Choroby skóry z objawami umiejscawiającymi się na ogonie

Choroby skóry ogona u psów i kotów obejmują wyłysienia hormonalne („szczurzy ogon”), przerost gruczołów tarczki ogona (stud tail), zapalenie gruczołów łojowych oraz rodzinne zapalenie skóry i mięśni. Niektóre choroby dotyczą wyłącznie ogona, inne są jedną z wielu lokalizacji.

Jakie choroby powodują zmiany na ogonie?

W poprzednich artykułach przybliżono Czytelnikom problemy dermatologiczne dotyczące nosa, małżowin usznych i dalszych odcinków kończyn.

W tej części przedstawimy problemy w przypadku których objawy mogą dotyczyć ogona.

Lokalizacja ogona w dermatozach

Podobnie jak w przypadku chorób omówionych w poprzednich częściach możemy mieć tu sytuacje w której ogon jest jedną z wielu możliwych lokalizacji danej choroby, jak i są choroby gdzie ta lokalizacja występuje jako typowa lub nawet wręcz jedyna umiejscowienie objawów.

Ogólna charakterystyka

Ogon generalnie nie jest lokalizacją bardzo typową dla wielu jednostek chorobowych. Zmiany w tej lokalizacji pojawiają się najczęściej jako jeden z objawów wraz z objawami dotyczącymi innych okolic ciała.

Co powoduje wyłysienia ogona?

Wyłysienia dotyczące ogona tzw „szczurzy ogon” typowe są dla dermatoz tła hormonalnego jak niedoczynność tarczycy czy nadczynność kory nadnerczy oraz dermatoz na tle zaburzeń hormonów płciowych.

Inne przyczyny zmian na ogonie

Rzadziej w tej okolicy mogą pojawiać się zmiany w przebiegu dermatofitoz, grzybic głębokich lub zakażeń bakteryjnych.

Choroby typowe dla ogona

Typowe z kolei jest powstawanie zmian na ogonie w przypadku rodzinnego zapalenia skóry i mięśni oraz w przebiegu zapalenia gruczołów łojowych (sebaceus adenitis).

Jednostką chorobową, gdzie objawy ograniczają się wyłącznie do tej okolicy jest przerost gruczołów tarczki ogona (ang. stud tail, tail gland hyperplasia).

Czym jest przerost gruczołów tarczki ogona?

Na wstępie przybliżymy Czytelnikom przerost gruczołów tarczki ogona jako jednostkę najbardziej typową dla opisywanej lokalizacji. Choroba ta rozpoznawana jest zarówno u psów jak i kotów.

Przyczyny u kotów i psów

W przypadku kotów choroba ma często charakter idiopatyczny (być może uwarunkowany genetycznie), u psów występuje wraz z innymi chorobami łojotokowymi zarówno o charakterze pierwotnym jak i wtórnym.

Czynniki predysponujące

Problem ten częściej występuje u niekastrowanych samców, jak również u psów z hiperandrogenizmem, niedoczynnością tarczycy, guzami jąder.

Również u kotów z podwyższonym poziomem testosteronu może częściej dochodzić do rozwoju choroby.

Jakie są objawy przerostu gruczołów tarczki ogona?

Objawy u psów

Typowe objawy choroby u psów to owalne wyraźnie odgraniczone wyłysienia lokalizujące się na grzbietowej części ogona. Zwykle w okolicy 2-3 kręgu ogonowego. Zmiany te rozwijają się powoli.

Poza wyłysieniem widoczne są tam łuski oraz przebarwienie. Okolica może być również tłusta z dotyku, pokryta łojem.

Powikłania bakteryjne

Możliwe jest występowanie zakażeń bakteryjnych skutkujących różnej głębokości ropnym zapaleniem w opisanej okolicy.

Objawy u kotów

U kotów na grzbietowej powierzchni ogona obserwuje się włosy zlepione łojem, możliwe jest też przerzedzenie i wypadanie włosów oraz różnej głębokości zapalenia bakteryjne.

Okolica ta często pokryta jest również nadmiernie złuszczonym naskórkiem. Po wygoleniu okolicy widoczny jest obrzęk.

Rozpoznanie kliniczne

Typowe objawy kliniczne zwykle są podstawą do postawienia rozpoznania.

przerost gruczołów tarczki ogona widoczne dobrze odgraniczone wyłysienie, w miejscu pozbawionym włosa punktowe przebarwienia

Jak zdiagnozować przerost gruczołów tarczki ogona?

