Choroby skóry z objawami lokalizującymi się na skórze moszny

Choroby powodujące zmiany skóry w okolicy moszny u psów najczęściej obejmują kontaktowe zapalenie skóry (alergiczne lub podrażnieniowe), które stanowi 3,1% wszystkich chorób skóry u psów w Polsce. Inne przyczyny to metaboliczna martwica naskórka, zakażenia grzybicze oraz choroby autoimmunologiczne.

Jak często występują choroby skóry moszny?

Choroby powodujące zmiany skóry w okolicy moszny u psów nie należą do najczęstszych problemów.

Sporadycznie takie objawy spotykane są jednak w praktykach małych zwierząt. Zwykle wraz z objawami na mosznie obecne są również zmiany w innych lokalizacjach.

Podział chorób według zasięgu

Podobnie, jak ma to miejsce w omówionych we wcześniejszych częściach cyklu dotyczących dermatoz topograficznych, choroby można podzielić na takie, gdzie problem dotyczy głównie moszny oraz na te gdzie jest to jedna z okolic ciała dotkniętych problemem.

Charakterystyka skóry moszny

Skóra moszny jest pokryta stosunkowo rzadkim włosem co powoduje, że jest to jedna z powszechniejszych lokalizacji zmian w przypadku kontaktowego zapalenia skóry, zarówno alergicznego jak i podrażnieniowego.

Możliwe są sytuacje że zmiany dotyczą wyłącznie moszny.

Jakie choroby i problemy mogą powodować zmiany na mosznie?

Innymi problemami w przebiegu których lokalizacja na omawianej okolicy jest typowa to:

• bruceloza
• inwazja Cuterebra emasculator
• zakażenie Erysipelothrix rhusiopathiae
• prototekoza
• hiperandrogenizm
• oparzenia słoneczne i fotouczulenia
• odmrożenia

Głębokie zakażenia ropne

Ponadto w tej okolicy objawy spotykane są w przypadku głębokich zakażeń ropnych jak idiopatyczne głębokie ropne zapalenie skóry owczarków niemieckich.

Zakażenia grzybicze

Również zakażenia grzybicze jak blastomykoza, sporotrichoza, kandydiaza czy malassezioza mogą lokalizować się w tej okolicy.

Inne choroby skóry

Inne choroby w przebiegu których okolica ta może być dotknięta to:

• toczeń rumieniowaty
• pęcherzyca liściasta
• metaboliczna martwica naskórka
• toksyczna martwica naskórka
• rumień wielopostaciowy
• dermatozy reaktywne na podawanie cynku
• alergia pokarmowa
• atopowe zapalenie skóry

Czym jest kontaktowe zapalenie skóry u psów?

Do jednej z najpowszechniej lokalizującej się w tej okolicy chorób jest kontaktowe zapalenie skóry. Choroba ta nie była omawiana w żadnej z wcześniejszych części cyklu, warto poświęcić jej nieco więcej uwagi przy okazji problemów na opisywanej okolicy.

Częstość występowania KZS

Spośród wszystkich najpowszechniej spotykanych u psów chorób skóry o podłożu alergicznym kontaktowe zapalenie bez wątpienia występuje najrzadziej, zdecydowanie ustępując przypadkom atopowego zapalenia skóry, alergii pokarmowej czy alergicznemu pchlemu zapaleniu skóry.

Jak często występuje KZS w Polsce?

Informacje publikowane w literaturze dotyczące występowania choroby na terenie Polski wskazują, że problem ten stanowi 3,1% wszystkich przypadków chorób skóry u psów, a u kotów niewiele ponad 1%.

Dwie postacie kontaktowego zapalenia skóry

Odnośnie kontaktowego zapalenia skóry należy nadmienić, że nie wszystkie przypadki choroby mają mechanizm alergiczny, ponieważ można wyróżnić dwie postacie choroby:

• podrażnieniowe kontaktowe zapalenie skóry (PKZS), w przebiegu którego nie dochodzi do rozwoju nadwrażliwości
• alergiczne kontaktowe zapalenie skóry (AKZS)

Jakie są objawy kontaktowego zapalenia skóry?

Klinicznie choroby charakteryzują się bardzo podobnymi objawami.

Podrażnieniowe zapalenie skóry – mechanizm

W przypadku podrażnieniowego zapalenia skóry choroba rozwija się po kontakcie z substancją o stężeniu drażniącym czyli jest to forma łagodnego oparzenia chemicznego.

W chorobie tej nie uczestniczą alergiczne mechanizmy immunologiczne, a do uszkodzenia dochodzi na skutek toksycznego oddziaływania substancji na komórki.

