Wybrane immunologiczne choroby skóry u psów i kotów

Obok dobrze znanych chorób alergicznych i autoimmunologicznych (atopowe zapalenie skóry, toczeń rumieniowaty, pęcherzyca liściasta) występują inne choroby skóry tła immunologicznego diagnozowane rzadziej: toczeń pęcherzykowy, pemfigoid, immunologiczne zapalenie naczyń skóry czy onychodystrofia toczniowa. Choroby te wymagają badania histopatologicznego do rozpoznania i leczenia lekami immunosupresyjnymi.

Immunologiczne zapalenie naczyń skóry

Jak często występuje choroba?

Immunologiczne zapalenie naczyń jest chorobą bardzo rzadko występującą u psów i kotów. W jej przebiegu dochodzi do zapalenia i następnie zniszczenia naczyń krwionośnych.

Mechanizm immunologiczny choroby

W większości przypadków zapalenie naczyń ma charakter immunologiczny. Przyczyną jest nadwrażliwość typu 3 (tworzenie kompleksów antygen-przeciwciało w ścianach naczyń krwionośnych). Chociaż w początkowym okresie choroby możliwy jest udział nadwrażliwości typu natychmiastowego.

W dalszym przebiegu dochodzi do aktywacji dopełniacza, a następnie nacieku granulocytów obojętnochłonnych.

Jakie są przyczyny zapalenia naczyń?

Przyczyny powstania reakcji immunologicznej są różnorakie. Mogą obejmować:

• Czynniki zakaźne (bakterie, prątki, wirusy, riketsje, grzyby)
• Nowotwory
• Leki (iwermektyna, itrakonazol, cymetydyna, febendazol)
• Dodatki żywieniowe (alergia pokarmowa)
• Leki zawierające przeciwciała (surowica)
• Choroby kolagenu naczyń (np. toczniowe zapalenie naczyń i zapalenie naczyń związane z reumatoidalnym zapaleniem stawów)

W części przypadków nie można ustalić przyczyny rozwoju zapalenia naczyń, więc są one traktowane jako idiopatyczne.

Objawy kliniczne zapalenia naczyń

Najczęściej pierwszymi objawami klinicznymi są wybroczyny i obrzęki. W dalszej kolejności dochodzi do formowania dobrze odgraniczonych wrzodów i martwicy skóry.

Lokalizacja zmian

Wykwity te lokalizują się na:

• Dystalnych częściach kończyn
• Małżowinach usznych
• Wargach
• Ogonie
• Płytce nosa
• Możliwe jest też ich powstawanie w miejscach wyniosłości kostnych

Objawy ogólne

Wraz z objawami związanymi ze skórą możliwe jest wystąpienie objawów ogólnych, jak:

• Gorączka
• Brak apetytu

Ciężka postać u shar pei

U psów rasy shar pei opisywano szczególnie ciężkie przypadki choroby, przebiegające z:

• Tworzeniem wybroczynowych grudek, plamek i płytek
• Silnym obrzękiem
• Martwicą skóry, obejmującą duże jej obszary

Choroba stanowiła zagrożenie dla życia zwierzęcia.

Jak rozpoznać zapalenie naczyń?

Do postawienia rozpoznania niezbędne jest badanie histopatologiczne. Do wykonania bioptatu powinno się wybierać świeże miejsca wystąpienia zmian. Wskazane jest wykonanie licznych bioptatów.

Cechy histopatologiczne

W preparatach widoczne jest zapalenie okołonaczyniowe, złożone z granulocytów obojętnochłonnych. Naciek może mieć charakter leukocytoklastyczny lub nieleukocytoklastyczny.

Leukocytoklastyczny naciek złożony jest ze zdegenerowanych neutrofilów (nuclear dust), lokalizujących się wokół naczyń krwionośnych. Zwykle nie jest złożony wyłącznie z granulocytów obojętnochłonnych, ale również z granulocytów kwasochłonnych, limfocytów, histiocytów i komórek plazmatycznych.