Wskazane jest wykonanie oznaczenia poziomu hormonów płciowych – testosteronu, który zwykle u chorych osobników jest podwyższony, chociaż wykonane u kotów badania nie potwierdziły by różnica ta była statystycznie istotna.

Badanie histopatologiczne

Ostateczne rozpoznanie można potwierdzić wykonując badanie histopatologiczne, w którym widoczne są przerośnięte i powiększone gruczoły łojowe.

Przypadki u zwierząt kastrowanych

Należy podkreślić, że choroba choć rzadziej, spotykana jest również u osobników kastrowanych (zarówno u psów jak i kotów) dlatego związek z podwyższonym poziomem hormonów płciowych nie jest tak oczywisty.

Choroba sporadycznie spotykana jest również u samic (które w takim przypadku często przejawiają zachowania typowe dla samców).

Jak leczyć przerost gruczołów tarczki ogona?

Leczenie powikłań i miejscowe

Leczenie obejmuje zwalczanie powikłań bakteryjnych poprzez stosowanie antybiotykoterapii ogólnoustrojowej oraz miejscowe stosowanie szamponów przeciwłojotokowych.

Kastracja u psów

U psów może dojść do poprawy po kastracji. Poprawa następuje powoli i trwa około 2 miesiące.

Usunięcie chirurgiczne

Można również usunąć chirurgicznie miejsce z przerostem gruczołów łojowych.

Leczenie u kotów

U kotów stwierdzono poprawę po miejscowym stosowaniu 0,1% kwasu retinowego (tretynoniny) w żelu aplikowanym codziennie na zmienioną okolicę.

Czym jest zapalenie gruczołów łojowych?

Kolejnym problemem, gdzie zmiany dosyć często występują na ogonie, jest zapalenie gruczołów łojowych. W tym przypadku zmiany zlokalizowane są na wielu okolicach ciała przede wszystkim na głowie, bokach klatki piersiowej, a ogon jest jedną z okolic gdzie mogą występować objawy tej choroby.

Charakterystyka choroby

Sebaceus adenitis jest rzadko występującą chorobą autoimmunologiczną dotyczącą gruczołów łojowych o uwarunkowaniach genetycznych (chociaż szczegółowy mechanizm dziedziczenia nie został jeszcze określony).

W jej przebiegu dochodzi do nacieku zapalnego gruczołów łojowych, a w dalszej konsekwencji do ich zniszczenia.

Które rasy są predysponowane do zapalenia gruczołów łojowych?

Rasami, u których uwarunkowanie genetyczne jest najbardziej prawdopodobne są pudle, akita, psy rasy Hovawart. U ras tych uważa się, że dziedziczenie odbywa się prawdopodobnie na drodze autosomalnej recesywnej.

Sebaceus adenitis rozpoznawane było ponadto u wielu innych ras psów.

Jakie są objawy zapalenia gruczołów łojowych?

Objawy kliniczne mogą być dosyć zróżnicowane. Możliwy jest łagodny przebieg choroby, w którym objawy są bardzo dyskretne i pojawiają się jedynie okresowo samoistnie ustępując.

Objawy u ras krótkowłosych

U ras krótkowłosych powstają liczne rozsiane okrągłe, bezwłose obszary pokryte łuskami.

Objawy u ras długowłosych

U ras z dłuższym włosem, jak pudle i akita stwierdzane jest nadmierne rogowacenie i wyłysienia, a włos staje się matowy i pokryty jest srebrnymi łuskami.

Formujące się łuski są bardzo mocno związane ze skórą i trudne do oderwania.

Lokalizacja i rozprzestrzenianie się zmian

Pierwsze objawy kliniczne pojawiają się na głowie (często w okolicy okołooczodołowej), małżowinach usznych, karku, a następnie rozprzestrzeniają się na tułów, brzuch i kończyny, stopniowo przyjmując charakter uogólniony.

„Szczurzy ogon”

U niektórych psów objawy lokalizują się na ogonie co prowadzi do powstania charakterystycznego „szczurzego” wyglądu ogona.

Występowanie pierwszych zmian na ogonie a nie na innych wymienionych powyżej okolicach jest charakterystyczne dla owczarków niemieckich, tego typu objaw stwierdzany był również u berneńskich psów pasterskich.

Jak rozpoznać zapalenie gruczołów łojowych?

Ostateczne rozpoznanie choroby, powinno być postawione na podstawie badania histopatologicznego.

Obraz mikroskopowy

Obraz mikroskopowy cechuje się występowaniem parakeratycznej lub ortokeratycznej hiperkeratozy. Ponadto widoczne jest zapalenie gruczołów łojowych z naciekiem zapalnym złożonym głównie z komórek jednojądrzastych (makrofagów, plazmocytów oraz limfocytów).