Substancje drażniące

Substancje o działaniu drażniącym to głównie kwasy, zasady, ale również:

• tworzywa sztuczne
• detergenty
• rozpuszczalniki
• substancje ropopochodne
• insektycydy (obroże przeciwpchelne, szampony, spot on)
• rozpuszczalniki (terpentyna, fenol, krezol)
• lakiery
• dziegieć
• chlorowana woda
• czwartorzędowe związki amonowe
• nawozy
• nadtlenek benzoilu

Rośliny powodujące podrażnienie

Ponadto niektóre rośliny mogą być odpowiedzialne za takie objawy:

• dzielżan (Helenium microcephalum)
• kleoma – Cleome gynandra
• pokrzywy – Urtica urens, U. dioica
• wilczomlecz Euphorbia spp.

Czym jest alergiczne kontaktowe zapalenie skóry?

Zupełnie inny patomechanizm odpowiada za przypadki alergicznego kontaktowego zapalenia skóry. Ta postać kontaktowego zapalenia skóry jest wywołana nadwrażliwością typu 4.

Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry jest więc, w odróżnieniu od podrażnieniowego, antygenowo specyficzne.

Fazy rozwoju AKZS

W przypadku AKZS do rozwoju objawów nie dochodzi przy pierwszym kontakcie z substancją uczulającą. Wyróżnia się dwie fazy:

• faza uczulenia (indukcji), w której dochodzi do rozwoju nadwrażliwości na daną substancję
• faza efektorowa pojawiająca się przy kolejnym z nią kontakcie

Pierwsza faza trwa zwykle od tygodni do miesięcy a w niektórych przypadkach do 2 lat.

Leki powodujące AKZS

Najpowszechniejszymi substancjami mogącymi odpowiadać za AKZS są leki:

• neomycyna (reakcje krzyżowe: gentamycyna kanamycyna, spektynomycyna, streptomycyna tobramycyna, bacytracyna)
• glikokortykosteroidy
• chlorheksydyna
• nadtlenek benzoilu
• klotrimazol
• olejek drzewa herbacianego
• balsam peruwiański
• tiabendazol
• tretinoin

Rośliny powodujące AKZS

Ponadto za reakcje te mogą odpowiadać substancje zawarte w roślinach:

• chryzantema, dalia (Compositae – laktony terpenowe)
• Primula (Primulaceae – dihydroksybenzen)
• bluszcz (falkarinol)
• liliowe
• sosna i inne iglaki
• mlecz
• trzykrotka wężykowata
• komelia
• zwartnica
• cedr

Metale i inne czynniki uczulające

Właściwości uczulające wykazują również metale: chrom (zawarty w cemencie i obrożach skórzanych) oraz nikiel (w obrożach metalowych).

Z innych czynników warto wymienić: detergenty, herbicydy, guma (przyśpieszacze wulkanizacji), formaldehyd, sztuczne tkaniny, dinitrochlorbenzen.

Predyspozycje genetyczne

Nie udowodniono by istniały predyspozycje genetyczne do rozwoju AKZS (tak jak opisuje się to w przypadku atopowego zapalenia skóry).

Uważa się jednak, że rasy psów predysponowane genetycznie do atopowego zapalenia skóry mogą być również predysponowane do alergicznego kontaktowego zapalenia skóry w związku z występującą u nich dysfunkcją bariery skórnej, jak również na skutek częstych urazów powstałych na skutek świądu i obecnego w skórze stanu zapalnego.

Gdzie lokalizują się objawy KZS?

Okolice w których lokalizują się objawy KZS skóry są związane z miejscem w którym doszło do kontaktu z substancją uczulającą/drażniącą.

Typowe lokalizacje

Ponieważ sierść psa zwykle w pewnym stopniu chroni przed kontaktem z substancjami o działaniu drażniącym i uczulającym najczęściej objawy te lokalizują się w miejscach o słabym owłosieniu w tym na mosznie.

Ponadto okolicami gdzie objawy występują najczęściej są:

• pachy
• pachwiny
• brzuch
• opuszki kończyn
• przestrzenie międzypalcowe
• przyśrodkowa powierzchnia małżowiny usznej

Inne lokalizacje zależne od źródła kontaktu

Zdarzają się również i inne lokalizacje jak np.:

• wargi przy uczuleniach na chrom czy tworzywa sztuczne z misek
• przewód słuchowy przy reakcjach na leki do czyszczenia/leczenia zapalenia przewodu słuchowego
• szyja przy uczuleniach na substancje zawarte w obrożach przeciwpchelnych
• uogólnione w przypadku tego typu reakcji na szampony

Inny przypadek KZS skóry u owczarka niemieckiego, na skórze liczne nadżerki i stupy

Jakie są objawy PKZS i AKZS?