Możliwe jest występowanie martwicy naskórka i uszkodzenie komórek barwnikowych.

Leczenie zapalenia naczyń

W leczeniu stosuje się leki przeciwzapalne:

• Glikortykosteroidy (prednison – 1 mg/kg m.c.)
• Sulfasalazynę (25 mg/kg m.c.)
• Pentoksyfilinę (10-15 mg/kg m.c.)

Leczenie jest zwykle długotrwałe, prowadzone przez co najmniej 6 tygodni.

Pęcherzykowy skórny toczeń rumieniowaty owczarków

Historia i nazewnictwo choroby

We wcześniejszych publikacjach choroba ta pojawia się pod nazwą: idiopatyczne wrzodziejące zapalenie skóry owczarków collie i szetlandzkich. Problem ten traktowany był też jako wariant typowego dla wymienionych ras zapalenia skórno-mięśniowego.

Nazwa, pod którą obecnie występuje choroba, została zaproponowana przez Jacksona i Olivrego w roku 2001.

Które zwierzęta chorują?

Do choroby predysponowane są zwierzęta w wieku dojrzałym. Poza psami czystej rasy przypadki rozpoznawane są również u mieszańców owczarków collie i szetlandzkich.

Mechanizm patogenezy

W patogenezie istotne jest powstanie przeciwciał, skierowanych przeciwko jednemu lub kilku ekstrahowanym antygenom jądrowym (ENA).

Częstość wykrywania przeciwciał ENA

Tego typu przeciwciała wykrywane są u znacznego odsetka zwierząt chorych (od 73% do 82% przypadków).

Wyniki immunofluorescencji

Badanie z zastosowaniem bezpośredniej immunofluorescencji wykazało osadzanie się immunoglobulin:

• Przyczepionych do połączeń skórno-naskórkowych (w 50% przypadków)
• Do cytoplazmy korneocytów (43% przypadków)

Cechy histopatologiczne

Ponadto w bioptatach skóry stwierdzono zapalenie skóry na granicy naskórka i skóry właściwej (interface dermatitis). W obecnym tam nacieku dominują limfocyty T (głównie CD3+ CD4, CD8 i CD1+).

Ponieważ zbliżone objawy stwierdzane są u ludzi z odmianą podostrego skórnego tocznia rumieniowatego, zakwalifikowano tę jednostkę chorobową jako jedną z postaci tocznia.

Objawy kliniczne tocznia pęcherzykowego

Podobnie jak w przypadku tocznia rumieniowatego objawy choroby mogą nasilać się w okresie letnim.

Pierwotne i wtórne wykwity

Pierwotne wykwity występujące w przebiegu choroby to pęcherzyki i pęcherze. Występują one jednak krótkotrwale i zwykle nie są widoczne podczas badania.

Najbardziej charakterystyczne wykwity, widoczne w czasie badania klinicznego, to owrzodzenia.

Lokalizacja zmian

Zmiany te lokalizują się przede wszystkim w okolicach ciała o słabym owłosieniu:

• Pachy
• Pachwiny
• Brzuch
• Wewnętrzne powierzchnie małżowin usznych

Zdarza się też, że wykwity mogą występować nie tylko na skórze, ale również na błonach śluzowych i na granicy skóry i błon śluzowych.

Diagnostyka różnicowa

W rozpoznaniu różnicowym należy uwzględnić głównie inne choroby autoimmunologiczne:

• Pemfigoid pęcherzowy
• Nabyte pęcherzykowe oddzielenie się naskórka
• Pęcherzycę zwykłą
• Układowy toczeń rumieniowaty
• Rumień wielopostaciowy – zespół toksycznej martwicy rozpływanej naskórka
• Reakcje polekowe

Badania diagnostyczne

Badanie na obecność przeciwciał przeciwjądrowych (ANA) jest zwykle ujemne. Jak wspominano, możliwe jest wykonanie specjalistycznych badań w celu wykrycia kilku ekstrahowalnych antygenów jądrowych (ENA).

