Zapalenie gruczołów łojowych (sebaceus adenitis) u psów, zasady postępowania

Zapalenie gruczołów łojowych (sebaceous adenitis) to niezbyt powszechnie występująca choroba autoimmunologiczna, w której przebiegu dochodzi do niszczenia gruczołów łojowych. Choroba ma prawdopodobnie uwarunkowanie genetyczne wielogenowe i wymaga odziaływania środowiska. Objawia się wyłysieniami, nadmiernym rogowaceniem i charakterystycznymi srebrnymi łuskami.

Czym jest zapalenie gruczołów łojowych?

Zapalenie gruczołów łojowych (Sebaceous adenitis) jest niezbyt powszechnie występującą chorobą autoimmunologiczną dotyczącą gruczołów łojowych. W przebiegu choroby dochodzi do niszczenia gruczołów łojowych.

Występowanie u innych gatunków

Poza psami jej występowanie notowane było również u innych gatunków. Choroba była opisywana ponadto u:

• Królików
• Koni
• Kotów

Jakie jest podłoże genetyczne choroby?

U psów przypuszcza się, że jest ona uwarunkowana genetycznie. Dziedziczenie wady odbywa się na drodze autosomalnej recesywnej u akita, psów rasy Hovawart oraz pudli.

Najnowsze odkrycia dotyczące genetyki

Najnowsze badania nie zidentyfikowały jednak konkretnego genu. Bardziej prawdopodobne jest, że dziedziczenie jest wielogenowe, a choroba wymaga również odziaływania środowiska.

Badania wykonane u pudli, u psów rasy Hovawart badania są w trakcie.

Które rasy są najbardziej narażone?

Poza wymienionymi rasami przypadki choroby stwierdzano u:

• Vizsli
• Samojedów
• Owczarków belgijskich
• Spanieli
• Psów rasy chow chow
• Berneńskich psów pasterskich
• Lhasa apso
• Labrador retrieverów
• Schnauzerów
• Bokserów
• Owczarków collie
• Golden retrieverów
• Hawańczyków
• Pointerów

Choroba stwierdzana była ponadto u mieszańców.

Jakie są możliwe przyczyny choroby?

Poza przyczynami genetycznymi jako możliwe przyczyny wymienia się:

Podłoże autoimmunologiczne

Podłoże autoimmunologiczne (bez uwarunkowania genetycznego) związane z reakcją typu komórkowego w stosunku do struktur gruczołów łojowych. Co w konsekwencji prowadzi do ich zniszczenia.

Zaburzenia rogowacenia

Zaburzenia w rogowaceniu prowadzące do zatkania przewodów wyprowadzających gruczoły. Prowadzi to do powstania zapalenia na drodze reakcji na ciało obce.

Nieprawidłowy metabolizm lipidów

Możliwą przyczyną choroby jest nieprawidłowy metabolizm lipidów.

W jakim wieku ujawniają się objawy?

Objawy kliniczne choroby ujawniają się najczęściej u dorosłych młodych zwierząt lub u psów w średnim wieku. W przypadku akita zwykle około piątego roku życia.

Nie stwierdzono występowania predyspozycji płciowych.

Jakie są objawy u ras krótkowłosych?

U ras krótkowłosych powstają okrągłe bezwłose obszary pokryte łuskami.

Charakterystyczne objawy u pudli

U pudli stwierdzana jest nadmierne rogowacenie i wyłysienia. Włos staje się matowy i pokryty jest srebrnymi łuskami.

Jak rozwijają się zmiany na ciele?

Wymienione objawy najwcześniej pojawiają się na grzbiecie zwierząt. Następnie przyjmują one wygląd zmian symetrycznych i obejmują:

• Twarz
• Głowę
• Małżowiny uszne
• Tułów

Objaw „szczurzego ogona” – co to znaczy?

W pewnych przypadkach objawy choroby obejmują również ogon, co nadaje mu charakterystyczny „szczurzy” wygląd. Objaw ten stwierdzany był u berneńskich psów pasterskich i owczarków niemieckich.

Wczesne objawy u akita

W przypadku akita najwcześniej widoczne jest przerzedzenie sierści na skutek wypadnięcia podszerstka.

Zapalenie przewodu słuchowego jako wczesny znak

Powszechne jest też rumieniowo-woszczynowe zapalenie zewnętrznego przewodu słuchowego. Można je zaobserwować nawet do dwóch lat przed innymi objawami, szczególnie u hawańczyków i pudli.

Uogólniona postać choroby u akita

U akita choroba ma tendencje do uogólniania się na całe ciało zwierzęcia. Na skórze widoczny jest:

• Rumień
• Grudki
• Krosty
• Łuski

Skóra pokryta jest żółto-brązową wydzieliną złożoną z łoju i złuszczonego naskórka.