Objawy PKZS

Najbardziej charakterystycznymi objawami klinicznymi w przypadku podrażnieniowego kontaktowego zapalenia skóry są rumień i grudki oraz obrzęki oraz martwica skóry i owrzodzenia.

Objawy AKZS

W przypadku alergicznego kontaktowego zapalenia skóry początkowo również powstają grudki i plamki rumieniowe, a niekiedy pęcherzyki.

Objawy w dalszym przebiegu

W dalszej kolejności w obu przypadkach pojawiają się łuski i strupy. W przypadkach przewlekłych rozwija się zliszajowacenie, wyłysienia i przebarwienia.

Zwykle zmianom towarzyszy różnego stopnia świąd, a w przypadku PKZS również ból. Rozróżnienie na podstawie cech klinicznych AKZS czy z PKZS jest w większości przypadków niemożliwe.

Jak rozpoznać kontaktowe zapalenie skóry?

Rozpoznanie KZS opiera się na objawach klinicznych, wywiadzie w którym ustalono kontakt z podejrzaną substancją o znanych właściwościach drażniących lub uczulających, wykluczenia innych chorób o podobnych objawach.

Diagnostyka różnicowa

W rozpoznaniu różnicowym należy uwzględnić:

• atopowe zapalenie skóry
• inwazje świerzbowca
• dermatofitozy
• malassezioze
• alergię pokarmową
• niekorzystne reakcje polekowe

Badanie histopatologiczne w AKZS

Użyteczne jest badanie histopatologiczne. W przypadku badania histopatologicznego wykonanego z przypadków AKZS stwierdza się egzocytozę neutrofili oraz eozynofili do naskórka, krosty podnaskórkowe zawierające neutrofile i eozynofile oraz gąbczastość i parakeratozę naskórka.

Badanie histopatologiczne w PKZS

W badaniu histopatologicznym z przypadków PKZS obecna jest martwica naskórka z jego oddzieleniem od skóry właściwej, zapalenie skóry z naciekiem neutrofilowym, mogą powstawać również krosty wypełnione neutrofilami.

Stwierdza się ponadto ortokeratyczną hiperkeratozę akantozę oraz hiperkeratozę mieszkową.

Zmiany w przypadkach przewlekłych

W przypadkach przewlekłych pojawia się parakeratoza, akantoza, owrzodzenia naskórka oraz różnego stopnia zapalenie okołonaczyniowe z naciekiem złożonym z neutrofilów, makrofagów i limfocytów.

Testy płatkowe

Rozpoznanie czynnika odpowiedzialnego za rozwój choroby wymaga wykonania testów płatkowych (bardzo rzadko przeprowadzane) względnie próby prowokacyjnej z podejrzanym czynnikiem.

Metoda ta jest powszechnie stosowana w diagnostyce KZS w medycynie człowieka. U psów jej zastosowanie jest bardzo ograniczone, i poza badaniami naukowymi komercyjnie nie jest stosowana co wynika przede wszystkim z braku komercyjnie dostępnych zestawów do ich wykonania.

Badanie cytologiczne

Pewną wskazówką może być badanie cytologiczne, w którym w przypadku KZS zwykle widoczne są licznie keratynocyty jądrzaste pochodzące z głębszych (żywych) warstw naskórka.

Jak leczyć kontaktowe zapalenie skóry?

Kluczowe w postępowaniu w przypadku KZS jest ustalenie czynnika drażniącego/uczulającego i usunięcie go ze środowiska zwierzęcia.

Kąpiele lecznicze

W przypadku kontaktowego zapalenia skóry bardzo ważne jest usunięcie czynnika ze skóry poprzez wykonanie kąpieli w hypoalergicznych szamponach.

Leczenie powikłań

Jeśli występują powikłania bakteryjne lub drożdżakowe należy je leczyć zgodnie z obowiązującymi zasadami.

Glikokortykosteroidy miejscowe

Miejscowo można stosować glikokortykosteroidy, w przypadkach gdy zmiany mają charakter ograniczony i obejmują niewielkie powierzchnie ciała.

Glikokortykosteroidy ogólnoustrojowe

W przypadkach cięższych i bardziej uogólnionych należy stosować glikokortykosteroidy ogólnoustrojowo (prednizon, prednizolon 1 mg/kg).