Badanie histopatologiczne

Istotną wskazówką jest wynik badania histopatologicznego. W bioptatach skóry stwierdza się:

• Naciek komórkowy, bogaty w limfocyty, obecny na granicy skóry i naskórka
• Zapalenie mieszków włosowych
• Możliwe powstawanie pęcherzyków podnaskórkowych
• W warstwie podstawnej obecne są apoptyczne keratynocyty z cechami zwyrodnienia wodniczkowego

Leczenie tocznia pęcherzykowego

Leczenie oparte jest na stosowaniu leków immunosupresyjnych.

Glikokortykosteroidy

W pierwszej kolejności możliwe jest zastosowanie glikokrtykosteroidów, takich jak prednison (w dawce 2 mg/kg m.c.).

Azatiopryna

Kolejnym immunosupresantem, skutecznym w leczeniu choroby, jest azatiopryna (1-2 mg/kg m.c.).

Tetracyklina z niacynamidem i witaminą E

Innym zalecanym lekiem jest tetracyklina z niacynamidem (500 mg każdego leku 3 razy dziennie) i witaminy E (400 IU 2 razy dziennie).

Pentoksyfilina

Niewielka poprawa możliwa jest po zastosowaniu pentoksyfiliny w dawce 3-30 mg/kg m.c. Wyższa dawka okazała się skuteczna w połączeniu z azatiopryną w dawce 2 mg/kg m.c.

Cyklosporyna A

Ponadto możliwe jest zastosowanie cyklosporyny A w dawce 4 mg/kg m.c. w połączeniu z:

• Ketokonazolem – 4 mg/kg m.c. (lek ten stosowany jest w celu obniżenia dawki cyklosporyny A, ponieważ prowadzi do zwiększenia jej stężenia w surowicy)
• Prednisolonem w dawce 0,2 mg/kg m.c.

Leczenie przeciwbakteryjne

W każdym przypadku wskazane jest dodatkowe leczenie przeciwbakteryjne. Antybiotyki powinny być stosowane przez minimum 4 tygodnie.

Stosowane antybiotyki

W leczeniu można zastosować:

• Amoksycylinę z kwasem klawulanowym
• Cefaleksynę
• Oksacylinę
• Enrofloksacynę

Leczenie miejscowe

Poza leczeniem ogólnoustrojowym można stosować miejscowo środki przeciwbakteryjne (zawierające w swoim składzie mleczan etylu, nadtlenek benzoilu, chlorheksydynę).

Łączny czas leczenia przeciwbakteryjnego może wynosić nawet do 16 tygodni.

Czym jest onychodystrofia toczniowa?

Onychodystrofia toczniowa (symmetrical lupoid onychodystrophy, lupoid onychitis) jest jednym z niezbyt powszechnych problemów dotyczących pazurów u psów.

Omawiana jednostka chorobowa została opisana i nazwana w roku 1995 przez Scotta i wsp.

Alternatywna nazwa choroby

Istnieją opinie, że bardziej odzwierciedlającą patogenezę choroby byłaby nazwa toczniowe zapalenie macierzy pazura (lupoid onychitis). Ponieważ w przebiegu choroby dochodzi do nacieku zapalnego łożyska pazura.

Co powoduje chorobę?

Za przyczyny choroby uważa się czynniki:

• Żywieniowe
• Metaboliczne
• Autoimmunologiczne
• Związane z immunosupresją

Charakterystyka nacieku zapalnego

Naciek obecny w przebiegu choroby złożony jest głównie z:

• Limfocytów B (10-49% komórek)
• Limfocytów T (17-74%)
• Nielicznych makrofagów

Podobnie jak ma to miejsce przy toczniu pęcherzykowym, w przypadku onychodystrofii nie stwierdza się podwyższonego miana przeciwciał przeciwjądrowych.