W bardziej zaawansowanych zmianach stwierdza się zanik gruczołów łojowych, a w miejscu ich występowania pojawia się tkanka łączna.

Jak leczyć zapalenie gruczołów łojowych?

W leczeniu zastosowanie znajdują leki immunosupresyjne i przeciwzapalne.

Glikokortykosteroidy

Stosować można glikokortykosteroidy (prednisolon w dawce 1 mg/kg m.c. doustnie, lek ten może być również stosowany w wyższej immunosupresyjnej dawce (2,2 mg/kg m.c.).

Retinoidy w ciężkich przypadkach

W przypadkach z bardzo ciężkimi objawami uogólnionymi można zastosować syntetyczne retinoidy (isotretinoina w dawce 1 do 2 mg/kg jeden raz dziennie lub etretinat w podobnej dawce, oba podawane doustnie).

Cyklosporyna – najskuteczniejsza metoda

Kolejnym lekiem, który skutecznie można zastosować w leczeniu choroby jest cyklosporyna podawana w dawce 5 mg/kg m.c. jeden raz dziennie doustnie.

Cyklosporyna uważana jest obecnie za najbardziej skuteczną metodę leczenia choroby. Może być ona stosowana zarówno ogólnoustrojowo jak i miejscowo w postaci kąpieli w jej roztworze (25 ml cyklosporyny w stężeniu 100 mg/ml w 250 ml wody).

Czym jest rodzinne zapalenie skóry i mięśni?

Następną jednostką chorobową w której zmiany dotykają ogona jest rodzinne zapalenie skóry i mięśni (dermatomyositis). Choroba ta dotyczy zarówno skóry jak i mięśni.

Predyspozycje rasowe

Przypadki tego problemu opisywane były u owczarków szetlandzkich, owczarków collie oraz beauceronów. Uważa się, że choroba ma uwarunkowanie genetyczne i dziedziczenie odbywa się na drodze autosomalnej dominującej.

Jakie są objawy rodzinnego zapalenia skóry i mięśni?

Pierwsze objawy pojawiają się zwykle u młodych zwierząt najczęściej w wieku do 6 miesięcy.

Lokalizacja zmian skórnych

Zmiany lokalizują się głównie na twarzy zwierząt, najczęściej wokół oczu oraz na grzbiecie nosa jak również na kończynach i na ogonie.

Wykwity pierwotne i wtórne

Pierwotne wykwity związane z chorobą to pęcherzyki zwykle nie widoczne ponieważ łatwo ulegają uszkodzeniu. Najczęściej widoczne są wykwity wtórne, takie jak łuski i strupy oraz owrzodzenia jak i różnego stopnia wyłysienia.

W przypadku tej choroby świąd nie jest obecny.

Objawy dotyczące mięśni

Występują również objawy dotyczące zapalenia mięśni, psy mogą mieć trudności z pobieraniem pokarmu i wody. Niekiedy dochodzi do powstania przełyku olbrzymiego u chorych osobników, co może prowadzić do rozwoju zachłystowego zapalenia płuc.

Częstym objawem jest zanik mięśni, zwłaszcza kończyn.

Jak rozpoznać rodzinne zapalenie skóry i mięśni?

Rozpoznanie może być postawione na podstawie badania histopatologicznego skóry i mięśni oraz badania EMG.

Badanie histopatologiczne skóry

W badaniu histopatologicznym skóry widoczne są wyłysienia, rumień, pęcherzyki, można stwierdzić ponadto zwyrodnienie wodniczkowe komórek warstwy podstawnej mieszków włosowych. Niekiedy widać komórki apoptyczne w warstwie podstawnej.

Widoczne jest również zapalenie okołonaczyniowe lub liszajowate (na granicy skóry i naskórka), naciek złożony jest głównie z limfocytów, komórek plazmatycznych i histiocytów.

Dodatkowe zmiany w skórze

Może być również stwierdzana ucieczka barwnika w powierzchownych warstwach skóry (nieco poniżej naskórka). Często stwierdza się również zwłóknienie mieszków włosowych oraz ich zanik.

Badanie histopatologiczne mięśni

W badaniu histopatologicznym mięśni można stwierdzić mieszany naciek zapalny, martwice włókien mięśniowych lub ich zanik.

Jak leczyć rodzinne zapalenie skóry i mięśni?

Leki podstawowe

W leczeniu stosowane są glikokortykosteroidy (prednisolon w dawce 1-2 mg/kg m.c. jeden raz dziennie), witamina E (200-800 IU/dziennie na zwierzę) oraz pentoksyfilina (w dawce 25 mg/kg dwa razy dziennie doustnie).