Inne leki miejscowe

Kolejnymi lekami mogącymi złagodzić objawy są miejscowo stosowane cilomilast i takrolimus, pimekrolimus.

Sugeruje się również możliwość stosowania innych inhibitorów kalcyneuryny jak cyklosporyna w dawce 5 mg/kg m.c. (tak jak w przypadku atopowego zapalenia skóry).

Oclacitinib w AKZS

W przypadku AKZS można ograniczyć świąd poprzez stosowanie oclacitinibu (Apoquel) – w dawce 0,4 do 0,6 mg/kg m.c.

Czym jest metaboliczna martwica naskórka?

Kolejną chorobą w przebiegu której zmiany mogą dotyczyć moszny jest metaboliczna martwica naskórka (zespół skórno wątrobowy).

Przyczyny zespołu skórno-wątrobowego

Choroba ta jest zespołem paraneoplastycznym występującym w przypadku wyspiaków trzustki produkujących glukagon. Inną przyczyną jej rozwoju są poważne choroby wątroby (marskość) rzadziej nowotwory innych narządów np. żołądka.

Przebieg choroby

Choroba rozpoznawana jest głównie u zwierząt starszych. Rozwój objawów jest na ogół powolny i trwa od 3 tygodni do nawet kilku miesięcy.

Zwykle pojawienie się zmian dotyczących skóry poprzedzają inne symptomy związane z chorobami wątroby lub trzustki.

Objawy ogólne

Często u chorych psów występuje brak apetytu i obniżona aktywność. Możliwe są ponadto wielomocz i zwiększone pragnienie, utrata masy ciała, bolesność jamy brzusznej.

Lokalizacja objawów dermatologicznych

Typową lokalizacją objawów dermatologicznych są:

• dalsze odcinki kończyn i ich opuszki
• połączenia skórno-śluzówkowe
• małżowiny uszne
• brzuch
• wargi
• jama ustna
• zewnętrzne narządy płciowe w tym okolica moszny
• miejsca wzmożonego ucisku, takie jak łokcie i okolice guzów piętowych

Objawy skórne metabolicznej martwicy

W wymienionych powyżej okolicach ciała pojawiają się łuski, strupy, nadżerki i owrzodzenia.

Na opuszkach kończyn dochodzi do formowania się pęknięć, szczelin oraz rozpadlin, zmiany te są na ogół bolesne i prowadzą do kulawizny. Wyjątkowo w miejscach występowania zmian, mogą pojawiać się pęcherzyki.

Metaboliczna martwica naskórka u mieszańca, widoczne przebarwienie skóry moszny, nadmierne rogowacenie

Jak rozpoznać zespół skórno-wątrobowy?

Rozpoznanie opiera się na badaniu histopatologicznym, w którym typowe zmiany w obrazie histopatologicznym to parakeratyczna hiperkeratoza, zwyrodnienie wodniczkowe keratynocytów prowadzące do obrzęku. Ponadto stwierdza się ogniska martwicze w powierzchownych warstwach naskórka.

Charakterystyczny obraz „czerwony, biały i niebieski”

Obraz histopatologiczny naskórka pobranego od pacjentów z omawianą chorobą w preparatach barwionych metodą H-E często ma typowy wygląd określany jako „czerwony, biały i niebieski”.

Dodatkowa diagnostyka

Ponadto wskazane jest wykonanie diagnostyki obrazowej dotyczącej wątroby i trzustki oraz badań hematologicznych biochemicznych mających na celu ustalenie przyczyny pierwotnej odpowiadającej za rozwój zmian dotyczących skóry.

Zespół skórno- wątrobowy, widoczne nadmierne rogowacenie, pęknięcia, szczeliny oraz przebarwienie skóry

Jak leczyć metaboliczną martwicę naskórka?

Leczenie wymaga postępowania w związku z chorobą podstawową.

Leczenie guza trzustki

W przypadku guza trzustki o ile to możliwe należy usunąć go chirurgicznie.

W przypadkach, w których nie jest to możliwe, w leczeniu zachowawczym zastosować można somatostatynę w dawce 6 µg/kg m.c. podskórnie.

Skuteczny może być również analog somatostatyny, oktreotyd, podawany w dawce 2 µg/kg m.c. dwa do czterech razy dziennie, podskórnie.

Glikokortykosteroidy

Krótkotrwała poprawa stwierdzana jest również po podawaniu ogólnoustrojowym glikokortykosteroidów.