Czy występują objawy układowe?

Poza objawami dotyczącymi pazurów nie występują inne związane z toczniem układowym, jak:

• Zapalenie nerek
• Niedokrwistość
• Trombocytopenia

Predyspozycje genetyczne

Badania wykonane u owczarków collie i sznaucerów olbrzymich wskazują, że u tych ras istnieje predyspozycja genetyczna do rozwoju omawianej choroby. Choć ze względu na zbyt małą liczbę analizowanych pod tym kątem przypadków nie są to dane w pełni potwierdzone.

Związek z chorobami alergicznymi

Niekiedy wraz z chorobą u jednego osobnika stwierdzane są równolegle choroby tła alergicznego, jak atopowe zapalenie skóry czy alergia pokarmowa. Ale związek pomiędzy tymi chorobami a onychodystrofią toczniową jest niewyjaśniony.

Predysponowane do rozwoju choroby są samce oraz psy należące do następujących ras:

• Owczarek niemiecki
• Sznaucer miniaturowy i olbrzymi
• Labrador retriever
• Border collie
• Gordon seter
• Bokser
• Greyhound

W jakim wieku występuje choroba?

Na onychodystrofię chorują zwykle psy w średnim wieku (od 3 lat do 8 lat). Chociaż notowane były przypadki choroby u 6-miesięcznych osobników.

Przebieg choroby

Początkowo procesem chorobowym mogą być objęte pojedyncze pazury. Następnie w ciągu kilku tygodni (2-9) obejmuje ona wszystkie pazury.

Wygląd odrastających pazurów

Odrastające w miejsce utraconych pazury są:

• Krótkie
• Suche
• Miękkie
• Kruche
• Łamliwe

Często łożysko ulega wtórnym infekcjom bakteryjnym. Bolesność związana z chorobą jest powodem kulawizny.

Poza zmianami dotyczącymi pazurów nie stwierdza się innych objawów klinicznych.

Diagnostyka różnicowa onychodystrofii

Różnicując chorobę, należy uwzględnić:

• Onychomycosis (zakażenia grzybicze pazurów)
• Zakażenia bakteryjne (zanokcica)
• Nowotwory łożyska pazurów
• Pęcherzycę liściastą
• Toczeń układowy
• Leiszmaniozę
• Niedobory żywieniowe

Badanie histopatologiczne pazurów

By w sposób pewny postawić rozpoznanie, wymagane jest pobranie wycinka i przeprowadzenie badania histopatologicznego.

Metody pobierania materiału

Dobrym materiałem do badania może być trzeci paliczek palca po jego amputacji. W związku z dużą inwazyjnością takiego badania opracowana została metoda pobierania łożyska za pomocą trepanobiopsji.

Procedura bez amputacji trzeciego paliczka została opisana przez Mullera i Olivriego. Uważają oni, że w większości przypadków jest wystarczająca do postawienia rozpoznania.

UWAGA: Należy liczyć się z nieprawidłowym wzrostem pazura po wykonaniu tej procedury.

Cechy histopatologiczne

Do typowych cech należy:

• Zapalenie na granicy skóry i naskórka z naciekiem złożonym z komórek jednojądrzastych (głównie limfocyty i makrofagi, niewielka ilość komórek plazmatycznych oraz granulocytów obojętnochłonnych)
• W komórkach warstwy podstawnej naskórka obecne jest zwyrodnienie wodniczkowe, martwica tych komórek oraz nietrzymanie pigmentu
• Niekiedy stwierdzana jest egzocytoza limfocytów i granulocytów obojętnochłonnych
• Może dojść do oddzielenia naskórka od skóry właściwej
• W skórze właściwej obecne są obrzęk, wybroczyny i zwłóknienia

Leczenie onychodystrofii toczniowej

W przypadku onychodystrofii toczniowej, podobnie jak w innych chorobach autoimmunologicznych, skuteczne jest stosowanie leków immunosupresyjnych.