Inne opcje terapeutyczne

Kolejnymi lekami używanymi w terapii są doksycyklina/minocyklina w dawce 5 mg/kg co 12 godzin z niacynamidem, cyklosporyna 5 mg/kg oraz miejscowo takrolimus 0,1% co 12 godzin (ten ostatni lek w przypadku zmian zlokalizowanych).

Rokowanie

Niestety leczenie zwykle wpływa pozytywnie tylko na stan skóry zmniejszając rozległość zmian, nie wpływa natomiast na mięśnie, które ulegają zanikowi co zwykle kończy się eutanazją zwierzęcia.

\

Wyłysienie ogona u psa z dermatoza hormonalną

Wyłysienia dotyczące ogona u psa z niedoczynnością tarczycy

Wyłysienie dotyczące ogona – „szczurzy ogon” u psa z zespołem Cushinga, w miejscu tarczki gruczołowej ogona również widoczne wyłysienie oraz zaskórniki

Autor: 
dr hab. Marcin Szczepanik
kryll@poczta.onet.pl
Literatura:

Ozkan C., Kayar A., Kaya A., Yildirim S., Iskefli O., Kozat S., Akgul Y. Determination of selected hormones and biochemical parameters in Turkish Van cats with tail gland hyperplasia Med. Wet. 2020, 76, 1-5

Ruth J.: Poor haircoat in a Persian. Feline tail gland hyperplasia (FTGH). Compend. Contin. Educ. Vet. 2009, 31, 208-210.

Scott D., Miller W., Griffin C.: Muller and Kırk’s Small Animal Dermatology. 6th Ed. 2001, p. 1046-1048

Ural K., Acar A., Guzel M., Karakurum M. C., Cenker C. C.: Topical retinoic acid in the treatment of feline tail gland hyperplasia (Stud Tail): A prospective clinical trial. B. Vet. I. Pulawy 2008, 52, 457-459.

Lortz J., Favrot C., Mecklenburg L., Nett C., Rufenacht S., Seewald W., Linek M.: A multicentre placebo-controlled clinical trial on the efficacy of oral ciclosporin A in the treatment of canine idiopathic sebaceous adenitis in comparison with conventional topical treatment. Vet. Dermatol, 2010 21, 593–601

Paterson S. Successful therapy of sebaceous adenitis with topical cyclosporine in 20 dogs Vet. Dermatol. 2004, 15, 64-64,

White SD, Rosychuk RA, Scott KV, Hargis AM, Jonas L, Trettien A.Sebaceous adenitis in dogs and results of treatment with isotretinoin and etretinate: 30 cases (1990-1994). J Am Vet Med Assoc. 1995, 207,197-200.

Linek M, Boss C, Haemmerling R, Hewicker-Trautwein M, Mecklenburg L. Effects of cyclosporine A on clinical and histologic abnormalities in dogs with sebaceous adenitis. J Am Vet Med Assoc. 2005 226, 59-64.

Hagis AM, Haupt KH. Reviev of familiar canine dermatomiositis. Vet. Ann. 1990; 30; 227-282

Gross TH, Ihrke PJ, Walder EJ, Affolter VK: Ishemic dermatopaty/ canine dermatomyositis. W: Skin Diseases of the Dog and Cat: Clinical and Histopatologic Diagnosis, 2nd edn. Oxford: Blackwell Publishing, 2005: 49-52

Opisy rycin:

Ryc.1. Przerost gruczołów ogona u psa widoczne wyłysienie i przerzedzenie włosa

Ryc. 2. Przerost gruczołów ogona u kota widoczne wyłysienie oraz przebarwianie włosa który pokryty jest łojem

Ryc. 3. Zapalenie gruczołów łojowych u berneńskiego psa pasterskiego, widoczne wyłysienie a skóra pokryta jest łuskami

Ryc. 4. Dermatiomiositis, widoczne wyłysienia oraz nadżerki i strupy

Ryc. 5. Wyłysienie ogona u psa z dermatoza hormonalną

Ryc. 6.  Przerost gruczołów tarczki ogona widoczne dobrze odgraniczone wyłysienie, w miejscu pozbawionym włosa punktowe przebarwienia

Ryc. 7. Wyłysienia dotyczące ogona u psa z niedoczynnością tarczycy

Ryc. 8. Wyłysienie dotyczące ogona – „szczurzy ogon” u psa z zespołem Cushinga, w miejscu tarczki gruczołowej ogona również widoczne wyłysienie oraz zaskórniki