Czy występują objawy ogólne?

W nielicznych przypadkach występują objawy ogólne (około 20% przypadków):

• Gorączka
• Osłabienie
• Utrata masy ciała

Czy świąd jest typowym objawem?

Świąd nie należy do typowych objawów. Jeżeli nie dochodzi do wtórnych zakażeń bakteryjnych i drożdżakowych nie występuje.

Częstość wtórnych powikłań

Należy jednak podkreślić, że powikłania są bardzo powszechne i dotyczą do 50% przypadków.

Niektórzy autorzy są zdania, że świąd w przebiegu zapalenia gruczołów łojowych może jednak występować, niezależnie od wtórnych powikłań.

Współwystępowanie z innymi chorobami

W niektórych przypadkach choroby wraz z zapaleniem gruczołów łojowych stwierdzano inne choroby ogólnoustrojowe:

• Atopowe zapalenie skóry
• Leiszmanioza
• Niedoczynność tarczycy

Ale ich wpływ na rozwój sebaceous adenitis nie jest znany.

Czy wywiad i objawy kliniczne wystarczą do rozpoznania?

Same objawy kliniczne i informacje uzyskane z wywiadu, chociaż mogą sugerować chorobę, nie są wystarczające do rozpoznania zapalenia gruczołów łojowych.

Badanie mikroskopowe włosa – mankiety łojowe

Z badań dodatkowych, w rozpoznaniu pomocne jest badanie mikroskopowe włosa.

Co widać w preparacie?

W preparacie wykonanym z włosów wyrwanych z miejsc występowania objawów, widoczne są ściśle przylegające do łodygi włosa złogi. Złożone są z łoju i keratyny.

Złogi te określane są jako mankiety łojowe.

Badanie histopatologiczne – złoty standard diagnostyki

Postawienie ostatecznego rozpoznania choroby możliwe jest na podstawie badania histopatologicznego.

Technika pobierania wycinków

Wycinki skóry (zwykle wystarczająca jest trepanobiopsja z zastosowaniem trepana 6-8 mm) pobieramy zwykle z kilku miejsc. Co znacznie zwiększy prawdopodobieństwo znalezienia charakterystycznych zmian.

Jakie zmiany widać w badaniu histopatologicznym?

W preparacie (barwionym rutynową metodą H-E) widoczne jest:

• Parakeratyczna lub ortokeratyczna hiperkeratoza
• Okołonaczyniowe zapalenie skóry
• Zapalenie gruczołów łojowych z naciekiem zapalnym złożonym głównie z komórek jednojądrzastych (makrofagów, plazmocytów oraz limfocytów)
• Zwłóknienie mieszków włosowych i ich zanik

W bardziej zaawansowanych przypadkach całkowicie brak jest gruczołów łojowych.

Specyficzne zmiany u pudli

W przypadku pudli stwierdzane jest limfocytarne zapalenie na wysokości przewodów wyprowadzających gruczołów łojowych. A same gruczoły są również nieobecne.

Skala oceny zmian u akita

U psów rasy akita, zależnie od stopnia zniszczenia gruczołów łojowych zmiany histopatologiczne oceniane są w trójstopniowej skali:

1. Początkowo pojawia się jedynie naciek zapalny
2. Następnie dochodzi do zaniku gruczołów
3. Zwłóknienie

Czy chorobę można wyleczyć?

Choroba jest nieuleczalna, tzn. nie ma możliwości całkowitego zaprzestania leczenia. Leczenie ma na celu zatrzymanie i spowolnienie rozwoju choroby i zapewnienie psu komfort chorowania.

Zależne jest ono od stanu klinicznego zwierzęcia.

Leczenie miejscowe – przypadki wczesne i niepowikłane

W przypadkach wczesnych, niepowikłanych wystarczające jest stosowanie szamponów keratolitycznych i keratoplastycznych.

Składniki szamponów

Szampony zawierające w swoim składzie:

• Siarkę
• Kwas salicylowy
• Mleczan etylu

Glikol propylenowy w cięższych przypadkach

W cięższych można zastosować glikol propylenowy w stężeniu 50-75%. Stosujemy go codziennie lub przynajmniej 2 do 3 razy w tygodniu.

Suplementacja kwasami tłuszczowymi

Pewną poprawę u niektórych psów może przynieść stosowanie wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.

Leczenie przypadków bardzo ciężkich

W przypadkach bardzo ciężkich ze zmianami uogólnionymi można zastosować:

Syntetyczne retinoidy

• Isotretinoin w dawce 1 do 2 mg/kg jeden raz dziennie
• Etretinat w podobnej dawce

Oba podawane doustnie.