Azatiopryna

U pacjenta z rozpoznaną chorobą można podawać azatioprynę w dawce 2 mg/kg m.c. co 24 godziny. Podana dawka jest dawką początkową, którą po uzyskaniu poprawy należy stopniowo redukować.

Glikokortykosteroidy

Skuteczne są stosowane ogólnoustrojowo glikokortykosteroidy (prednizolon w początkowej dawce 1 mg/kg m.c. co 24 godziny). Podobnie jak ma to miejsce przy podawaniu azatiopryny, dawkę należy stopniowo redukować, aż do połowy i podawania co 48 godzin.

Niektórzy autorzy sugerują rozpoczęcie leczenia prednizolonem od dawki 2,2 mg/kg m.c.

Tetracyklina z niacynamidem

Inne możliwe do zastosowania leki to tetracyklina z niacynamidem (witamina B3) podawane doustnie:

• U psów o masie ciała powyżej 10 kg w dawce 500 mg co 8 godzin
• U psów o masie poniżej 10 kg – 250 mg co 8 godzin

Zamiast tetracykliny może być podawana doksycyklina w dawce 5-10 mg/kg m.c.

Nienasycone kwasy tłuszczowe

U części zwierząt można uzyskać poprawę po podawaniu nienasyconych kwasów tłuszczowych omega-6 i omega-3. Ale należy je stosować przez co najmniej kilka tygodni.

Trzeba zaznaczyć jednak, że tylko nieznaczny odsetek psów reaguje na takie leczenie.

Terapia skojarzona

Nienasycone kwasy tłuszczowe mogą być podawane w połączeniu z:

• Tetracykliną/niacynamidem
• Doksycykliną/niacynamidem
• Pentoksyfiliną

Pentoksyfilina

Skuteczna jest także pentoksyfilina w dawce od 10 mg/kg m.c. co 8-12 godzin. Skuteczność pentoksyfiliny w dawce 10-25 mg/kg m.c. podawanej 2 lub 3 razy dziennie oceniana jest na 50-60%.

Pentoksyfilina może być podawana również z azatiopryną.

Klofazymina

Klofazymina w dawce 2 mg/kg m.c. co 24 godziny.

Czas leczenia i skuteczność

Leczenie jest zawsze długotrwałe i powinno być prowadzone przez co najmniej 8 tygodni. Niekiedy pierwsza obrana opcja leczenia jest nieskuteczna, wówczas należy spróbować kolejnej.

Co ważne, istnieją przypadki, gdzie samoistnie dochodziło do ustąpienia objawów choroby.

Leczenie powikłań bakteryjnych

Powikłania bakteryjne, częste w tej chorobie, należy leczyć antybiotykoterapią ogólnoustrojową (amoksycylina z kwasem klawulanowym lub cefaleksyna w standardowych dawkach).

Czym jest pemfigoid?

Pemfigoid należy do pęcherzowych chorób autoimmunologicznych skóry. Występuje nie tylko u psów i kotów, ale również u świń i koni.

W jej przebiegu dochodzi do wytwarzania przeciwciał skierowanych przeciwko antygenowi o masie cząsteczkowej 180 kDA, którym jest kolagen XVII.

Istnieją przypuszczenia, że niektóre przypadki kliniczne mogą mieć podłoże genetyczne.

W jakim wieku występuje?

Większość przypadków rozpoznawana jest u bardzo młodych zwierząt, w wieku około 1 roku. Niekiedy może wystąpić nawet tuż po urodzeniu.

Choroba była opisywana u kota himalajskiego i europejskich krótkowłosych.

