia zmian – leki przeciwzapalne, niesteroidowe i sterydowe.

Należy też wykonać dokładną sanację jamy ustnej (mechaniczne usunięcie płytki bakteryjnej i kamienia nazębnego).

W przypadku niezadawalającej poprawy lub ciągłych uciążliwych nawrotów zaleca się usunięcie zębów przedtrzonowych i trzonowych.

Przypadek kliniczny – Kot Demonek

Od momentu przygarnięcia w wieku ok. 6-7 miesięcy cierpiał na nawracające zapalenie jamy ustnej. Jednym z czynników mogących wpływać na pojawienie się tego schorzenia były przewlekłe infekcje wirusowe – kalici i herpeswirus (ciężka postać kataru kociego).

Testy przeprowadzone w kierunku chorób zakaźnych FELV, FIV dały wynik negatywny.

Karmienie:

Przed chorobą kot żywiony był karmami bytowymi suchymi lub mokrymi, głównie firm Royal i Hill’s, czasami Animonda. Regularnie dostawał karmę odkłaczającą.

Od momentu pierwszego badania krwi, które wykazało podwyższony poziom kreatyniny, otrzymywał karmy tych samych marek, ale przeznaczone dla kotów z niewydolnością nerek: Royal renal, saszetki i suche oraz Hill’s k/d, saszetki i suche.

Dodatkowo: specyfic-kidney support, integra protect Niemen, w zależności od tego, którą karmę w danym momencie miał ochotę zjadać.

Objawy podczas nasilenia stanu zapalnego:

• zmiany rozrostowe zlokalizowane na dziąsłach, łukach podniebienno-gardłowych, błonie śluzowej języka,
• nadmierne ślinienie,
• nieprzyjemny zapach z pyszczka,
• zmniejszony apetyt lub jego brak,
• niechęć do pobierania wody,
• ślina podbarwiona krwią,

Mimo antybiotykoterapii stosowanej według antybiogramu i leków przeciwzapalnych (sterydy podane dwukrotnie, najczęściej jednak niesterydowe leki przeciwzapalne), objawy stale powracały i nasilały się.

Po kolejnym incydencie, przed ewentualną ekstrakcją zębów wykonano badanie krwi:

• Kreatynina – 2,1 mg/dl,
• Mocznik – 80 mg/dl.

W przypadku nawracających stanów zapalnych w jamy ustnej zawsze należy wziąć pod uwagę możliwość występowania chorób narządów wewnętrznych – wątroby i nerek.

Jednakże w tym przypadku przewlekłe infekcje jamy ustnej i częste postępowanie terapeutyczne, a zwłaszcza stosowanie leków przeciwzapalnych sterydowych i niesterydowych, przyczyniło się do zaburzenia funkcji nerek.

W przypadku zwierząt predysponowanych, wrażliwych, nawet nieznaczne dawki wymienionych leków, mogą uszkodzić nerki.

Podsumowanie – jak dbać o nerki kota?

Każdy praktykujący lekarz weterynarii na co dzień ma w swojej praktyce do czynienia z chorobami nerek u kotów.

W związku z faktem, iż początkowo objawy kliniczne mogą być bardzo subtelne, a w badaniach laboratoryjnych możemy nie wykryć istotnych zmian, należy przeprowadzać regularne badania.

Zalecenia profilaktyczne:

• regularne badania krwi i moczu, zwłaszcza u kotów powyżej 6-7 roku życia,
• kontrolowanie stanu dróg moczowych (badanie moczu + posiew, USG),
• unikanie przetrzymywania w domu roślin trujących dla kotów,
• właściwe nawodnienie przed zabiegami z narkotyką,
• ostrożność przy stosowaniu niesteroidowych leków przeciwzapalnych,
• regularna kontrola weterynaryjna kotów starszych.

Dzięki wczesnemu wykryciu mamy szansę zahamować lub znacznie spowolnić postępującą niewydolność nerek.

Autorzy i zdjęcia:
lek. wet. Marzena Zmarlak
Gabinet Weterynaryjny Felican-Vet, Warszawa