Leczenie marskości wątroby

W przypadkach wywołanych marskością wątroby niezbędne jest stosowanie diet o dużej zawartości białka oraz suplementacja cynku i niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych.

Skuteczne mogą być dożylne wlewy aminokwasów.

Leczenie miejscowe skóry

Odnośnie skóry jej stan można poprawić stosując szampony keratolityczne oraz zwalczając powikłania bakteryjne czy też drożdżakowe.

Autor:
dr hab. Marcin Szczepanik
Piśmiennictwo:

1. 1. Allenspach K, Arnold P, Glaus T Hauser B., Wolff C., Eberlt C., Komminoth P. l. Glucagon producing neuroendocrine tumour associated with hypoaminoacidaemia and skin lesions. J. Small. Anim. Pract. 2000, 41:402–406.
   2. Asakawa MG, Cullen JM, Linder KE.Necrolytic migratory erythema associated with a glucagon-producing primary hepatic neuroendocrine carcinoma in a cat. Vet. Dermatol. 2013, 24, 466-9,
   3. Baűmer W., Sűlzle B., Weigt H., Hecht M., Kietzmann M:. Effects of the immunomodulatory drugs tacrolimus, rapamycin and cilomilast on dendritic cell function in a model of allergic contact dermatitis. Vet. Dermatol., 2004, 15, 1–19.
   4. Beverly J. McEwen, Superficial necrolytic dermatitis (hepatocutaneous syndrome) in a dog. Can. Vet. J. 1994 35, 53-54
   5. Bond R, McNeil PE, Evans H, Srebernik N.Metabolic epidermal necrosis in two dogs with different underlying diseases.Vet. Rec. 1995 May 6;136(18):466-71.
   6. Cosgrove S, B., Wren J, A., Cleaver D, M., Martin D, D., Walsh K, F., Harfst J, A., Follis S, L., King V, L., Boucher J, F. Stegemann M. R. Efficacy and safety of oclacitinib for the control of pruritus and associated skin lesions in dogs with canine allergic dermatitis Vet Dermatol 2013; 24: 479–e114
   7. Gadeyne C., Little P., King V. L., Edwards N, Davis K, Stegemann M. R.. Efficacy of oclacitinib (Apoquel) compared withprednisolone for the control of pruritus and clinical signs associated with allergic dermatitis in client-owneddogs in Australia Vet Dermatol 2014; 25: 512–e86
   8. Gross T.L., Ihrke P. Walder E.J., Affolter V.K.: Skin diseases of the dog and cat Clinical and Histopathologic Diagnosis. 2005 Blackwell Science Ltd 1.
   9. Ho K, K., Campbell K, L. Lavergne S, N. Contact dermatitis: a comparative and translationalreview of the literature Vet Dermatol 2015; 26: 314–e67
   10. Marsella R., Kunkle G., A. Lewis D. T. Use of pentoxifylline in the treatment of allergic contact reactions to plants of the Commelinceae family in dogs Vet. Dermatol 1997, 8, 121-126.
   11. Olivry T, Prélaud P, Héripret D, Atlee BA   Allergic contact dermatitis in the dog. Principles and diagnosis. Vet Clin North Am Small Anim Pract 1990, 20, 1443-56.
   12. Pomorska-Handwerker D. Choroby dermatologiczne u psów i kotów w Polsce 2013 (Skin diseases in dogs and cats in Poland 2013) Royal Canin. Niepołomice, 2013.
   13. Sancak A., A, Sahal M, Duru S., Y, Cakiroglu D. Application of patch test in allergic (atopic) dogs and investigation of dog allergy incidence in people Ankara Üniv Vet Fak Derg, 56, 113-117, 2009
   14. Thomsen MK, Thomsen HK. Histopathological changes in canine allergic contact dermatitis patch test reactions. A study on spontaneously hypersensitive dogs. Acta Vet Scand. 1989, 30, 379-84.

Opisy rycin

Ryc.1 KZS u psa, widoczny rumień, łuski i nadmierne rogowacenie oraz nadżerki na skórze moszny

Ryc.2 Pies z ryciny 1, widoczny rumień i przebarwienia.

Ryc.3 Inny przypadek KZS skóry u owczarka niemieckiego, na skórze liczne nadżerki i stupy

Ryc.4. Metaboliczna martwica naskórka u mieszańca, widoczne przebarwienie skóry moszny, nadmierne rogowacenie .

Ryc.5 Głębokie ropne zapleni skóry owczarków niemieckich. Przebarwianie skory moszny oraz nadżerki, widoczny jest wysięk pogrywający skórę pachwin i moszny.