Typowymi wykwitami są:

• Pęcherze
• Nadżerki
• Wrzody
• Strupy

Charakterystyka pęcherzy

Pęcherzyki i pęcherze, formujące się w przebiegu choroby, lokalizują się podnaskórkowo. Są trwalsze niż pęcherzyki i pęcherze w przebiegu pęcherzyc, zwłaszcza liściastej i tym samym częściej są obecne u zwierzęcia w chwili badania.

Lokalizacja zmian

Zmiany lokalizują się na:

• Małżowinach usznych
• Brzuchu
• Pachach
• Połączeniach skórno-śluzówkowych

Dosyć powszechnie mogą dotyczyć również błony śluzowej jamy ustnej. Stosunkowo często występują wtórne powikłania bakteryjne.

U kotów zmiany lokalizują się na twarzy i w jamie ustnej.

Diagnostyka pemfigoidu

W rozpoznaniu różnicowym należy uwzględnić inne autoimmunologiczne choroby pęcherzowe, głównie pęcherzycę zwykłą, w przebiegu której możliwe jest również powstawanie wykwitów w obrębie błon śluzowych.

Badanie histopatologiczne

Bardzo istotne w rozpoznaniu jest badanie histopatologiczne. W odróżnieniu od pęcherzyc nie stwierdza się tutaj akantolizy i typowych dla pęcherzyc komórek akantolitycznych obserwowanych w badaniu cytologicznym.

Cechy histopatologiczne

W preparatach histopatologicznych:

• Obecny jest naciek zapalny złożony z granulocytów kwasochłonnych i obojętnochłonnych, poniżej naskórka
• W przypadkach bardziej zaawansowanych występują pęcherzyki podnaskórkowe
• Naskórek z reguły jest prawidłowy
• Widoczne są również liczne zdegranulowane eozynofile, obecne na granicy naskórka i skóry właściwej

U kotów wewnątrz powstałych pęcherzy może w ogóle nie być komórek zapalnych.

Metody immunologiczne

Potwierdzenie rozpoznania możliwe jest metodami immunologicznymi. Podobnie jak w przypadku pęcherzyc, można zastosować immunofluorescencję bezpośrednią i pośrednią lub też wykryć autoprzeciwciała za pomocą metody ELISA.

W przypadku immunofluorescencji bezpośredniej można wówczas stwierdzić odkładanie się przeciwciał klasy IgG w błonie podstawnej naskórka.

Leczenie pemfigoidu

Lekiem pierwszego rzutu w przypadku pemfigoidu jest tetracyklina lub tetracyklina z niacynamidem. Jeżeli leczenie tymi lekami nie przyniesie efektu, wówczas podaje się glikokortykosteroidy w dawkach immunosupresyjnych.

Wskazane jest unikanie wystawiania chorych zwierząt na bezpośrednie działanie światła słonecznego.

Pemfigoid błon śluzowych

Jest to forma pemfigoidu, w której dochodzi do powstawania autoprzeciwciał skierowanych przeciwko kolagenowi XVII i lamininie 5.

W odróżnieniu od pemfigoidu, pemfigoid błon śluzowych najczęściej rozpoznawany jest u zwierząt dorosłych. Jedynie sporadycznie rozpoznaje się go u zwierząt poniżej 1 roku.

Nie stwierdzono predyspozycji związanej z płcią. Chorobę najczęściej rozpoznawano u owczarków niemieckich.

Typowe wykwity i lokalizacja

Typowymi wykwitami są pęcherzyki. Ponadto formują się nadżerki oraz wrzody.

Zmiany występują na:

• Błonach śluzowych jamy ustnej
• Wargach
• Okolicy nosa
• Okolicy oczodołu
• Małżowinach usznych
• Odbycie
• Narządach płciowych

U niektórych psów mogą pojawiać się plamki bielacze w okolicy oczodołu.

Podstawą rozpoznania jest badanie histopatologiczne.