Glikokortykosteroidy

Prednisolon w dawce 1 mg/kg m.c. doustnie lub nawet 2,2 mg/kg m.c.

Witamina A

Witamina A (1000 IU/kg) – od 380 do 2667 IU.

Cyklosporyna A – alternatywa dla retinoidów

Jeżeli stosowanie syntetycznych retinoidów nie przyniosło poprawy, można podawać cyklosporynę A w dawce 5 mg/kg m.c. jeden raz dziennie doustnie.

Terapia skojarzona z cyklosporyny

Dobre rezultaty można osiągnąć w przypadku równoczesnego stosowania cyklosporyny oraz leczenia miejscowego w oparciu o szampony keratoplastyczne/keratolityczne.

Cyklosporyna miejscowo – kąpiele

Lek ten może być również stosowany u takich zwierząt miejscowo w postaci płynu (kąpiele 1 raz dziennie).

Przygotowanie roztworu do kąpieli

Roztwór ten przygotowujemy na bazie cyklosporyny doustnej: 25 ml cyklosporyny w stężeniu 100 mg/ml w 250 ml wody.

O ile stwierdzimy poprawę częstotliwość kąpieli można zmniejszyć do jednej ewentualnie dwóch w tygodniu.

Jakie jest rokowanie w zapaleniu gruczołów łojowych?

Średni czas przeżycia od momentu rozpoznania choroby wynosi 42 miesiące.

Autor:
dr hab. Marcin Szczepanik
kryll@poczta.onet.pl
Zdjęcia: Z zasobów autora

Zalecana literatura:

Frazer M. M., Schick A. E., Lewis T. P., Jazic E.: Sebaceous adenitis in Havanese dogs: a retrospective study of the clinical presentation and incidence Vet. Dermatol. 2011, 22, 267–274.

Gross T.L., Ihrke P. Walder E.J., Affolter V.K.: Skin diseases of the dog and cat Clinical and Histopathologic Diagnosis. 2005 Blackwell Science Ltd

Jassies-van der Lee A. , van Zeeland Y., Kik M. Schoemaker N.: Successful treatment of sebaceous adenitis in a rabbit with ciclosporin and triglycerides Vet. Dermatol. 2009, 20; 67–71

Kovalik M., Thoday K., Eatwell K., van den Broe A.H.M Successful Treatment of Idiopathic Sebaceous Adenitis in a Lionhead Rabbit. Journal of Exotic Pet Medicine 2012, 21, 2012, 336–342

Lam A. T. H. , Affolter V. K., Outerbridge C. A., Gericota B.,White S. D.: Oral vitamin A as an adjunct treatment for canine sebaceous adenitis Vet. Dermatol., 2011, 22, 305–311.

Linek M, Boss C, Haemmerling R, Hewicker-Trautwein M, Mecklenburg L. Effects of cyclosporine A on clinical and histologic abnormalities in dogs with sebaceous adenitis. J Am Vet Med Assoc. 2005 226, 59-64.

Lortz J., Favrot C., Mecklenburg L., Nett C., Rufenacht S., Seewald W., Linek M.: A multicentre placebo-controlled clinical trial on the efficacy of oral ciclosporin A in the treatment of canine idiopathic sebaceous adenitis in comparison with conventional topical treatment. Vet. Dermatol, 2010 21, 593–601.

Paterson S. Successful therapy of sebaceous adenitis with topical cyclosporine in 20 dogs Vet. Dermatol. 2004, 15, 64-64,

Reichler I. M., Hauser B., Schiller I. Dunstan R. W., Credille K. M., Binder H., Glaus T. Susi A.: Sebaceous adenitis in the Akita: clinical observations, histopathology and heredity Vet. Dermatol. 2001,12, 243–253

Simpson A, McKay L.Applied dermatology: sebaceous adenitis in dogs. Compend Contin Educ Vet. 2012, 34,E1-7.

Spaterna A. , Antognoni M.T., Cappuccini S. Tesei B. Sebaceous Adenitis in the Dog: Three Cases Vet. Res. Communications, 2003, 27, Suppl. 1, 441–443

Tevell E. H., Bergvall K., Egenvall A. Sebaceous adenitis in Swedish dogs, a retrospective study of 104 cases Acta Vet. Scand. 2008, 50:11

Varjonen K., Rest J., Bond R.: Alopecia in a black Labrador retriever associated with focal sub-follicular panniculitis and sebaceous adenitis Vet. Dermatol., 2010, 21, 415–419.

Vercelli A., Cornegliani L., Tronca L. Sebaceous adenitis in three related Hovawart dogs. Vet. Dermatol. 2004,15, 2-52,