Cechy histopatologiczne

W preparatach widoczne są:

• Pęcherzyki poniżej warstwy rozrodczej naskórka
• Naciek komórkowy jest z reguły bardzo nieznaczny
• Naskórek prawidłowy
• W powierzchownych warstwach skóry właściwej może być obecny naciek złożony z granulocytów obojętnochłonnych, eozynofilów, limfocytów i komórek plazmatycznych

Chorobę można rozpoznać również, podobnie jak inne choroby pęcherzowe, za pomocą immunofluorescencji.

Leczenie

Leczenie jest podobne do leczenia pemfigoidu. Często wystarczające jest stosowanie tetracykliny z niacynamidem. W przypadkach opornych podaje się glikokortykosteroidy i inne leki immunosupresyjne.

Pęcherzykowe oddzielenie naskórka – przyczyny

Przyczyną choroby jest powstawanie autoprzeciwciał skierowanych w stosunku do kolagenu VII.

Choroba najczęściej obserwowana jest u dogów niemieckich. Chorują zwierzęta młode, poniżej 1 roku.

Przebieg choroby

Pierwsze objawy to plamki rumieniowe w miejscach, w których następnie dochodzi do powstawania tęgich pęcherzy.

W dalszym etapie dochodzi do:

• Powstawania nadżerek – zwłaszcza w miejscach gdzie łatwo dochodzi do urazów (pachy i pachwiny)
• Złuszczania (oddzielania się) naskórka w jamie ustnej i na opuszkach palcowych

Objawy ogólne

W przypadku wtórnych infekcji bakteryjnych mogą pojawiać się objawy ogólne, m.in. gorączka.

Niekiedy występuje słabo nasilona miejscowa forma tej choroby, z nielicznymi pęcherzami, bez ekspresji objawów ogólnych.

Rozpoznanie

Jak przy innych omawianych w artykule chorobach, rozpoznanie stawiane jest na podstawie badania histopatologicznego.

Cechy histopatologiczne

Typowe są:

• Pęcherze podnaskórkowe
• Z reguły brak nacieku komórek zapalnych
• Niekiedy może występować naciek z granulocytów obojętnochłonnych i tworzenie się mikroropni w powierzchownych warstwach skóry
• W niektórych pęcherzach może być obecna krew
• Zapalenie w skórze właściwej jest z reguły nieznaczne, czasem z widocznym obrzękiem

W rozpoznaniu można zastosować ponadto immunofluorescencję bezpośrednią lub pośrednią.

Leczenie i rokowanie

Rokowanie w przypadku choroby jest wątpliwe, a leczenie nieskuteczne. Większość chorych zwierząt poddawana jest eutanazji.

Zdjęcia:

Z archiwum autorów

Piśmiennictwo:

1. Auxilia S.T., Hill P.B., Thoday K.L.: Canine symmetrical lupoid onychodystrophy: a retrospective study with particular reference to management. „J. Small Anim. Pract.”, 2001; 42:82.

2. Bergvall: Treatment of symmetrical onychomadesis and onychodystrophy in five dogs with omega-3 and omega-6 fatty acids. „Vet. Dermatol.”, 1998; 9:263-268.

3. Bohnhorst Øvrebø J., Hanssen I., Moen T.: Antinuclear Antibodies (ANA) in Gordon Setters with Symmetrical Lupoid Onychodystrophy and Black Hair Follicular Dysplasia. „Acta Veterinaria Scandinavica” 42:323-329.

4. Carlotti D.N.: Claw diseases in dogs and cats. Proceeding of 27 WSAVA congress, Grenada 2002.

5. Font A., Bardagi M., Mascort J., Fondevila D.: Treatment with oral cyclosporin A of a case of vesicularcutaneous lupus erythematosus in a rough collie. „Vet. Dermatol.” 17:440–442.

6. Gross T.L., Ihrke P.J., Walder E.J., Affolter V.K.: Skin disease of dog and cat. Clinical and histopathologic diagnosis. 2 Ed. Blackwell science, 2005.

7. Harlos C.: Genetic associations between DLA class II and symetrical lupoid onychodystrophy in gigant schnauzer and bearded collie. Uppsala 2009.

8. Jackson H.A., Olivry T., Berget F, Dunston S.M. Bonnefont C., Chabanne L.: Immunopathology of vesicular cutaneous lupus erythematosus in the rough collie and Shetland sheepdog. a canine homologue ofsubacute cutaneous lupus erythematosus in humans. „Vet. Dermatol.”, 2004; 15:230–239.

9. Jackson H.A.: Eleven cases of vesicular cutaneous lupus erythematosusin Shetland sheepdogs and rough collies. Clinical management and prognosis. „Vet. Dermatol.”, 2004; 15:37–41.

10. Jackson H.A., Olivry T.: Ulcerative dermatosis of the Shetland sheepdog and rough collie dog may represent a novel vesicular variant of cutaneous lupus erythematosus. „Vet. Dermatol.”, 2001; 12:19-27.

11. Jasani S., Boag A.K., Smith K.C.: Systemic vasculitis with severe cutaneous manifestation as a suspected idiosyncratic hypersensitivity reaction to fendazole in a cat. „J. Vet. Intern. Med.”, 2008; 22:666-670.

12. Malik R., Foster S.F., Martin P., Canfield P.J., Mason K.V., Bosward K.L., Gough A., Rippon G.: Acute febrile neutrophilic vasculits of the skin of young shar-pei dogs. „Aust. Vet. J.”, 2002; 80:200-206.

13. Mueller R.S., Rosychuk R.A.W., Jonas L.D.: A Retrospective Study Regarding the Treatment of Lupoid Onychodystrophy in 30 Dogs and Literature Review. „J. Am. Anim. Hosp. Assoc.”, 2003; 39:139-150.

14. Mueller R., West S.K., Bettenay S.V.: Immunohistochemical Evaluation of Mononuclear Infiltrates in Canine Lupoid Onychodystrophy. „Vet. Pathol.”, 2004; 41:37-43.

15. Mueller R.S., Olivry T.: Onychobiopsy without onychectomy. Description of a new biopsy technique for canine claws. „Vet. Dermatol.”, 1999; 10:55-59.

16. Nichols P.H., Morrris D.O., Beale K.M.: A retrospective study of canine and feline cutaneous vasculitis. „Vet. Dermatol.”, 2001; 12:255-264.

17. Olivry T., Chan L.S.: Autoimmune Blistering in Domestic Animals. „Clin. Dermatol.”, 2001; 19:750–760.

18. Olivry T., Jackson H.A.: Diagnosing New Autoimmune Blistering Skin Diseases of Dogs and Cats. „Clin. Techniq. Small Anim. Pract.”, 2001; 16:225-229.

19. Olivry T., LaVoy A. , Dunston S.M. , Brown R.S. , Lennon E.M., Warren S.J., Prisayanh P., Muller E.J., Suter M.M., Dean G.A.: Desmoglein-1 is a minor autoantigen in dogs with pemphigus foliaceus. „Vet. Immunol. Immunopathol.”, 2006; 110:245-255.

20. Parker W.M., Foster R.A.: Case report cutaneous vasculitis in five Jack Russell Terriers. „Vet. Dermatol.”, 1996; 7:109-115.

21. Rosychuk R.A.W.: Canine and Feline Autoimmune and Immune Mediated Cutaneous Disease. An Update Proceeding of 27 WSAVA congress, Grenada, 2002.

22. Scott D.W., Miller W.H., Griffin C.E.: Veterinary Dermatology. W.B. Saunders Company, Philadelphia 2001.

23. Scott D.W., Rousselle S., Miller W.H.: Symmetrical lupoid onychodystrophy in dogs. A retrospective analysis of 18 cases (1989-1993). „J. Am. Anim. Hosp. Assoc.”, 1995; 3:194-201.